Partisans

... נם. זי האט געארבעט בײם מײסטער קראוזע אין דער פאבריק ״נײ אינפאנטערי״ — נאבאיאװניא. דארט איז געװעון די לעצטע ארבעט בײם אויס־ ענדיקן די אמוניציע. פון דאדט האט מען געפאקט דאס געװער און אװעקגעשיקט אויף דעם רוסישן פראנט. אט די אפטײ־ לונג איז געװעזן צום מײנםטן באװאכט. מען האט דארט שטרענג רעװידירט יעדן ארבעטער. איך האב מיט איר געאר־ בעט צוזאמען. זי איז געװעזן מײן בעםטע פרײנדין. מיט א מאל האב איך אנגעהויבן באמערקן, אז זי באהאלט פון מיר עפעם, אז זי טראגט זיך ארום מיט סודות. און װירקלעך איז עפעם געװען: צו יענער צײט האט זי זיך פארבונדן מיט א געװיםן ײדישן בחור מיטן נאמען עדעק, זײער א פעאיקער בחור װאם האט געקאנט שפראכן און האט געארבעט בײ פאר־ שידענע ארבעטן אין לאגער. דער עדעק איז געשטאנען אין קאנטאקט מיט פארטיזאנער און אונטערגרונט־באװעגונג, עדעקן איז נעמלעך אויםגעקומען צו ארבעטן אפט מהוץ דעפ לאגער. בײ דער געלעגנהײט האט ער אנגעקניפט א קאנטאקט מיט דער אונטערערד. לאלא מענדעלעװיטש האט פון צײט צו צײט אויף א שטרענג געהײמען אופן ארויםגענומען פון דער פאבריק פארטיקע אמוניציע׳ בעיקר קוילן צו רעװאלװערן בײ װעלכע זי האט געארבעט און איבערגעגעבן עדעקן. יענער האט עם ארויסגעשמוגלט מחוץ דעם לאגער. אזוי האט געדוי־ ערט א צײט ביז אין א געװיסן טאג האט ער, לויט דער אנװײזונג פון דער אונטערגרונט, געדארפט אנטלויפן פון לאגער צוזאמען מיט לאלאן.

... מיר האבן זיך אראפגעלאזט אין דער קעלצער געגנט אין דארף מאקםימיליאנאװ׳ בײ דער שטאט אסטראװצע. צװײ מאן זענען בײם שפרינגען געהרגעט געװארן. איך בין לײכט פארװונדעט געװארן אין די פיס. איך בין געלעגן אין פעלד׳ נישט געקענט באװעגן זיך. ערשט נאך א װאך צײט האט מיר אנגעהויבן בעםער װערן און איך האב זיך צוגעשלעפט צו א פויער׳ כדי זיך צו פרװון פארבונדן אדער פעסטשטעלן וװ מײנע חברים געפינען זיך. איך האב געװארט אײניקע טעג׳ ביז עם איז אגגעקומען א גרופע פארטיזאנער. איך בין געװארן צוגעטײלט צו זײ אלם פארטרעטער פון קאמענדאנט. די גרופע האט געהאט אן אויפגאבע אריבערצורײםן זיך צו די ראקאװער װעלדער.

... אין די ראקאװער װעלדער האב איך געטראפן די גאנצע גרופע. דארט האבן מיר אנגעהויבן אונדזער נארמאל פארטי־ זאנער־לעבן. יעדער פון אונדז איז צוגעטײלט געװארן צו א גרופע אלס אינסטרוקטאר. אין יענער געגנט האבן זיך געפונען בערך דרײ טויזנט רוסישע און פוילישע פארטיזאנער. נאך אונדזער אנקומען איז דער גאנצער סיסטעם געענדערט און רעארגאניזירט געװארן. די פארטיזאנער האבן אנגעהויבן סטאביל באקומען געװער פון רוסלאנד. נאך דעם װי די פארטיזאנער־פארמאציעס זענען רעארגאניזירט געװארן און סטאביל אנגעהויבן אויספירן אטענטאטן אויף דײטשע מיליטערישע אביעקטן׳ האב איך זיך געװאגדן צום שטאב, ער זאל מיר דערלויבן צו באזוכן כמיעלניק. דאם איז געװען מײן ערשטער באגער, נאכן באטרעטן די פוילישע ערד. דער שטאב האט תחילת נישט .אקצעפטירט צוליב זיכערקײט־ טעמים, אבער נאך א לאנגן װיכוח און אײנטענהן האב איך באקומען א דערלויבניש זיך צו דערנענטערן מיט נאך 10 פארטיזאנער צו כמיעלניק. ...

... ע מיר האבן איבערגעלאזט. מיר פלעגן באקומען אפט ברױו פון אונדזערע פרײנט און כמיעל־ ניקער װאם זענען געװען מערסטנס אין מיטל־אזיע. מיר האבן אויך געהאט עטלעכע פרײנט װאס זענען געװען אויפן פראנט. מיר האבן אויך געלײענט די צײטונג און געהאפט די מלחמה זאל זיך שנעל ענדיקן. די צײטונגען פלעגן ברענ־ גען גוטע נײעם׳ אז די רויטע ארמײ רוקט זיך פארוים. די פרײד איז געװארן גרעסער׳ װען די רוםן :ענען שוין געװען אין פוילן. אבער שלעכטע נײעס האבן אנגעהויבן צו דערגרײכן צו אונדז׳ אז די יירן אין פוילן האט היטלער פארניכטעט, אלע ײדן. — עם האט זיך נישט געװאלט גלויבן. דער טרויע־ דיקער אמת האט זיך אבער באשטעטיקט. מײנע פרײנט האבן נעשריבן פון פוילן פון פראנט, או זײ טרעפן דארט נאר אײנצלנע ײדן׳ װעלכע האבן דורכגעלעבט אין די װעלדער צװישן די פארטיזאנער. װען די מלחמה איז שוין געװען געענדיקט׳ האב איך אנגעהויבן שרײבן ברױו אהײם קײן

... אין אװנט זענען מיר אװעק אין מיין צוגעגרייטער דירה אויף שוויענטאיערסקא 13. מײן באלעבאםטע, אן עלטערע פרױ, האט געװוסט פון מײן אפשטאמונג. איך האב איר אויםגעהאלטן די גאנצע װוינונג מיט אלע הוצאװז. זי אלײן איז געװען די גאנצע װאך בײ איר טאכטער, זי איז געקומען נאר א צוױי־ דרײ מאל א װאך אויף באזובן. פאר דעם ״דאזארצע״ פון הויז האט זי מיך פארגעשטעלט אלם אירם א קרובה, װעלבע ארבעט מיט די פארטיזאנער קעגן די דײטשן. איך האב זיך זײער װײגיק באװעגט אין די גאםן. פון צײט צו צײט האט מיך מיטשא באזוכט און צוגעגרײט א ביםל פראדוקטן אויפן װינטער. איך האב מיך גוט געפילט אין מײן װוינונג. טעג האבן זיך אבער געצויגן װי יארן לאנג. גאנצע טעג בין איך געזעםן און געצערעװעט זאקן פאר מײן באלעבאםטע. מײן פרײנדין האט מיר געברענגט ביכער צו לייענען.