Breslau

אין בענדי ן פלעג ן אפט פארקומע ן גרויס ע ירידים, וו ו סוחרים אפיל ו פון ווייט ן ברעסלא ו פלעג ן קומע ן פארקויפ ן זייער ע סחורו ת או ן קויפ ן פוילישע סחורות. אזו י אי ז ד י שטא ט געוואקס ן או ן געוואר ן איינ ע פו ן די רייכסט ע שטעט, אבע ר ליגנדי ק נאענ ט פו ן דע ר דייטשע ר גרענעץ, פלעגט ז י אפ ט חרו ב ווער ן פו ן ד י בארבאריש ע דייטש ע אנפאלן, וועלכ ע עם הא ט געצויג ן צ ו דע ר רייכע ר גרענעץ־שטאט. אוי ר ד י שוועדיש ע ...

... הרב גרויבארט איז נפט געווארן אין ברעסלע דעם 12טן דעצעמבער 1913. ער איז געבראכט געווארן צו קבורה אין בענדי און אויף זיין קבר איז אויפגעשטעלט געווארן אייף אוהל. ...

ווי נו ר ט׳זענען דערשינען 2 נומערן פון דער לעגאלער צייטונג איז אנגעקומען פון ברעסלע די טרויעריקע ידיעה, אז דארט איז נפט געווארן דער בענדינער רב ר׳ ישכר בעריש גרויבארט ז״ל. מיר האבן דאן ארויסגעלאזט אן עקסטרע אויסגאבע, וועלכע איז פאר* שפרייט אין פיל טויזנטער עקזעמפלארן, נישט בלויז אין דער שטאט, נאר ■אויך אין דער גאנצער אומגעגנט און אין די ווייטער שטעט. דער אינטערעם צו דער צייטונג איז געווארן אזוי גרויס, דאם מיר האבן זי געמוזט ארויסגעבן טעגלעך, אזש ביז נאך דער קבורה פונעם גרויסן נפטר. ...

אין יענ ע יארן, א ז מע ן הא ט זי ך גענויטיק ט אי ן בענדי ן אי ן א גוטן דאקטאר, הא ט מע ן געדארפ ט פאר ן קיי ן פרייסן, קיי ן ברעסלוי, וואס אי ז געווע ן באקאנ ט מי ט דע ם "יידיש ן האספיטאל". אוי ך אי ך הא ב זיד געהייל ט אי ן קאטאווי ץ צולי ב דע ם ווא ס אי ן אונזע ר געגנ ט ביז קראקע, ווא ם הא ט געהער ט צ ו ״קירה ״ (עסטרייך), — זענע ן נישט געווע ן בנמצ א קיי ן ספעציאליסט ן פא ר אויערן־נאז־או ן האלד ז קראנקהייטן. ד י זי ן פו ן מיי ן פעטע ר ר ׳ יאנקע ל פרידלע ר ז״ ל פו ן ...

... די ערשטע לידע פארעפענטלעכט צו 15 יאר אין א לאדזשער יידישער צייטונג, שפעטער זיך באטייליקט אין די זאמל־העפטן פון די ייגע דיכטער "יונג אידישע געזאנגען", "וועגעך", "ט׳פעלד" און אנדערע לאדזשער אויס־ גאבן. באטייליקט זיך אויך אין דוד איגנאטאור ס זאמל־ביכער "שריפטן". אין 1921 גיט ער ארויס א בוך לידער א. נ. "אויף ווייטקייטן קרייצנדע פאל איד". ליידנדיק הונגער און נויט ווערט ער שווער קראנק. זיך געוואלגערט איבער פארשידענע שפיטעלער, געשטארבן עלנט און איינזאם אין א שפיטאל אין ברעסלאו (1921). ...

בבנדין נערכו לעתים קרובות ירידים, שאליהם הגיעו סוחרים אף מברסלאו הרחוקה שבשלזיה, ותודות לכך היא היתה לאחת הערים זזעשירות, אבל בגלל ההתנפלויות התכופות של הגרמנים, שעינם היתד. צרה בעיר העשירה, היא. נחרבה כפעם בפעם, ושוב נבנתה מחדש, אך לא לאורך ימים. גם מלחמות שוודיה גרמו לידי חורבן העיר. המסחר והמלאכה ירדו פלאים וחלפה הגיאות הכלכלית. ...

... משפט אופייני נערך נגד "חברה קדישא" בבנדין בשנת 1855/54, והמעשה שהיה כך היה: יהודי מברסלוי, יעקב רייכמן, טבע בנהר באוגוסט 1853. כאשר הובא הבר־מינן לקבורה בבנדין לא טיפלו בו אנשי "חברה קדישא", בדרשם מחתנו של הנפטר ווענזל 130 טלר. את הכסף קבל הנדל ארליך והמת בא לקבר ...

חלה במחלה ממארת, הובל לברסלוי, בבית־החולים היהודי הנודע נותח, אך ללא הואיל. מחלתו שקיננה בקרבו, כירסמה בבריאותו והורידתהו שאולה. נאסף אל עמיו, בהיותו בן ס״ח שנה, בכ״ה חשוון תרע״ד (26.11.1913). זכורה לי הלווייתו, ואני אז ילד בן 7, כאשר עברה את סימטאות עיר־מגורנו בדרכה לבית המדרש, בו הועמד הארון ושם הספידוהו. החוצות היו מלאים אנשים הנוהרים אחר המטה. לשם שמירת הסדר הופקדו עשרות שוטרים, פרשים ורגלים, ונמתחו חבלים משני עברי הרחובות. משלחות מטעם כל קהילות פולין ורבניהן נעו בתהלוכת־תוגה רבתי זו, שהעידה בהמוניותה עד מה נתחבב הרב המנוח על בני־העם המתאבלים על מות רבם הנערץ. ...

... א ברעסלע ראיד, מיטן נאמען יעקב רייכמאן, האט זיך אין אויגוסט 1853 געבאדן אין גזשיכאווער טייער און איז דערטרונקען געווארן. ווען מ׳האט געברענגט דעם מת קיין בענדין האט אים די "חברה קדישא" געלאזט ליגן ביז זי האט באקומען פונם דערטרונק־ קענעמס איידעם 130 רייכסטאלער. דאס געלד האט צוגענומען הענדל ערליך און דער בר מינן איז געבראכט געווארן צו קבר־ישראל. ...