Kraków

דאם אויסוויילן דאם־דאזיקע ארט אלס ישוב איז נישט געווען קיין צופעליקער, ווייל אין די אלטע צייטן איז דא געלאפן א וואסער־ וועג׳ וואס האט געפירט פון דער פשעמשע צו דער ווארטע און פון דארט, דורך דער אדע—צו דער ווייסל. חוץ דעם איז דער עלטסטער יבשה־וועג, וועלכער האט פארבונדן קראקע מיט גרויס פוילן די ח שלעזיע, געלאפן דורך בענדין. ערשט דער פוילישער קעניג קאזשי־ מיעזש דער גרויסער וועלכער האט פארשטאנען די וויכטיקייט פון דעם בארג אלס סטראטעגיש פונקט, — האט צעשטערט די היל־ צערנע פארטן, און אויף זייער ארט אויפגעשטעלט, ארום דעם יאר 1358׳ א מעכטיקן שטיינערנעם שלאם, וועלכער איז געשטאנען אויף דער וואך פון די פוילישע גרענעצן, אפהיטנדיק זיי פון די אנפאלן מצד די פארדייטשטע און אגרעסיווע שלעזיער. דאם איז געווען א ריזיק שלאם, געבויט פון שטיין מיט 3 שטאקיקע פארטן, און 4 מעטערדיקע דיקע מויערן; דער שלאם איז געווארן ארומגענומען מיט א 10 ביז 12 מעטער הויכע מויער. אין דער דאזיקער צייט האט נאך די שטאט נישט פארמאגט קיין שוץ־מויערן׳ נאר ערד־וואלן מיט הילצערנע טויערן! ערשט ווען קאזשימיעזש דער גרויסער האט געגרינדעט די שטאט, האט ער אריבערגעטראגן אהין די איינוווינער פון פריערדיקן בענדין, וואס האט זיך געפונען אויפן שטח פונם היינטיקן מאלאבאנדז. וואר־ שיינלעך אין יאר 1364 זענען אויפגעשטעלט געוו ...

... אין דער צווייטער העלפט פון 17־טן י.ה. שיקט שוין בענדי ן ארויס אן אייגענעם פארשטייער קיין קראקע צו דער יידישער לאנד־פאר־ טרעטונג, וועלכע האט זיך גערופן "ועד ארבע ארצות". דער בענדינער דעלעגאט צום ועד אין יאר 1666 האט זיך גערופן: ר׳ ישראל בן שמואל (סאמועלעוויטש). ...

... גראד דעמאל ט אי ז אי ן דע ר שטא ט געשטארב ן א געוויס ע פרו י שיטקא, א ן אייגנטימערי ן פו ן א הויז, ווא ם הא ט זי ך געפונע ן אויפ ן מארק, בשכנו ת מיט ן קיילע ר וואנק א או ן קזשישטא ף גאראצי. היו ת זי אי ז אוועקגעגאנגע ן פו ן דע ר וועל ט קינדערלאז, הא ט אי ר גאנ ץ פארמעגן — לוי ט ד י פארשריפט ן פו ן "קאדוק־געזעץ" — געזאל ט איבערגיין אל ם אייגנטו ם פו ן פראספע ר פראוואני ׳ וועלכע ר אי ז גלייב ־ צייטיק געווע ן בענדינע ר סטאראסט ע או ן א באאמטע ר פו ן קראקעווע ר זאלץ־אמט. איידע ר אל ע פארמאליטעט ן זענע ן אדורכגעפיר ט געווארן, את דא ס הוי ז פו ן דע ר פארשטארבענע ר פארחתמע ט או ן שטרענ ג אפגעהיט געווארן. צולי ב דע ם הא ט מע ן זי ך שוי ן אי ן דע ר שטא ט דערציילט, א ז אחו ץ דע ם הויז, הא ט נא ד ד י פרו י שיטק א איבער ־ געלאזט צווי י פול ע טע פ מי ט געלט ׳ וועלכ ע ז י הא ט אויסבאהאלט ן אין א פארשלאסענע ם קאסטן .

אין יענ ע יארן, א ז מע ן הא ט זי ך גענויטיק ט אי ן בענדי ן אי ן א גוטן דאקטאר, הא ט מע ן געדארפ ט פאר ן קיי ן פרייסן, קיי ן ברעסלוי, וואס אי ז געווע ן באקאנ ט מי ט דע ם "יידיש ן האספיטאל". אוי ך אי ך הא ב זיד געהייל ט אי ן קאטאווי ץ צולי ב דע ם ווא ס אי ן אונזע ר געגנ ט ביז קראקע, ווא ם הא ט געהער ט צ ו ״קירה ״ (עסטרייך), — זענע ן נישט געווע ן בנמצ א קיי ן ספעציאליסט ן פא ר אויערן־נאז־או ן האלד ז קראנקהייטן. ד י זי ן פו ן מיי ן פעטע ר ר ׳ יאנקע ל פרידלע ר ז״ ל פו ן ...

אינ׳ם שמועם וואס עם האט זיך צווישן אונז אנטוויקלט, בין איך געוו1י ר געווארן, אז דער גאסט פון קאנגרעס־פוילן הייסט יהודה לייב פיינער, אז ער איז א בענדיגער און אז ער איז געקומען קיין קראקע צו א דאקטער אין צוזאמענהאנג מיט זיין געזונט־צושטאנד. ...

איך האב געזעגנ ט מיט די בענדינער קאמיטעטשיקעס און בין גלייך אפגעפארן קיין סאסנאוויץ. מיין פאר־שעה׳דיקער באזוך אין סאסנאוויץ אין יענעם יאר און מיין צוריקרייזע קיין קראקע, איז ווערט א באזונדער קאפיטל וואס איך וועל נאכדעם, אמאל, ביי אפאסיקער געלעגענהייט, אנשרייבן. איצט וויל איך בלויז פערענדיקן דערמיט אז מיין אויבענגעשילדערטע, אומלעגאלע נסיעה את מיין רעפעראט אינם בענדינער בית־המדרש, זענען פאר מיר צו יענער צייט געווען אזא וויכטיק געשעעניש, וואס האט אויף מיר בשעתו איבערגעלאזט א שטארקן און דויערנדיקן איינדרוק. ...

טאכטער, מיי ט איי ר חתונ ה צו האבן. האב ן מי ר דע ם דאזיק ן יוגגער * מאן איינגעלאד ן אי ן ביורא. דערוויסעגדי ק זי ל פו ן אים, א ז ד י קריסטלעכע פרו י ווי ל זי ל מגיי ר זיין, האב ן מי ר ז י איינגעלאדן, אויפקלערענדיק אי ר אל ע דינ י ישראל. ז י אי ז געווע ן גריי ט מקב ל זיין אל ע דינ י ישראל. דא ן האב ן מי ר זי ל געוואנד ן צ ו דע ר גרעסע ־ רער קראקאווע ר רעליגיעזע ר קהלה, מי ט דע ר בקשה, א ז זי י זאל ן די דאזיק ע פרו י מגיי ר זיין. באקומענדי ק אבע ר א תשובה, א ז זי י האבן דא ס מור א צ ו מאכן, וויי ל דע ר דאמאלסדיקע ר געזע ץ הא ט דאס ניש ט דערלויבט, האב ן מי ר ע ס אי ן בענדי ן אליי ן דורכגעפירט. מיר האב ן פארשטאנען, א ז אוי ב מי ר וועל ן דא ם ניש ט מאכ ן — ווע ט דער דאזיקע ר יונגערמא ן חו״ ש ניש ט ביישטיי ן דע ם נסיון, או ן אוי ל אנדערע קענע ן גיי ן אי ן א ט דע ם וועג. מי ר וועל ן דאמאל ם קומע ן צ ו א לאגע, א ז ווא ם חורב ן או ן שריפ ה האב ן איבערגעלאזט, ווע ט שמ ד אויסענדיקן... ...

... קיין זבאנשין קומען אן דער סייבדדעפוטאט ל. מינצבערג און דער פרעזעס פון דער קראקאווער קהלה ד״ר ל א נ ד ו י מיט א גרופע דאקטוירים, טוישנדיק די בענדינער מעדיקער. ...

... ידי נכבדי העיר. בראש הקהילה עמד הרב ויועץ חוקים. במחצית האחרת של המאה הט״ז משגרת בנדין שליח מיוחד לקראקא, לועד ארבע הארצות: שמו של שליחם של יהודי בנדין בשנת 1666 היה ר׳ ישראל בן שמואל (סמולוויץ).

... בהגיענו לקראקא נודע לנו, שפרץ מרד נגד האוסטרים ובתחנת הרכבת ראינו לגיונרים פולנים, תלמידים וסטודנטים בלבוש אזרחי, מזויינים, מפרקים מהחיילים האוסטרים את נשקם. ...

בנו של רבי קלונימוס מקרקא מחבר "מאור ושמש". ה״חוזה" ...

... זמרתו של ר׳ יחזקאל אצל האדמו״רים במסיבות־החצר בסעודות ימי־זכרון, בשלש־סעודות או בכל הזדמנות של שמחה — משכה את הלבבות. תפקידו העיקרי היה: לשיר "אקדמות" אצל האדמו״ר בחג השבועות. הוא הכין חומר מן המובחר, ובחג עצמו אירגן את המקהלה, והתוצאות היו מוצלחות ביותר. את החומר ל״אקדמות" היה לוקח על פי רוב מהאמן־המנגן ריכטר מקראקא, שהיה מנגן באופירה הממלכתית בוינה. וכן היה מביא ניגוני־לכת הונגריים שהשתמש בהם במקהלתו גם אצל בעל "כנסת יחזקאל" ברדומסק. פעם אחת התאים ל״אקדמות" את הניגון הנודע בשם "שיר־לכת ...

... ...240 חברים נמנים עם מפלגתנו, ביניהם אחדים מיוצאי "פועלי־ציוך ו״בונד". פעילות ועדות לעניני ארץ־ישראל, "תרבות", קרן קיימת לישראל, עתונות ועוד. שבוע שבוע נערכות הרצאות ושיחות־חברים בנושאים שונים. באחרונה הרצו אצלנו אלי מנחם מקראקא, אלתר ארליך מסוסנוביץ (ישראל), גרויצקי מוארשה. ...

... ונפצעו יהודים מספר, הוציאה מפלגתנו עלון מיוחד בפולנית בעריכת של חברנו אהרן המפל (עיין ברשימה ״פנקס בנדין״ — המערכת), ומאכסימיליאן ברוכוביץ׳ מקראקא, הוא מ. בורביץ/ סופר יהודי־פולני (מפקד פרטיזאנים של המפלגה הסוציאליסטית הפולנית במחוז מיאכוב. בין הניצולים בצרפת), בשם "למען החרות שלנו ושלכם" שנפוץ במאות טפסים בין צירי הקונגרס של מפלגת הפועלים הסוציאליסטים — פ. ם. ם., שנועד אז בעיר רדום. ...

... נולד בטרנוב בשנת תרי״ט (1959) ונפטר בוינה ביום ג׳ מרחשון תר״פ (1920). מאז עזב את בנדין, שבה ישב שנים רבות, כיהן ראש אב בית־דין בקראקא עד 1914. עם פרוץ מלחמת העולם הראשונה עבר לוינה שבה נשאר עד יום פטירתו, ושם נקבר. ...

... בחירת הסביבה הזאת כמקום ישוב לא היתה במקרה, כי בשנים קדומות נוצר כאן עורק תחבורה על פני הנהרות שהוליך מהפשאמשא לנהר וארטא, ומכאן לנהר האודר ומשם לויסלה. מלבד זאת הוליכה מבנדין דרך יבשה שקשרה את קראקא עם פולין הגדולה.