Red Army

... צװײ טעג פארן ארײנמארש פון דער דײטשער ארמײ קײן כמיעלניק׳ בין איך׳ צוזאמען מיט פיל ױגנטלעכע פון אונדזער שטאט׳ אװעק צו דער רוםישער גרענעץ. איך׳ שמואל קויפמאן׳ שלמה קאץ, און שמואל װײנבערג האבן זיך געהאלטן צוזאמען. נאך פיל איבערלעבונגען זענען מיר אנגעקומען קײן םארנע. דארט זענען מיר געװען א חודש און אװעק קײן לעמבערג װו מיר האבן זיך געטראפן מיט פיל כמיעלניקער׳ דעמא־ ביליזירטע פון דער פוילישער ארמײ און פליטים. פון דארט זענען מיר אװעק אין טיף רוםלאנד. מיטן אויםברוך פון דער רוסיש־דײטשער מלחמה האב איך זיך מאביליזירט אין דער רויטער ארמײ. אין דער ארמײ בין איך געװעזן פון חודש אויגוסט 1941 ביז מערץ 1942. נאכן פויליש־רוסישן אפמאך ...

... װען איך האב זיך געדארפט א ביסל אפרוען׳ האב איך געמוזט לויפן אויפן באזאר צו קױפן עםן פאר דער װאך. מײן פרוי האט מיר געבוירן נאך א זון׳ און זי איז אויך געװען זײער אפגעשװאכט. זי האט געהאט זײער א שװער טראגן. געװוינט האבן מיר אין אײן צימער, ס׳איז געװען גענוג ענג פאר אונדז, שוין פיר נפשות, אבער מיר האבן אלץ גענומען פאר ליב, וױיל מיר האבן געהאפט איבערצולעבן די קריג און צוריק טרעפן אונדזערע קרובים׳ װעלכע מיר האבן איבערגעלאזט. מיר פלעגן באקומען אפט ברױו פון אונדזערע פרײנט און כמיעל־ ניקער װאם זענען געװען מערסטנס אין מיטל־אזיע. מיר האבן אויך געהאט עטלעכע פרײנט װאס זענען געװען אויפן פראנט. מיר האבן אויך געלײענט די צײטונג און געהאפט די מלחמה זאל זיך שנעל ענדיקן. די צײטונגען פלעגן ברענ־ גען גוטע נײעם׳ אז די רויטע ארמײ רוקט זיך פארוים. די פרײד איז געװארן גרעסער׳ װען די רוםן :ענען שוין געװען אין פוילן. אבער שלעכטע נײעס האבן אנגעהויבן צו דערגרײכן צו אונדז׳ אז די יירן אין פוילן האט היטלער פארניכטעט, אלע ײדן. — עם האט זיך נישט געװאלט גלויבן. דער טרויע־ דיקער אמת האט זיך אבער באשטעטיקט. מײנע פרײנט האבן נעשריבן פון פוילן פון פראנט, או זײ טרעפן דארט נאר אײנצלנע ײדן׳ װעלכע האבן דורכגעלעבט אין די װעלדער צװישן די פארטיזאנער. װען די מלחמה איז שוין געװען געענדיקט׳ האב איך אנגעהויבן שרײבן ברױו אהײם קײן

... די בודקעם פון קלײנעם מארק זענען פארשװונדן. די אמאליקע יארידן קומען שוין מער נישט פאר׳ דער באװוסטער מארק־ טאג דאנערשטיק׳ איז א גרויער טאג. די מיליץ׳ אמאל האט עם געהײםן פאליצײ׳ געפינט זיך װײטער אין בערל גראנעקם הויז. דער מאגיםטראט געפינט זיך װו עם איז אמאל געװעזן דאם אלטע שפיטאל נעבן דעם קאשטשיאל־טומאה. דער אנהויב פון דער טומאה־גאם׳ לעצטנם 3־טע מאי־גאם׳ װו עם האבן געהאט די טשײנעם די קלארמאנם׳ עקםימטירט נישט מער. דער בגין איז פונאנדערגענומען געװארן און אויפן פלאץ איז געשאפן געװארן א סקװער. דער טארטאק פון די בלאנקעס איז אין גאנצן צעשטערט און דער טארטאק פון משה אהרן זאלצמאן אין םוכאװאלע װי אויך אלע קאלכאוױונס געהערן צו דער מלוכה. אין אמאליקן מארק און צענטער פון הײנטיקן גארטן שטייט א מאנומענט פאר דער רויטער ארמײ• די ײדישע פאבריקן פון ליכט׳ זײף׳ לעדער אאז״װ זעגען מער נישט פאראנען. געבליבן איז דאם שעכטהויז. די פאםט װאם האט זיך געפונען אינעם הויז פון מאנעם װײנבערג איז פארברענט געװארן און געפינט זיך אין הוח פון מלך אגנעװיטש. די גרויםע פאלקם־שולע איז אינעם גרויםן הויז בײ דער קאלײקע. האגטװערקער־װארשטאטן׳ פון שוםטערם• שנײדערם׳ םטאלארעם׳ זענען נישטא מער. עס געפינען זיך בלויז׳ װי געזאגט׳ עטלעכע נעבעכדיקע קאאפעראטױון. נישטא מער קײן מלוכה־אױטאבוםן־קאמוניקאציע. פון דער אמאליקער גענדז־צוכט׳ פעדערן־אינדוםטריע און האנדל׳ מיט װאס כמיעלניק האט געשמט׳ איז קײן זכר נישטא• צום םוף װיל איך דערמאנען אן אינטערעםאנטע באגעגע־ ניש. ערב מײן אפפאר האב איך באזוכט דעם כמיעלניקער ײדן־פריינט מיכניצקי. שמועסנדיק מיט אים האט ער מיר אנגעװיזן אויף שולעם (שלום) דעם משומד. איך האב זיך

... קײן ראטנפארבאנד. דארט זענען די צװײ כמיעלניקער לאנדם־ לײט געװארן קעמפער אין דער רויטער ארמײ. ...