Piotrków

... אויף אזוי ווייט. אז ט׳איז געווארן נויטיק צו עפענען א רעדאקציע־ אפטיילונג אין טשענסטאכאוו. די אפטיילונג האט זיך געפונען אונטער זער לייטונג פון רפאל פעדערמאן מיטן אנטייל פון משה צ. (צע־ שינסקי, איצט א פערלעגער אין אמעריקע). די צייטונג איז אויך גוט קאלפארטירט געווארן אין פיעטריקאוו, ראדאמטק, קיעלץ, לובלין און אפילו אין אויבערשלעזיע, וואט האט דאן געהערט צו דייטש־ לאנד. ...

... פריער האבן מיר געמוזט דרוקן אונזער צייטונג אין שלמה בעלכאטאווסקים דרוקעריי אין פיעטריקאוו, וואס ט׳איז אג ב נישט לייכט אנגעקומען. באקומענדיק די קאנצעסיע אויף "אונזער טעלע־ פאן", האבן מיר זיך געמוזט ארומזען wegen א דרוקעריי אין בענדין, צו דעם צוועק האבן מיר זיך פארבונדן מיט אפרים זיידנער, וועלכער איז אין יענע יארן געווען דער באזיצער פון דער גרעטער דרוקעריי אין בענדין, און דעם 14־טן נאוועמבער 1913 איז דערשינען דער ערשטער נומער "אונזער טעלעפאן", אלץ פולקאם לעגאַלע צייטונג די דאזיקע דאטע איז די וויכטיקסטע אויפן געביט פונעם יידישן צייטונגם־וועזן אין זאגלעמביע.

ד״ר וויינציהער האט זיך באזעצט אין בענדי ן סוף פאריקן יארהונדערט. געקוזמען פון א זייער אסימילירטער פאמיליע אין פיעטריקאוו, ווו זיינע ברידער זענען געווען דאקטוירים און אינזשינערן. באלד נאכן באזעצן זיך ביי אונז אין שטאט האט ער אנגעהויבן ארויסווייזן פאראינטערעסירונג פאר געזעלשאפטלעכער ארבעט, — אין יענע צייטן האט עס געמיינט "פילאנ־ טראפיע". ער איז געווען דער ארגאניזאטאר פון דער באקאנטער אינסטי־ טוציע, וואס האט זיך גערופן מיטן פוילישן נאמען "טאוואזשיסטווא דאברא־ צ׳ינאשצ׳י", און לאנגע יארן געווען איר פרעזעס. די אינסטיטוציע האט זיך פארנומען מיטן זארגן און געבן הילף צו קראנקע, און זיך אויך פארנומען מיטן זארג פאר יתומים. פון אט דער ארבעט איז שפעטער ארויסגעוואקסן ראם יתומים־הויז, וואס איז געווען איינע פון די שענסטע אינסטיטוציעס אין בענדין און אומגעגנד. אט די ארבעט פאר יידישע אינטסיטוציעם האט ודינ י ציהערן געמאכט זייער באליבט און פאפולער אין אונזער שטאט, ביי אלע שיכטן פון דער יידישער באפעלקערונג. וויינציהער האט תמיד גערעדט פויליש, יידיש האט ער אבער גוט פארשטאנען, און ער איז געווען שטארק צופרידן ווען ער האט געקענט ארי ...

בשנת 1865 הציעה הקהילה בתור רב את ר׳ מאיר עнгלראד משצ׳אקוטשין, שנפטר בפתע. ב־1866 נבחר רב ר׳ איצ׳לה קימלמן מפיוטרקוב. בימיו פעלו בקהילה הפרנסים: אליזער רינםקי, מרדכי פלסנר, משה הרמן ובריש שטאטלר. ...

... אחת התופעו ת רבות־העניי ן בתולדו ת החסידו ת הי א התפתחות ה בתוך תחומ ה ש ל פולי ן גופה. קוי ה הראשוני ם ש ל החסידו ת נמתח ו באזורים הנוטי ם מ ן המרכ ז לצ ד דרום־מזרח, בסביבו ת הערי ם לובלין, קאלץ, ראדום, ומש ם פנ ו קצ ת מערב ה לסביבו ת פיוטרקוב, ומשם לעב ר צי־נסטחו ב ושלזיה. הא ם גר ם לכ ך ריבו י הישובי ם הצפופים־יותר והוותיקיבריות ר ש ל יהודי ם בפולי ן ז ...

הוא היה מקבל את חסידיו רק אחר חצות לילה, אחרי שסיים עריכת חצות, בעליה שנמצאה מעל לבית־מדרשו, ששם היה יושב הצדיק ועורך התבודדות. נפטר ב׳ חשון תרל״ח, בן 75 שנה, ולפי צוואתו הובא לקבורה בפיוטרקוב, ליד קבר הוריו. הניח אחריו ספר על התורה בשם "עבודת יששכר" שיצא בדפוס ע״י נכדו בתרע״ב ר׳ חיים־ברוך דמבינסקי, הרב מטושין. ...

... אחד מצדיקי הדור הישן בפולין. נולד בתקס״ג בפיוטרקוב, ...

... ■ ולד בפיוטרקוב, 1853. קיבל חינוך תורני וגילה בקיאות רבה 4 בלימודי קודש. למד אצל הגאון האדמו״ר ר׳ אברהם מסוכצ׳וב, והיה מתלמידיו המצטיינים. עוד בגיל צעיר הוכתר בכתר הוראה מהרבנים הגדולים בפולין ובראשם הרב הגאון, ר׳ מרדכי הורביץ זצ״ל מפיוטרקוב. ...

הרב גרויבארט האט ארויסגעוויזן גרויס רירעוודיקייט און פארשטענדניש פאר געזעלשאפטלעכע פראגן. מען באגעגנט זיין נאמען ביי כמעט יעדער וויכטיקער כלל־טוער פארזאמלונג אדער רבנים־ אסיפה. זייער אפט קומען די אסיפות פאר לויט זיין איניציאטיוו און אונטער זיין פארזיץ (פיעטריקאוו 1909, ווארשע 1910 א״א). ביי דעם פעטערבורגער רבנים־צוזאמענפאר, וועלכן דער צארישער פרעמיער און צורר היהודים סטאליפין האט אין 1910 צוזאמענגערופן פון גאנץ רוסלאנד, כלומרשט אויף צו רעפארמיר דאם יידישע לעבן, האט הרב גרויבארט — אלם איינער פון די 5 דעלעגאטן פון גאנץ פוילן — גענומען אן אקטיוון אנטייל. ער איז אויך געווען פארזיצער אין פארשידענע קאמיסיעם. ס׳איז אינטערעסאנט זיין וועלטלעכע אנשויאונג און שטעלונג צו די דארט באהאנדלטע ענינים. אזוי למשל האט הרב גרויבארט באזונדערס זיך איינגעשטעלט דערפאר, אז רבנים זאלן מוזן באזיצן א געוויסן בילדונגם־צענז, הגם פון פארשידענע זייטן, ובתוכם פון סאמע גער, האט מען געפרוווט צו ווירקן אויפן רב, טעלע־ גראפירנדיק צו אים קיץ פעטערבורג — אז ער זאל שטימען דאקעגן. ר׳ ישכר בעריש האט אבער מאטיווירט זיין שטעלונג מיט דעם, וואס ס׳איז א פחיתודהכבוד פאר א רב, דאס ער זאל מוזן אנקומען צו אן איבערזעצער בעת ער דארף פארטיידיקן דעם דת אדער דאס פאלק.

... אולם על פי חוק שניתן בפיוטרקוב נצטוו היהודים לחבוש כומתוֹת וכובעים מיוחדים בעלי צבע צהוב . ...

אחר פטירת אביו בשנת 1913 נבחר במקומו לרב בבנדין, אחרי מלחמת בחירות קשה. מתחריו היו אישים בעלי עמדה. ב־30 לדצמבר 1913 התקיימו הבחירות לרבנות בבנדין בפיקוח השלטון הרוסי. הוצעו שני מועמדים: ג. הצעיר והרב בורנשטיין (מבית הרבי מסוחטשוב) מוישגרוד שנתמך ע״י חסידי סוחטשוב. ג. נבחר ברוב של 478 קולות נגד 299. עקב מחאה מצד שכנגד בטענה שהרב הנבחר גילו פחות מהדרוש לרב, ביטל שר פלך פיוטרקוב את הבחירות והועיד בחירות החדשות ל־20 ביוני 1914. בבחירות השניות נצטרף מועמד שלישי, הרב ישעיה אנגלראד המו״ץ במונדזיוב. חסידי סוחטשוב ניהלו מלחמת תנופה קשה בעד מועמדם גם בעתוני וארשה הבירה, וסופר אחד בעל־שם שהיה קרוב לבית סוחטשוב, עזר להם בשורת מאמרים בעתון היומי "דער מאמענט". מאמריו עוררו את דעת הקהל בכל פולין היהודית, ונדמה היה שהנצחון על צדם. והנה נתעורר רב ציוני־מזרחי הקרוב לבית רבני גרויבארט, ופירסם מאמר חריף כתשובה — נגד הסופר הנ״ל ונגד חסידי סוחאטשוב. המאמר לא נדפס, אבל גרם להפסקת המסע בעתון. בבחירות קיבל הרב גרויברט הצעיר שוב רוב גדול ואושר מטעם הממשלה כרב בבנדין וממלא מקום אביו.