German border

אין בענדי ן פלעג ן אפט פארקומע ן גרויס ע ירידים, וו ו סוחרים אפיל ו פון ווייט ן ברעסלא ו פלעג ן קומע ן פארקויפ ן זייער ע סחורו ת או ן קויפ ן פוילישע סחורות. אזו י אי ז ד י שטא ט געוואקס ן או ן געוואר ן איינ ע פו ן די רייכסט ע שטעט, אבע ר ליגנדי ק נאענ ט פו ן דע ר דייטשע ר גרענעץ, פלעגט ז י אפ ט חרו ב ווער ן פו ן ד י בארבאריש ע דייטש ע אנפאלן, וועלכ ע עם הא ט געצויג ן צ ו דע ר רייכע ר גרענעץ־שטאט. אוי ר ד י שוועדיש ע ...

ןךיי ענדין האט געאגראפיש געהערט צו קאנגרעס־פוילן, אויר די 1^■ שפראך פון די יידן איז מיט קליינע ענדערונגען געווען ענלעך צום רעדנס־ארט פץ ווארשע און לאדזש. אויך די נאענטקייט פון דער דייטשער גרענעץ, האט געהאטא געוויסן איינפלום. חוץ דעם האט בענדין, אלם איינע פון די עלטעסטע שטעט אין פוילן, געהאט אויך איר אייגעגעם יידישן דיאלעקט וואס איז איבערגעגאנגען בירושה פון דור צו דור. שפראכלעך האט זיך די שטאט געטיילט, פאקטיש, אין צוויי טיילן: דאם אלטע בענדין.— אדום דער שול און דעם "אונטערן־ בערג", גראבלעס און בוקאווינא, ס׳הייסט כמעט דער גאנצער טייל שטאט וואם איז געלעגן ארום דעו פשעמשא. דארטן האבן געוו1נט די אלטאיינגעזעסענע, ווי אויך די ארעמע באפעלקערונג, אין קליינע אייג־ געפאלענע הייזלעך און גערעדט האבן זיי אן אנדערן יידיש ווי אין דער נייער טייל שטאט, וואם האט זיך קאנצענטרירט אדום די גאסן: קאלאנטאיא, מאלאכאווסקא, מאנדזשעווער א. אנדערע. די אלטע שטאט האט גערעדטא יידיש וואס איז געווען ענלעך צום ווינער דייטש, וואס כאראקטעריסטיש פאר אים איז געווען צווישן אנדערע דער האר־ טער פתח: ...

... נולד בשנת תקס״ב בכפר הסמוך לבנדין, וכבן־כפר של ט בשפת פולין והיה משתמש בה לפעמים בבדיחותיו. למד תורה מפי הגאון ר' דוד דייטש זצ״ל בהונגריה. אחרי נשואיו פתח חנות למוצרי ברזל בבנדין. היה זה בית־המסחר הראשון מסוגו בעיר. בגדין היתה אז כפופה בעניני מסחר לעיירה טשאלאדז׳, שהיתה שוכנת אז (עד 1918) ליד הגבול הגרמני. משנתפתחה התעשיה הכבדה בסביבת בגדי ן ובראשה "מפעלי הוטא באנקאווא", מפעלי הולדשינסקי ועוד — התפתחה גם העיר בנדין ועלתה על טשאלאדז/ ועם התעשיה נתפתח המסחר ונפתחו בתי־מסחר חשובים בידי היהודים, רובם חסידים. ...