Congress Poland

אין יאר 1824 איז די פארוואלטונג איבערן בארגבוי מאס האט זיך געפונען אין דעם געוועזענעם קאנגרעס־פוילן, אריבער אין די הענט פונעם בארימטן פינאנס־מיניסטער, פירשט לובעצקי. דער דאזיקער מיניסטער׳ ווילנדיק זיך באקענען מיטן מצב פונעם פוילישן בארגבוי, מיט זיינע באדערפענישן און נויטן׳ האט זיך גלייך געלאזט אין וועג. אומעטום ווו ער איז געקומען האט ער אפגעהאלטן א בארא־סונג מיט די אינזשיניערן און די פארוואלטער. צווישן די פארשידענע פראגן׳ אויף וועלכע ער האט זיך אנגעשטויסן׳ איז אויך געווען די פראגע פון יידישע ארבעטער אין פוילישן בארגבוי. עס איז א באקאנטע זאך, אז די נאפאלעאנישע מלחמות האבן חרוב געמאכט דאס ווארשאווער פירשטנטום, מאם דער גרעסטער טייל פון אים איז דאן אריבער צו רוסלאנד אלס קאנגרעס־פוילן. די יידישע מאסע זענען שטארק רואינירט געווארן צוליב די מלחמות׳ שטייערן און קאנטריבוציעם פון די קעמפנדיקע חיילות. די ארימע פארהונגערטע מאסן האבן געזוכט אן אויסוועג אויף פארשידענע אופנים. מען האט זיך געריסן צו לאנדווירטשאפט׳ הגם עס האבן געפעלט טראדיציעס אויף דעם געביט, אנדערע האבן זיך געריסן צו דער ארבעט אין דער ...

שפעטער האט זיך אונז איינגעגעבן ארויפצושטעלן א פרייז אויף דער צייטונג און זייט דעמאלט הויבט זי אן שפילן די ראל פון א זעלבסטשטענדיקן ארגאן, וועלכער איז געווען פארשפרייט פון סאם־ נאוויץ ביז פיעטריקאוו און איז געווען, אחוץ לאדזש, די איינציקע יידישע פראווינץ־אויטגאבע אין געוו. קאנגרעם־פוילן. ...

כדי דורכצופארן די גרענעץ, האט מען געדארפט האבן אן אויס־ לענדישן פאס, אדער, לכל הפחות, אזא קורצטערמיניקן פאסירשיץ, וועלכן ס׳האט געקענט באקומען יעדער געשעפטסמאן אויף א משך פון 8 טעג. איך האב אבער אזא פאסירשיין נישט געקענט באקומען, ווייל מיין שייכות צו דער עסטרייכישער ארמיי איז נאד דעמאלט נישט געווען "רעגולירט"... קיין שום פארברעך לגבי דער ארמיי בין איך, חלילה, נישט באגאנגען, נאר איך האב פשוט נישט געהאט קיץ צייט זיך צוצושטעלן צום פאבאר, און דערפאר בין איך נישט געווען אין ארדנונג מיט מיינע דאקומענטן. א גאנץ יאר האט דאס מיר גארניט געשטערט, און מיינע נסיעות איבער אלע עסטרייכישע פראווינצן, אבער ארויסבאקומען א פאסירשיץ אויף עטליכע טעג קיץ קאנגרעס־פוילן, האב איך צוליב דעם נישט געקענט. ...

ןךיי ענדין האט געאגראפיש געהערט צו קאנגרעס־פוילן, אויר די 1^■ שפראך פון די יידן איז מיט קליינע ענדערונגען געווען ענלעך צום רעדנס־ארט פץ ווארשע און לאדזש. אויך די נאענטקייט פון דער דייטשער גרענעץ, האט געהאטא געוויסן איינפלום. חוץ דעם האט בענדין, אלם איינע פון די עלטעסטע שטעט אין פוילן, געהאט אויך איר אייגעגעם יידישן דיאלעקט וואס איז איבערגעגאנגען בירושה פון דור צו דור. שפראכלעך האט זיך די שטאט געטיילט, פאקטיש, אין צוויי טיילן: דאם אלטע בענדין.— אדום דער שול און דעם "אונטערן־ בערג", גראבלעס און בוקאווינא, ס׳הייסט כמעט דער גאנצער טייל שטאט וואם איז געלעגן ארום דעו פשעמשא. דארטן האבן געוו1נט די אלטאיינגעזעסענע, ווי אויך די ארעמע באפעלקערונג, אין קליינע אייג־ געפאלענע הייזלעך און גערעדט האבן זיי אן אנדערן יידיש ווי אין דער נייער טייל שטאט, וואם האט זיך קאנצענטרירט אדום די גאסן: קאלאנטאיא, מאלאכאווסקא, מאנדזשעווער א. אנדערע. די אלטע שטאט האט גערעדטא יידיש וואס איז געווען ענלעך צום ווינער דייטש, וואס כאראקטעריסטיש פאר אים איז געווען צווישן א ...

ורק באחר ימי וקבע משכנו בסוכצ׳וב, שבה כיהן ברבנות. ישיבתו התפתחה והתרחבה. ביודמדרשוהמה מדורשי תורה ודעת, וסוכצ׳וב היתה לסמל של גאונות ולימוד התורה, בה למדו טובי הבחורים והאברכים שבפולין זרבים מרבני פולין הקונגרסאית, דייניה ומוריה קיבלו את תורתם בישיבה זו שהיתה לשם דבר. גדולי תורה ורבנים מובהקים בפולין יצאו מבית מדרשו של הגאון מסוכצ׳וב, ובהם ראשי תלמידו בעל ספר "חלקת יואב" מקינצק ובעל ספר "ביכורי אברהם" מוארשה, הגאון מקוטנ1 ור׳ וולוויש מצ׳נסטוחוב ועוד. ...

... ״ ״ ״: הניגון והריקוד בחסידות, כרד חמישי: פולין הקונגרסאית ...