Vistula River

דאם אויסוויילן דאם־דאזיקע ארט אלס ישוב איז נישט געווען קיין צופעליקער, ווייל אין די אלטע צייטן איז דא געלאפן א וואסער־ וועג׳ וואס האט געפירט פון דער פשעמשע צו דער ווארטע און פון דארט, דורך דער אדע—צו דער ווייסל. חוץ דעם איז דער עלטסטער יבשה־וועג, וועלכער האט פארבונדן קראקע מיט גרויס פוילן די ח שלעזיע, געלאפן דורך בענדין. ערשט דער פוילישער קעניג קאזשי־ מיעזש דער גרויסער וועלכער האט פארשטאנען די וויכטיקייט פון דעם בארג אלס סטראטעגיש פונקט, — האט צעשטערט די היל־ צערנע פארטן, און אויף זייער ארט אויפגעשטעלט, ארום דעם יאר 1358׳ א מעכטיקן שטיינערנעם שלאם, וועלכער איז געשטאנען אויף דער וואך פון די פוילישע גרענעצן, אפהיטנדיק זיי פון די אנפאלן מצד די פארדייטשטע און אגרעסיווע שלעזיער. דאם איז געווען א ריזיק שלאם, געבויט פון שטיין מיט 3 שטאקיקע פארטן, און 4 מעטערדיקע דיקע מויערן; דער שלאם איז געווארן ארומגענומען מיט א 10 ביז 12 מעטער הויכע מויער. אין דער דאזיקער צייט האט נאך די שטאט נישט פארמאגט קיין שוץ־מויערן׳ נאר ערד־וואלן מיט הילצערנע טויערן! ערשט ווען קאזשימיעזש דער גרויסער האט געגרינדעט די שטאט, האט ער אריבערגעטראגן אהין די איינוווינער פון פריערדיקן בענדין, וואס האט זיך געפונען אויפן שטח פונם היינטי ...

עם אב ן יידיש ע דיכטע ר אי ן פויל ן געזונגע ן א ז ד י ווייס ל רעד ט יידיש או ן ראמאנטיש ע בענדינע ר יוגנ ט הא ט געחלומט , א ז ד י פשעמש א רעדט אוי ך יידיש , אבע ר ד י ייד ן זענע ן אווע ק או ן מי ט זי י אי ז אי ן פלאמען אווע ק זייע ר שול , זייע ר בי ת המדרש , זייע ר תלמו ד תורה , מקואות, שטיבלע ך או ן אל ע וווילטעטיק ע אינסטיטוציע ס ; אבע ר ד י פשעמשא אי ז געבליב ן או ן ניש ט איינגעטריקנ ט פא ר פראטעסט , וויי ל די פשעמש א אי ז געוועז ן פוילי ש או ן געבליב ן פויליש , וויי ל ד י ער ד איז געווע ן פוילי ש או ן אלע ס ווא ם אי ז געשטאנע ן או ן געבוי ט געוואר ן אויף א ט דע ר ער ד אי ז געווע ן או ן געבליב ן פויליש , נא ר נזיר , אונוערע עלטער ן או ן זיידע ס האב ן זי ך טראגי ש טוע ה געווען.. .

... העיירה קוזמיר שעל נהר הויסלה, נאוודקיץ ההיסטורית של קזימיר הגדול מלך פולין ואשתו אסתר היהודיה, נודעה בחסידות בראשונה כמושבו של הצדיק רבי יחזקאל טויב (נפטר טבת תרט״ו) בעל הספר "נחמד מזהב", מתלמידי החוזה מלובלין, שכינהו "הפלונסקאי הגבוה", כי גבה־קומה היה משכמו ומעלה מכל העם. וממנו יצאו ענפים שונים בחסידות, כמו: זוולין, יאבלונה, ניישטאט, מודז׳יץ שהצטיינה בניגוניה. לשושלת זו הקדשתי אחד מספרי בשם "נגינה וחסידות בבית קוזמיר ובנותיה״ (ירושלים, תשי״ב, 284 עמודים). ...

... בחירת הסביבה הזאת כמקום ישוב לא היתה במקרה, כי בשנים קדומות נוצר כאן עורק תחבורה על פני הנהרות שהוליך מהפשאמשא לנהר וארטא, ומכאן לנהר האודר ומשם לויסלה. מלבד זאת הוליכה מבנדין דרך יבשה שקשרה את קראקא עם פולין הגדולה.