Austria

פון א בריוו וואס הר ב גרויבארט ז״ל האט געשריבן צו זיינעם א ידיד דערוויסן מיר זיך, אז פאר דער ערשטער וועלט־מלחמה, ווען מאשין־מצות אויף פסח זענען געווען כמעט א זעלטנהייט אין פוילן (א ח ח קראקע און גאליציע וואס האט געהערט צו עסטרייך), האט ער געגעבן זיין הסכמה און היתר אויף די דאזיקע מאשין־מצות. אונטערן דרוק פון רעליגיעזע־ראדיקאלע ספערן און חסידים פון בענדין, וועל־ כע האבן געהאלטן, אז מצות פראדוצירט דורך מאשינען און נישט געקנעטעט מיט די הענט און נישט געבאקן אין אויוון אונטער א ספע* ציעלע השגחה פון משגיחים, זענען נישט כשר — איז דער רב נישט געקוקט אויף זיין קאמפעטענץ און אויטאריטעט געווען געצווונגען, כדי נישט צו פארשארפן די באציאונגען, מוותר צו זיין אויף זיין אנטשלאסענעם היתר און געאסרט די מאשין מצות, וואס ס׳האט אים געקאסט פיל געזונט. ...

כדי דורכצופארן די גרענעץ, האט מען געדארפט האבן אן אויס־ לענדישן פאס, אדער, לכל הפחות, אזא קורצטערמיניקן פאסירשיץ, וועלכן ס׳האט געקענט באקומען יעדער געשעפטסמאן אויף א משך פון 8 טעג. איך האב אבער אזא פאסירשיין נישט געקענט באקומען, ווייל מיין שייכות צו דער עסטרייכישער ארמיי איז נאד דעמאלט נישט געווען "רעגולירט"... קיין שום פארברעך לגבי דער ארמיי בין איך, חלילה, נישט באגאנגען, נאר איך האב פשוט נישט געהאט קיץ צייט זיך צוצושטעלן צום פאבאר, און דערפאר בין איך נישט געווען אין ארדנונג מיט מיינע דאקומענטן. א גאנץ יאר האט דאס מיר גארניט געשטערט, און מיינע נסיעות איבער אלע עסטרייכישע פראווינצן, אבער ארויסבאקומען א פאסירשיץ אויף עטליכע טעג קיץ קאנגרעס־פוילן, האב איך צוליב דעם נישט געקענט. ...

... והם עלו. ששה חברים היו. יצאו מבנדין לאוסטריה. עברו גבולין של ארצות מתהפכות ונלחמות, באו לפשמישל, משם רצו ללכת ללבוב ולא מצאו רכבת, הדרך נפסקה. בפשמישל שלטו הפולנים ובלבוב האוקראינים, והם הלכו ברגל ששים קילומטר. ללבוב באו בלילה. חלק מהעיר היה עוד בידי הפולנים ומשמרת של הלגיון הפולני עיכבה אותם. בתחבולות שונות השתחררו, עברו לרחוב אחר והנה משמרת הלגיונות של האוקראינים מעכבת אותם. אוסרים אותם, בודקים בכיסיהם ומוצאים כרטיסי־חבר של "צעירי*

האדמו״רים הראשונים בפולין הקונגרסאית היו: רבי יעקב־יצחק הורביץ "החוזה מלובלין", רבי ישראל ה״מגיד" מקוזניץ ורבי אברהם־יהושע־השיל מאפטא בעל "אוהב ישראל". כל שלש הערים הללו נמצאות הרחק מזגלמביה, שהיתה עד לאחר מלחמת העולם הראשונה ליד גבולות גרמניה ואוסטריה, ממש "סוף העולם הפולני־רוסי". על העיירה מונדזיוב שעל גבול שלש המדינות היו אומרים, כי משקורא בה תרנגול שומעים אותו בגרמניה, אוסטריה ורוסיה... ועם זאת אין ספק, שנמצאו חסידים לצדיקים האמורים גם בחבל זגלמביה, אלא שבגלל המרחק הרב היו ביקורי החסידים בחצרות הצדיקים נדירים יותר, בגלל ההוצאות הרבות וטלטולי הדרך. הצדיק העממי רבי דוד׳ל מלילוב קיצר את המרחק הרב לחסידיו בחבל זגלמביה, ובא רבי שלמה רבינוביץ בעל "תפארת שלמה" מראדומסק, תלמידו של רבי יששכר־בר מראדושיץ ורבי שמחה־בונם מפשיסחה, וקיצר עוד יותר את הדרך אליו. הוא היה מפורסם בחסידותו, בפקחותו ובמופתיו. גורם שני למשיכת הצדיק הרדומסקאי היה: הניגון שהצליח למשוך חסידים רבים. ואכן, עובדה היא שראדומסק שימשה אז מיתר ראשי בחסידות זגלמביה, ובקלויזים של השושלת בבנדין ובסביבה היו מרבים לשיר מניגוני רדומסק, והיו שדאגו לאספקה קבועה ומסודרת של ניגונים חדשים לעתים קרובות "למען לא יחסר המזג".

1?רבי מבויא ן נמל ט לוינ ה א ם פי ח מלחמ ת העול ם הראשונה, ב*1914, וע ם חדיר ת צב א הרוסי ם לגבולו ת אוסטרי ה בגליצי ה ובוקובינה, כש ם שנמלט ו לש ם כ ל צדיק י בי ת ריז׳י ן (סדיגורה, צ׳ודטקוב, הוסיאטי ן ואחרים), וש ם המשיכ ו בגינונ י הצדיקות. נפט ר בוינה בי״ ז אד ר א ׳ תרע״ ז והוב א ש ם לקבורה. ר ׳ ליי ב אנגלר ד היה נוכ ח בשע ת פטיר ת רב ו בוינ ה כנצי ג העד ה בבנדין. מא ז נחלשה השפע ת הקלוי ז בבנדי ן וכמע ט ל א נוד ע כ י ב א א ל קרבה. ...

הרבי הזקן היה נוסע כמעט שנה שנה למעינות הרחצה במאריאנבאד (אוסטריה) ולפני עברו את הגבול הגרמני היה לנו אצלנו (אבי וסבי היו מחסידי חנצ׳ין המקורבים ביותר אליו), ואף בני הרבי שהתרועעו עם אבי ר׳ אליעזר ברוקנר (נפטר בירושלים בשנת תרצ״ג) היו מתאכסנים כפעם בפעם בביתנו במונדז׳יוב, ששכן ממש על הגבול הגרמני האוסטרי, ליד הגשר שעל נהר פשאמשה ששימש נהר־גבול בין רוסיה וגרמניה מזה ובין רוסיה לאוסטריה מזה. ...

אין יענ ע יארן, א ז מע ן הא ט זי ך גענויטיק ט אי ן בענדי ן אי ן א גוטן דאקטאר, הא ט מע ן געדארפ ט פאר ן קיי ן פרייסן, קיי ן ברעסלוי, וואס אי ז געווע ן באקאנ ט מי ט דע ם "יידיש ן האספיטאל". אוי ך אי ך הא ב זיד געהייל ט אי ן קאטאווי ץ צולי ב דע ם ווא ס אי ן אונזע ר געגנ ט ביז קראקע, ווא ם הא ט געהער ט צ ו ״קירה ״ (עסטרייך), — זענע ן נישט געווע ן בנמצ א קיי ן ספעציאליסט ן פא ר אויערן־נאז־או ן האלד ז קראנקהייטן. ד י זי ן פו ן מיי ן פעטע ר ר ׳ יאנקע ל פרידלע ר ז״ ל פו ן ...