Kielce

... ף א פונקט וווס׳האב זיך געקרייצט האנדלס־וועגן וועלכע האבן געפירט אין די פארשידענסטע ריכטונגען, האט זיך געפונען אונטער א ספעציעלער קעניגלעכער השגחה! א דאנק דעם איז די שטאט זייער שנעל געוואקסן אין וווילשטאגד און איז געווארן א וויכטיקער האנדלם־צענטער. אויפן סמך פון א פריווילעגיע, געגעבן דורך קאזשימיעזש יאגיעלא, אין יאר 1464, האט בענדי ן באקומען דאם רעכט צו באזיצן א זאלץ־לאגער ז יעדער סוחר, וועלכער האט געפירט זאלץ קיין שלעזיען, האט אונטער דער דראונג פון א הויכער שטראף נישט געטארט אויסמיידן בענדי ן און זיך געמוזט אץ משך פון 3 טעג אויפהאלטן אין דער שטאט און פארקויפן זאלץ. ס׳איז אינטערעסאנט, אז אין יאר 1540 האבן זיך געפונען אין בענדי ן א ערך 100 הייזער מיט 800 איינוווינער, אין דער זעלבער צייט האט קיעל ץ פארמאגט 84 הייזער מיט אן ערך 600 איינוווינער. די קעניגלעכע קאנטראלערן, וועלכע זענען אץ יאר 1564 געקומען קיין בענדי ן איינמאנען שטייערן פארן קעניגלעכן אוצר, האבן באשטימט, אז די קצבים דארפן געבן 24 שטיין חלב, (א שטיין = 32 פונט), 16 בעקער צו 5 זילבער גראשן, 10 שוסטער צו 4 זילבער גר. די שטאט באד 2 גזשיוונעס (א גזשיוונע = 48 זילבער גר.) די ביר ברויער 2 גזשיוונעס, די קרעמער פון הילצערנע און ליימענע כלים 2 גזשיוונעס פאר 5 מאל האנדלען אויפן יריד.

... אויף אזוי ווייט. אז ט׳איז געווארן נויטיק צו עפענען א רעדאקציע־ אפטיילונג אין טשענסטאכאוו. די אפטיילונג האט זיך געפונען אונטער זער לייטונג פון רפאל פעדערמאן מיטן אנטייל פון משה צ. (צע־ שינסקי, איצט א פערלעגער אין אמעריקע). די צייטונג איז אויך גוט קאלפארטירט געווארן אין פיעטריקאוו, ראדאמטק, קיעלץ, לובלין און אפילו אין אויבערשלעזיע, וואט האט דאן געהערט צו דייטש־ לאנד. ...

... אין קיעלץ, וואט האט אלס א גובערניע שטאט געשפילט א גרויסע ראל, האט אונז רעפרעזענטירט, דער נאד דעמאלט יינגער דיכטער — פישל בימקא, וועלכער פארנעמט היינט א בכבודיקן פלאץ אין דער יידיש־ליטערארישער משפחה אין אמעריקע. ...

... זייטן יאר 1933 גיבן מיר אויך ארויס פאר קיעלץ און דער אומגעגענט א מוטאציע־אויסגאבע פון אונזער צייטונג א. נ. "קיעלצער זאגלעמביער צייטונג".

דער דאזיקער אינסטאנץ, וואס געפינט זיך ביי ם קרייזגעריכט זענען צווישן אנדערע אויך פארטרעטן מארקום גערטנער און אלפרעד שווארצבוים. אין דער רעקורסן קאמיסיע ביי דער "איזבא סקארבאווא" (שטייער־קאמער) אין קיעלץ איז פארטרעטן מ. גאלה במשד פון א לענגערע צייט זענען די פארוואלטונגס־מיטגלידער: מיכאל לעווין, משולם ליווערס און ק. קאפלאוויטש געווען דעלעגירט אין דער שאצונגס־קאמיסיע ביים בענדער שטייער־אמט. ...

... בענדין איז געבליבן א גליקלעכער יוצא מן הכלל, אץ צו מזל זענען ביי אונז קייגמאל נישט פארגעקומען קיין ערנסטע אנטי' יידישע אומרוען, ווי צום ביישפיל אין קעלץ, די רעזידענץ פון דער וואיעווודזטווע, ווייל מיר זענען געווען די מערהייט אין דער שטאט און די קריסטלעכע ארבעטער, וועלכע האבן געהערט צו דער סא־ ציאליסטישער באוועגונג, זענען געווען פאר טאלעראנץ און ארבע' טער־סאלידאריטעט פון אלע פעלקער. ...

... נתחנך בבית אביו הצדיק. בשנת תרס״ז נתמנה רב בסוכאדניוב. בעיר זו כיהן גם באדמו״ריות. במלחמת העולם הראשונה עבר לקאלץ. נפטר בכ״ב אלול תרצ״ח. ...

רבי אליעזר פינקל מקאלץ בן רבי חיים*מאיר מפינצ׳וב *יד! ...

... קרוב לעי ר המחו ז קאל ץ שוכנ ת העייר ה חנצ׳ין, שפרסומ ה היהודי התחי ל מא ז נוס ד ב ה צדיקו ת ביד י רב י חיים־שמוא ל הורביץ, נכד ו ש ל ה״חוז ה מלובלין" ואב י שושל ת חנצ׳י ן שנתמשכה ע ד לשוא ת הנאצים. אבי ו הי ה רב י אליעז ר ב ן רבי מרדכי־זא ב ב ן רב י צבי, בנ ו השנ י ש ל ה״חוזה", חת ן רבי יוסף־ברו ך ה״יהוד י הטוב" מניישטאט, צדי ק עוש ה פלא,

... הפגישה המחוזית הראשונה שנתארגנה על־ידי ארטק פרישמן מקאלץ, נתקיימה בדירת הגימנסיה היהודית בהשתתפות הקן הבנדינאי. הפגישה הזאת שימשה דחיפה להתפתחות נוספת של הסתדרותנו.

... די אל ע פיעסע ס זענע ן געוואר ן געשפיל ט בי י פו ל געפאקט ע זאל ן מיט גרוי ם דערפאל ג ניש ט נא ר אי ן בענדי ן נא ר אוי ר אי ן גאנ ץ זא - גלעמביע. וו י אוי ר אי ן קילצע ר או ן אי ן טשענסטאכאווע ר קרייז . ...

... בשנת 1540 היו בבנדין 100 בתים ו* 800 תושבים, בו בזמן מנתה העיר קאלץ 84 ׳בתים ו־600 תושבים.

... ן"ודם שנעמוד על תולדות היהודים בבנדין, נסקור את פרשת * 1 הקמתה של העיר. בגדי ן היא עיר מחוז בפלך קאלץ ומשתרעת על גדתו השמאלית של הנהר טשארנא פשאמשא ולמרגלותיו של המבצר העתיק. ...

... אחת התופעו ת רבות־העניי ן בתולדו ת החסידו ת הי א התפתחות ה בתוך תחומ ה ש ל פולי ן גופה. קוי ה הראשוני ם ש ל החסידו ת נמתח ו באזורים הנוטי ם מ ן המרכ ז לצ ד דרום־מזרח, בסביבו ת הערי ם לובלין, קאלץ, ראדום, ומש ם פנ ו קצ ת מערב ה לסביבו ת פיוטרקוב, ומשם לעב ר צי־נסטחו ב ושלזיה. הא ם גר ם לכ ך ריבו י הישובי ם הצפופים־יותר והוותיקיבריות ר ש ל יהודי ם בפולי ן ז ...

... רושם מיוחד הניחה ההילולא של האדמו״ר הזקן מחנצ׳ין בימי י״ח בטבת, שאז היו החסידים יושבים שעות על שעות, שמעו מזקני החסידים סיפורי מעשיות נפלאים וניגונים של חנצ׳ין עד עת יציאת הרכבת לקאלץ, מקום מנוחתו של רבי חיים־שמואל האדמו״ר הזקן, ורבים נסעו להשתטח על קברו.

... ■ ולד בקאלץ 1877, למשפחה מיוחסת. אביו, ר׳ זליג, המן ביהודי ירא שמים, ספק לצבא הצארי, כדרך סוחרים רבים בשנים ההן. כבר מימי ילדותו הצטיין בלימודיו, ובהיותו בחור צעיר יצאו לו מוניטין כעלוי. בגלל שכלו החריף ונטייתו לשקוד על התורה הוחלט במשפחה לאפשר לו להיות למורה ודיין בישראל, לפי שנטה לכך. טרם מלאו לו עשרים שנה קיבל היתר הוראה מידי הרב בקאלץ. ...

בסוף ספטמבר 1942 חזר אלינו בפעם השניה אליעזר גלר והביא עמו 10 צעירים וצעירות, חברי גורדוניה מוארשה והסביבה. אליעזר התייצב לפני מרין, שהתייחס אליו ברוב הערכה, והיה מקבלו תמיד בסבר פנים יפות, ובפיו הצעה להצלת חלק מהנוער. ואלה פרטיה: יש לו לגלר מכיר נוצרי מנהל משרד העבודה בקאלץ. נוצרי זה מוכן תמורת כסף לצייד יהודים בתעודות־ עבודה מזויפות, ולשלחם על ממד דרכונים אריים לעבודה לגרמניה ולאיטליה. תחילה הסכים מרין להצעה ואף הבטיח לסייע בכסף, אולם לאחר שנועץ בעוזריו הקרובים הסתייג מנכונותו, ואסר ...