Krause

... אנהויב אקטאבער 1942, חול־המועד םוכות, עטלעכע טעג פאר דער ערשטער אויסזידלונג זענען אראפגעקומען קײן כמיעלניק דרײ מײםטערס פון די דײטשע אמוניציע־פאבריקן אין סקארזשיסק : גלאוער, מעשנער און קראוזע. שוין א טאג פאר זײער אנקומען איז ארויס א פארארדענונג .אז אלע פרויען ביז 30 יאר און מענער ביז 50 יאר מוזן זיך צושטעלן צו א קאמיםיע װעלכע װעט אײסקלױבן די פאםנדיקע מענטשן. צו זײער אנקומען איז שוין געװען צוגעגרײט אין גרויסן מארק דורך די ם.ס. און זשאנדארמעריע טישן מיט רשימות און באאמטע צו פארשרײבן די פארזאמלטע װאם מען האט אויםגעשטעלט אין רײען צו 3 מאן. קײנער האט נישט געװוםט צו װאס פאר א צװעק דאס װערט געמאכט. די מײסטערם האבן אויפן ארט אויםגעקליבן די געזונטע און ארבעטס־ פעאיקע מענער און פרויען און זײ אויסגעשטעלט אין ספע־ ציעלע רײען און די געבליבענע׳ שװאכע און נישט ארבעטם־ פעאיקע צוריק אהײמגעשיקט. ...

איך װיל דא דערצײלן אן עפיזאד װאם האט פאםירט אין םקארזשיםק און האט געשטעלט אויף די פים דעם גאנצן לאגער. אין כמיעלניקער באראק װערק א׳ האט זיך געפינען לאלא מענדלעװיטש, א קרובה פון מאיר־זלמנם. זי האט געארבעט בײם מײסטער קראוזע אין דער פאבריק ״נײ אינפאנטערי״ — נאבאיאװניא. דארט איז געװעון די לעצטע ארבעט בײם אויס־ ענדיקן די אמוניציע. פון דאדט האט מען געפאקט דאס געװער און אװעקגעשיקט אויף דעם רוסישן פראנט. אט די אפטײ־ לונג איז געװעזן צום מײנםטן באװאכט. מען האט דארט שטרענג רעװידירט יעדן ארבעטער. איך האב מיט איר געאר־ בעט צוזאמען. זי איז געװעזן מײן בעםטע פרײנדין. מיט א מאל האב איך אנגעהויבן באמערקן, אז זי באהאלט פון מיר עפעם, אז זי טראגט זיך ארום מיט סודות. און װירקלעך איז עפעם געװען: צו יענער צײט האט זי זיך פארבונדן מיט א געװיםן ײדישן בחור מיטן נאמען עדעק, זײער א פעאיקער בחור װאם האט געקאנט שפראכן און האט געארבעט בײ פאר־ שידענע ארבעטן אין לאגער. דער עדעק איז געשטאנען אין קאנטאקט מיט פארטיזאנער און אונטערגרונט־באװעגונג, עדעקן איז נעמלעך אויםגעקומען צו ארבעטן אפט מהוץ דעפ לאגער. בײ דער געלעגנהײט האט ער אנגעקניפט א קאנטאקט מיט דער אונטערערד. לאלא מענדעלעװיטש האט פון צײט צו צײט אויף א שטרענג געהײמען אופן ארויםגענומען פ ...