Magistrate

דאם יאר 1894 האט געהאט צו פארצײכענען נאך א בלעטל געשיכטע. אין דעם יאר איז פארגעקומען דאס קרוינען פון דעם לעצטן צאר פון רוםלאנד, ניקאלאי דעם צװײטן. דאם איז פארגעקומען אין מאנאט אקטאבער, אין מיטן גרויסן מארק האט מען געגראבן א טיפן גרוב און מען האט דארט ארײנ־ געשטעלט א שװערן הויכן קלאץ באשמירט מיט א כעמיק. װאס האט געמאכט דעם קלאץ גליטשיק אז עס איז געװען אוממעגלעך זיך אויף אים ארויפצוכאפן. צו װאם האט מען דאם געברויכט צו מאכן אזעלכע שװעריקײטן ארויפצוקלע־ טערן אויף דעם קלאץ י צװײ אורזאכן זענען געװען דערבײ. דער מאגיסטראט האט געװאלט אדורכפירן די קאראנאציע עס זאל זײן מער אינטערעםאנט פארן עולם. איז נומער 1 האבן זײ באשטימט א פרימ פאר דעם, װאס װעט ארויפקלע־ טערן אויפן קלאץ׳ און נומער 2 האט מען אזוי באשמירט דעם קלאץ עם זאל זײן אזוי שװער ארויפצוקלעטערן, אז די װאס װעלן דאם פרובירן, זאלן זיך ארונטערגליטשן■ װעט עס ארויסרופן געלעכטער. ...

... האבן די רעדנער גערופן צו א מאםן־מארש דורך דעם גרויסן מארק צו דער מאגיםטראט־גאם, כדי איבערצונעמען די שטאט פארװאלטונג — דעם מאגיסטראט. ...

12 ײדן. איד האב זיד געשראקן אהײמצוגיין קיץ כמיעלניק, האב איך געטראפן כיל לעװנשטײן׳ און מיט אים מיטגעשיקט א גרום צו מײנע נאענטע. זונטיק בין איד אין באגלײטונג פון מײנע צוױי קוזינעס אװעק אין מאגיסטראט װו א מיליטער־ מאן האט געגעבן ״פשעפוסטקעס״ אהײמצוגײן. מיר זענען אהײמגעגאנגען צופיס. באלד װי מיר זענען אנגעקומען אויף דער קעלצער גאס, האבן מיר געטראפן א טרויעריק בילד. ײדן זענען געשטאנען אין די האלב־פארמאכטע הײזער, ארוים־ געקוקט צי ס׳קומט עמיצער פון קעלץ, בכדי עפעם זיך צו דערװיסן׳ װען זײ האבן מיך דערזען מיט מיץ קוזינע׳ זענען זײ ארוים און מיט נײגעריקײט מיך אויםגעפרעגט, װי עס זעט אוים אין קעלץ. יעדער האט מיך געפרעגט צי איד האב נישט געזען זײנם א ברודער אדער א זון׳ װעלכע זענען אויך אװעק אין דער ארמיי איך האב זײ איבערגעגעבן אלץ װאס איך האב געװוםט און בין אהײם אין שטוב ארײן. איך האב זיך געפרײט מיט די נאענטע. די דאזיקע פרײד איז אבער פארשטערט געװארן׳ נאך דעם װי איך האב געהערט, װאם די דײטשן האבן דא אפגעטאן. כמיעלניק איז געלעגן אין שרעק. בײנאכט האט מען זיך פארקלאפט אין די הײזער. שכנים האבן זיך צוזאמענגענומען און מען האט זיך דערצײלט נײעס, װאס אײנער האט געהערט׳ כאטש קײן ראדיא איז נישט געװען׳ קײן צײטונג אויך נישט, ...

... אפיציעלע רעלאציע פון מאגיסטראט . 693 ...

דער לערער מארשינםקי מיט זײנע תלמידים זענען געשטאנען לעבן דעם קלײנם מארקל, נאנט פון מאגיסטראט. דארט איז אויך געשטאנען דער בורמישטש מיט זײן סװיטע אנגעטאז אין די ױם טובדיקע קלײדער... ארונטער צו, לעכן דער ״טומאה׳/ איז געשטאנען דער גלח מיט זײנע ארויםהעל־ פער און צום לעצט איז געשטאנען די ײדישע געמײנדע, גאנץ נאענט פון דעם ערן־טויער אויפן בוםקער װעג. דער ראש הקהל מיט א זילבערנער טאץ אויף װעלכער ם׳איז געלעגן א ברויט מיט זאלץ און דער רב, ר׳ אברהם יצחק סילמאן זצ״ל, אונטער א חופה מיט א ספר תורה אין די הענט ארום דער חופה זענען געשטאנען די כלי קודש מיט די שײנע באלעבאטים פון שטאט און די ײדישע קאפעלע׳ גרײט אויפצושפילן דעם רוםישן הימן.

... אויף דער טדיבונע האט זיך דער ערשטער באװיזן פאן זאמאיםקי׳ א נישקשהדיקער ײדךפרעםער, דער שרײבער אין מאגיסטראט. באלד נאך אים איז ארײנגעקומען דער פרעזידױם מיט א גלח אין שפיץ. ...

די ײדן. אלץ איז אפגעמעקט װי נאך טויזנט יאר. משה׳קע פײגגאלדס זדיזן־געשעפט װערט געפירט דורך דער רעגירונג. די בודקעם פון קלײנעם מארק זענען פארשװונדן. די אמאליקע יארידן קומען שוין מער נישט פאר׳ דער באװוסטער מארק־ טאג דאנערשטיק׳ איז א גרויער טאג. די מיליץ׳ אמאל האט עם געהײםן פאליצײ׳ געפינט זיך װײטער אין בערל גראנעקם הויז. דער מאגיםטראט געפינט זיך װו עם איז אמאל געװעזן דאם אלטע שפיטאל נעבן דעם קאשטשיאל־טומאה. דער אנהויב פון דער טומאה־גאם׳ לעצטנם 3־טע מאי־גאם׳ װו עם האבן געהאט די טשײנעם די קלארמאנם׳ עקםימטירט נישט מער. דער בגין איז פונאנדערגענומען געװארן און אויפן פלאץ איז געשאפן געװארן א סקװער. דער טארטאק פון די בלאנקעס איז אין גאנצן צעשטערט און דער טארטאק פון משה אהרן זאלצמאן אין םוכאװאלע װי אויך אלע קאלכאוױונס געהערן צו דער מלוכה. אין אמאליקן מארק און צענטער פון הײנטיקן גארטן שטייט א מאנומענט פאר דער רויטער ארמײ• די ײדישע פאבריקן פון ליכט׳ זײף׳ לעדער אאז״װ זעגען מער נישט פאראנען. געבליבן איז דאם שעכטהויז. די פאםט װאם האט זיך געפונען אינעם הויז פון מאנעם װײנבערג איז פארברענט געװארן און געפינט זיך אין הוח פון מלך אגנעװיטש. די גרויםע פאלקם־שולע איז אינעם גרויםן הויז בײ דער קאלײקע. האגטװערקער־װארשטאטן׳ פון שוםטערם• שנײדערם׳ םטאלארעם׳ זענען נישטא מער. עס געפינען זיך בלויז׳ װי געזאגט׳ עטלעכע נעבעכדיקע קאאפעראטױון. נישטא מע ...