Poalei Zion

... מיטן אויסברוך פון דער איבערקערעניש אין דײטשלאנד, װען די מיליטאריםטישע מאשין איז זיך פונאנדערגעפאלן און דעם קיױערס מיליטער האט פארלאזט פוילן געיאגט דורך פילםודםקים פוילישע לעגיאנערן, האבן זיך פארשפרײש קלאנגען׳ אז אין אלע שטעט םון דער פוילישער מדינה איז די מאכט איבערגעגאנגען אין די הענט פון ארבעטער און .אז א באפעל איז ארויס צום רעװאלוציאנערן לאגער אין אלע ערטער באלד צו פארכאפן די מאכט פון די משרתים־הינט פון פארפוילטן צאריזם, װעלכע האבן דורות־לאנג געפײניקט די פוילישע באפעלקערונג. אז די בשורה איז אנגעקומעז קיץ כמיעלניק׳ האבן זיך די חברים פון פועלי צױן צוגעאײלט מקײם צו זײן די מצװה. זײ האבן שנעל באהערשט אלע שטאט־ אינסטיטוציעם אץ פראקלאמירט א רעפובליקאנישע מאכט. לײדער האט די צײט גישט צוגעשסילט פאר דער כמיעלניקער רעפובליק. דעם שטעטל איז נישט באשערט געװען הנאה צו ד.אבן א לאנגע צײט םון רעװאלוציאנערער מאכט. פון קריױ־ ...

די פועלי־צױן־מענטשן פון כמיעלניק האבן געהאט העזה און שװונג. האבן זײ דאך געהאט א נאציאנאל־סאציאלן אידעאל. זײ האבן זיך נישט באגנוגנט מיט סתם פאנטאזיעס׳ מענטשן פון טאט זענען זײ געװען. נישט אײן מאל האב איך באזוכש דאם שטעטל און יעדעס מאל האב איך מער און מער געזען פון דער נאענט די אלזײטיקע און פארצװײגטע טעטיקײט פון פועלי צױן. ם׳איז מיר קלאר געװארן׳ אז נישט בחינם האבן די מאסן זײ געשאנקן צוטרוי און זיך באצויגן פאזיטױו צו זײער איניציאטױו. פון דעם פאלק זענען זײ ארוים און צװישן פאלק זענען זײ געזעםן. זײ האבן גוט געקענט זײנע נויטן און צוגעהערט זיך צו זײנע פארלאנגען, דעריבער האט זיך זײער ענערגישע טעטיקײט געפילט אויף אלע לעבנס־ געביטן: אין פראפ׳ םארײנען, זײ האבן אויפגעשטעלט שולן פאר ײדישע קינדער׳ אײנגעארדנט אװנט־קורסן פאר דער־ װאקםענע׳ װעלכע האבן אין זײער קינדהײט נישט געקענט באזוכן קײן שולן. פועלי־צױן האבן געגרינדעט א ביבליאטעק פון ײדישע און פוילישע ביכער, זײער אפט אײנגעארדנט פארלעזונגען פון רעפערענטן פון דער הויפט־שטאט אויף געזעלשאפטלעכע׳ קולטורעלע׳ פאליטישע און ליטערארישע טעמעם. מאםן זענען געקומען צו די רעפעראטן און אנגעפילט די זאלן•

... קיץ פוילן בין איך אנגעקומען סוף יאר 1918, באלד נאך איר באפרײונג פון דייטשן שטױול׳ װען די ױנגע מדינה האט געמאכט אירע ערשטע שריט אויפן װעג צו איר זעלבשטענ־ דיקײט׳ נאך דורות פון אונטערדריקונג סײ פון דעם רוסישן סײ פון דעם דײטשן אקופאנט, דעמאלמ, אין די ערשטע טעג פון דערװאכונג פון אונזער באװעגונג, װעלכע איז ארויס פון רעװאלוציאנערער אונטערערד אויף דער פרײ, כדי אויסצורופן פרײהײט צו די באהאלטענע כוחות אינעם פאלק, זײ זאלן זיך מאביליזירן אין קאמף פאר אונזערע נאציאנאלע און םאציאלע פאדערונגען ; צװישן די װענט פון דער ערשטער לעגאלער קאנפערענץ פון פועלי־צױן׳ האט מיץ אויער דאס ערשטע מאל אויפגענומען דעם נאמען פץ שטעטל כמיעלניק, װאס ליגט אין די געגנטן פון ״מלך אבױנם גיטער״ דער נאמען פון דעם קלײנעם שטעטל איז אבער געװען באהאפטן מיט א קלינגנדיקן מאדנעם באגלײט: כמיעלגיקער רעפובליק. אין דעם ״צונאמען״ איז געװען עפעס פון דער דרײםטקײט און העזה פון יענע טעג. א מין ציטער־געפיל פון גרונטלעכע ענדערונגען אין לעבן פון דער געזעלשאפט און פון דעם פרט. ...

פארטײ־קאמיטעט פון פועלי־צױן און די שטאט־ראט־פראקציע אין יאר 30—1929. ...

... פועלי־צױן — צ.ם. ...

די פועלי צױן זענען געװען צופרידן מיטן ״זיג״. די צעירי צױן האבן אבער געטענהט, אז זײ װעלן װײזן די פ. צ., אז צעירי ציון זעגען מער נישט קיץ באלעבאטישע זינדעלעד און זענען מוכן ומזומן צום קאמף, און װען זײער חבר בוקםבוים װעט קומען אויף א רעפעראט, װעט ער האבן דעם זעלביקן סוף װי דער דעלעגאט פון די צעירי צױן...

... אן אומבויגזאמער קעמפער מיט א טײערן און אײדעלן כאראק־ טער. תמיד גרײט געװעזן בלב ונפש העלפן חברים. זײנע אלע יארן געהערט צו די ליגקע ״פועלי־צױן״, אן אקטױוער טוער אין דער אידישער פאלקם־ביבליאטעק. ...

גרינדער פון דער פועלי־צית־באװעגתג אין כמיעלניק. פריער טעטיק בײ די לינקע פועלי־צױן און דערנאך בײ די רעכטע פ.צ. אקטױו געװען אין אלע צױניםטישע אינםטיטוצ־ יעם. גײסטיקער מנהיג פון דער ױגנט׳ באליבט בײ דער גאנ־ צער באפעלקערונג אן אונטערשײד. פארטײדיקער פון ײדישע אינטערעסן אין שטאט־ראט. ראטמאן און לארוניק. ...

... פועלײצױן ימין — ױגגט פועלײצױן, צ״ס* ...

אבער א נעכטיקער טאג — קעגנער האבן זיך נישט געקענט באהערשן און באלד האבן זיך געהערט צװישנרופן. פועלי צױן האבן זיך אנגענומען פאר אראבישע ארבעטער, אנדערע האבן םתם געשריגן — אבי צו מאכן א טומל. דער פארזיצער פאדערט אויף די שטערערס צו פארלאזן דעם זאל׳ און װען דאס העלפט נישט פרװוט מען ױי מיט כוח באזײטיקן — אזוי אז ביםלעכװיױ איז דער זאל געװארן א ״שלאכטפעלד״. חברים פון צעירי ציון האבן קודם־כל געשאפן א װאך ארום גאסט. מ׳זאל אים קיץ שלעכטם נישט טאן. דער טומל איז געװאקםן ביז די חברים זעלנער האבן גענומען מאכן ארדע־ נונג. די מעשה איז אבער געװען װאס אויך דער צד שכנגד האט געהאט זײנע זעלנער, װאם האבן זיך געשטעלט אין קאמף. אז רײד האט מער נישט געהאלפן האבן די סאלדאמן זיך געבאפט צו די שװערדן און באגנעטן. פאר מײנע אויגן שטײט עד היום דאם בילד װי יונה מידלאזש פון פ. צ. און שמחה׳לע װיגאדני פון צ. צ., צװײ חברים װאם האבן דאכט זיך געדינט אפילו אין אײן פולק, האבן זיך געשטעלט אײנער קעגן דעם צװײטן מיט אויםגעשטרעקטע שװערדן, גרײט זײ צו לאזן אין גאנג. אזוי ביז װאנען שמחה׳לע האט זיך אנגע־ רופן : ״ױנד״ דו װילםט פארגיםן ײדיש בלוט ?״ ...

... ה. נירנברג, מ. גולדליםט, ק. אונגר / פועלי צױן צ.ס . 609 ...