Leibl Wilchik

איך האב נאך קײנמאל גישט געזען .אזא גרויםן עולם אין שול, חוץ יום־כיפור. די רעדנער — לײבל װילטשיק, אברהפ מאלעשעװער, איטשעלע פלוטשענניק און בצלאל זילבערבערג — זענען געשטאנען אויפן באלעמער. דער עולם האט זיך צוגעהערט צו זײ. מען האט אפלאדירט בײ יעדן שטארקן אויםדרוק. מיר, די חברים פון דער פארטײ, האבן זיך געפילט יום־טובדיק. מיר האבן נישט געקענט פארשטײן פון װאנען נעמט זיך צו אונדז, א פאר ײנגלעך, אזא כוח, אז אויף אונ־ דזערם א רוף איז כמעט דאס גאנצע שטעטל געקומען הערן, װאם מיר האבן צו זאגן, דער לעצטער רעדנער איז געװען ...

... פארוים איז געטראגן געװארן די רויטע פ־עלי צױן פאן׳ געהילט אין שװארצן. די חברים לײבל װילטשיק און יעקב פרידמאן, די צװײ שטאט־לאװניקעם מיטן םאציאליםטישן שטאט־פרעזידענט, האבן אנגעפירט מיטן לװיה־צוג און הינטער זײ הונדערטער ארבעטער, ױגנט און םתם פאלקם־ מענטשן. געקומען זענען אויך דעלעגאציעס פון די ארומיקע שטעטלעך — װו אברהם יצהיק האט מיטגעװירקט בײ דער ארגאניזירונג פון דער דארטיקער ױגנט. שול־קינדער־גרופן האבן געטראגן בלומען־קרענץ, דאכט זיך דאם ערשטע מאל א יף א ײדישער לויה אין כמיעלניק. ...

לײבל װילטשיק איז נישט פון די ציטערדיקע. ער האט גלײך ארגאניזירט אן אקציע אריבערצופױץ די ביכער פון דער ביבליאטעק צו זײנע שװיגער־עלטערן, ישראל איטשע פעלטשער. אין דער פינצטער, נאך האלבער נאכט פירן מיר ארוים די ביכער דורך די פענצטער פון דער ביבליאטעק מיט אײנרעדלדיקע טאטשקעס. פארטאג איז די ארבעט געװען פארענדיקט. ...

... האנט האט זיך אויסגעשטרעקט צו מיר. דאם איז געװען לײבל• ער האט מיר ארײנגעשעפטשעט עפעם אין אויער: ״נעם עם צו, באגראב עס טיף אין דער ערד״... ...

... לײבל װילטשיק

... 15. לײבל װילטשיק, .א זון פון יאסל, דער לאמער לערער ;

... צװישגפארטײאישע קרן־קײמת קאמיסיע, תרצ״ג —1932 שמײעו פװ רעכטס אויף לינקס : ישראל דוד פײגענבוים, שמעון גארליצקי, קלמן אונגער, דוו קשיאנזשער. זיצן פון רעכטס אויף לינקס : ישראל ריטערבאנה ד״ר באלאנאװסקי, ישכר קאנערצוקער, לײבל װילטשיק, ...

... ארויםגעװאקםן איז די ארגאניזאציע בעת א שפאלטונג אין דער ״ײדישער שטאטישער ביבליאטעק׳/ װעלכע איז געװעזן אונטער דער אנפירונג פון די אלגעמײנע צױניסטן. אויף דער אלגעמײנער פארזאמלונג אין יאר 1916 איז אנטשטאנען אן אפאזיציע אונטער דער אנפירונג פון־ ישראלקע גוטמאן, אברהם לאנגװאלד, איטשעלע פלוטשעניק, הערצל איגעלניק. דוד מאשנבערג, חנה רבקה װילטשיק, לײבל װילטשיק. רויזע קלײנערט, בצלאל זילבערבערג, קלמן מיעדזשיגורסקי. בצלאל שטארק, מרדכי פוקם, חנה רבקה און שלמה קעניגס־ יערג. מאניע און שרה הערשקאפ א. אנד.

... צתײטע ר״ע שטײענדיק : קלמז מיעדזיגורםקי, לײבל װילטשיק.

... די פ.צ.־ארגאניזאציע אין כמיעלניק, איז גלײך געװארן א מאסן־ארגאניזאציע. זי האט ארומגענומען הונדערטער משפחות, אזוי, אז נאך דער אנטשטײאונג פון דער פוילישער רעפובליק, האט די פ.צ.־ארגאניזאציע באקומען בײ די שטאט־ראט־װאלן אין יאר 1919, 5 ראטמענער (כמיעלניק האט געהאט 24 ראטמענער) אין די פערזאנען: 1) אברהם ייאנגװאלד, 2) ישראלקע גוטמאן, 3) פנחם סקוזשעװסקי, 4) לײבל װילטשיק און 5) הערצל איגעלניק. זײ האבן מיט כבוד און װירדע שטענדיק פארטראטן די איגטערעםן פון די ארבעטנדיקע און פאלקס־מאםן אינעם כמיעלניקער שטאט• ראט. פון יענער װאל־קאמפאניע אן, האט מען זיך שוין אלעמאל גערעכגט מיט דער מײנונג פון דער פ.צ.־ארגאני־ זאציע אין שטאט• ...

יצחק שײבער, חנה שרה פעלמאן, בערל איגיעלניק, ישראל׳קע דיזנהויה לײבל װיל־ טשיק, חיה׳לע בלומענטאל♦ ...

... װעט בעםער זײן. אבער לײדער איז דער רעזולטאט דערפון געװען א טרויעריקער. אײניקע זענען אויך צוריק צום דײטש, װי לײבל װילטשיק און יאנקל קויפמאן, װעמענם וױיב איז נאך אים געקומען, און חײם קלײנהענדלער ע״ה מיט זײן זון.

אין לעמבערג זענען מיר אװעק צו כמיעלניקער װאס האבן שוין דארט זיך געהאט אײנגעארדנט. זײ האבן שוין געהאט באקומען פון דער מאכט איבער פליכטלינגען א הײם, װאס איז באשטאנען פון א געװעלב מיט א צימער. עם איז טאקע געװען גאנץ ענג. ם׳איז אבער געװען א װארעמער דעצעמבער, איז נאך געװען נישט שלעכט צו שלאפן אויפן דיל. װאם שײך עסן האבן מיר באקומען ״זופקעס״ מיט ברויט צוגעטײלט צװײ מאל א טאג. געװען אויך נאך א װוינונג״ װאס האט באלאנגט צו פישל גלײט און זײן פרוי. צו אים פלעגט מען אנהויבן ארײנקומען אפטער, װײל אין דער ערשטער הײם איז געװארן ענג. לײבל װילטשיק פלעגט דארטן שטענדיק זיצן מיט זײן טאכטער און אפילו פארדינט געלט אלס פריזירער. אלע װאם זענען נאר געװען נענטער צו פישל גלײט, פלעגן דארט ארײנקומען• דארטן פלעגט מען שמועסן און טראכטן װאם צו טוען. איך האב געפונען א משפחד״׳ פלעג איך ביי זיי נעכטיקן מיט מיין פרוי און א גאנצן טאג פאר־ בראכט אין דער כמיעלניקער הײם. די פעאיקערע האבן זיך גענומען צו האקן האלץ. מען האט גוט באצאלט פאר דער ארבעט, האבן זײ זיך געקויפט זעגן אדן העק און פארדינט אויף לעבן.

אויף נאך א פלאץ האב איך באשטימט מח איך נאך זײן : אין דער ראזורע פון לײבל װילטשיק׳ װו איך האב געארבעט 11 יאר און בין געװען אין דעם הויז רוי אײנער פון דער משפחה. דאם הויז האט באװוינט א פאליאק װאם האט אוים־ באהאלטן יאסל קלײנערט מיט זײן פאמיליע. די רעזורע האט אויך געהאט א פאליאק. זײענדיק דארט זענען מײנע דערינע־ דונגען צוריק געגאנגען מיט 7—8 יאר. דאם איז נישט געװען בלויז א רעזורע צו שערן האר און ראזירן. אין דער רעזורע און אין דער שטוב דערנעבן זענען זיך צוזאמענגעקומען יעדן

... טאג, יעדן אװנט דאם שענםטע און בעםטע װאס כמיעלניק האט געהאט. דארט זענען באהאנדלט געװארן אלע פראבלעמען פון ײדישן און אינטערנאציאנאלן לעבן. צו דעם שטענדיקן קרײז האבן געהערט ד״ר באלאנאװםקי, לײבל װילטשיק, ישכר קאנערצוקער, יאםל קלײנערט, מײלעך בלאט, דער דענ־ טיםט רוטערבאנד׳ מאקס רעיפיש (דער אלטער בוגדאװיעץ), קלמן מידעזשיגורםקי, אברהם ליס (װען זײ זענען געװען אין כמיעלניק), און די באליבטע פרוי פון יאסל קלײנערט. דארט זענען פארגעקומען דיםקוסיעם װאם האבן ארויסגערופן אינ־ טערעס בײ יעדן װאם האט נאר געלעזן א צײטונג אדער א בוך. מען האט געשפילט שאך און אמאל אויך א קערטל• איך האב געפלעגט דארט זיצן ביז שפעט אין דער נאכט און זיך צוהערן צו די דיסקוםיעם. ...

... ישראלקע דינהויז / מײן לערער לײבל װילטשיק . 437 ...

נאװעמבער 1918 האט פוילן צוריקבאקומען איר אומאפ־ הענגיקײט. די פועלי צױן־פארטײ איז צו יענער צײט געװען די גרעסטע ארבעטער־פארטײ אין דעם אויםגעשפראכענעם ײדישן כמיעלניק. אירע פירער זענען געװען: איטשעלע פלוטשענניק, לײבל װילטשיק, קלמן מיעדזשיגורסקי, בצלאל זילבערבערג, ישראלקע דיזענהויז, מרדכי פוקם א״א. צו זײ האט זיך אויך געמאלדן א פארשטײער פון דער קעלצער פ.פ.ם. װאס זײן נאמען איז דאכט זיך געװען גוטענבערג. לויט אן אינםטרוקציע פון קעלצער ארבעטער־פירער, האט ער דא אפגעהאלטן א זיצונג מיט דער פועלי צױן־פארװאלטונג פון כמיעלניק, װי אויך א באראטוגג מיט דעם אײנציקן פ.פ.ס.־ אװיעץ פון שטעטל: םקלאד־אפטעטשניק לוטשאק, — און אין רעזולטאט איז אײנשטימיק באשלאםן געװארן צו רופן דעם אויםערארדנטלעכן מיטינג פון גאנצן שטעטל אין שול ארײן. דארט, אויף דער שטורמישער פארזאמלונג פון שול ...

... אין יענער צײט איז אבער די געזעלשאפטלעכע און קול־ טורעלע ארבעט אין א געװיסער מאס שװאכער געװארן. לײבל װילטשיק איז ארויסגעטראטן פון דער פארטײ. ער איז ארײן אין דער צעירי־צױן־באװעגונג.

... שטייען פון רעכטס צװײטע רײע : ישראל־פסח װעקסלעה משה מעלמאן, דוד־ױםף זילבערבערג יעקל גארליצקי, אומבאקאנט, דוד מאפע, לײבל װילטשיק, יאן מאי♦ ...

צוזאמען מיטן ארגאניזירן די ארבעטער פראפעסיאנעל האט זיד די ,פ.צ.״ באמיט ארײנציען זײ אינם לײענער־קרײז פון דער ײדישער שטאטישער ביבליאטעק. דא האט זי אבער אנגעטראפן אויף א נישקשהדיקן אנאלפאבעטיזם׳ א סך פון די ארגאניזירטע האבן אפילו נישט געקענט שרײבן ײדישי האט זי געגרינדעט די געזעלשאפט ״אװגט־קורםן״ װו מ׳האט געלערנט שרײבן ײדיש׳ פויליש׳ חשבון׳ נאטור־װיסגשאםט און געאגראפיע. אין די קורםן האבן זיך באטײליקט אקטיװ דויזע קלײנערט־װילטשיק׳ לײבל װילטשיק (בײדע אומגע־ בראכט דורד די נאצים אין קיעלץ) פנחס סקוזשעװסקי, ישראלקע גוטמאן׳ אברהם לאנגװאלד׳ בערל איגעלניק (אומגעבראכט אין פראנקרײך דורך די נאצים) קלמן מיעדזשי־ גורסקי (אומגעבראכט מיט זײן פרוי חוה וױינבערג און זײער טעכטערל אין װארשע) און יאנקל פרידמאן (אומגעבראכט מיט דער כמיעלניקער קהילה), א.אנד. ...

... אין הינטערגרונד די לײטונג פון דער שול, רעכטס צו לינקס : בײרעו גארליצקי, קלמן מיעדזיגורסקי, לײבל װילטשיק, איטשעלע נײמאן — לערער, אברהם שײבער — לערער, בערל איגעלניק — פארזיצער פון פ.צ. קאמיטעט, חיה־שרה פעלמאן־פרידמאן, יענקל פרידמאן. ...

... דער ארגאגיזיר־קאמיטעט פון קרן־קימת־באזאר אין יאר 1938 עס זיצן פון רעכטס/ ערשטע רײ : דענטיםט שװאלבגדארף, פרוי קאנערצוקער, לײבל װילטשיק, די פרוי אװין, ד״ר באלאגאװםקי, רוזשע לאנגװאלד, שמעון קיפעל, רויזע װילטשיק, אדװאקאט אװיזי פון רעכטס צװײםע רײ : לאה װײגשטײן, אליעזר בוגײסקי, מ. קויפמאן, אגגיעװיטש, דאמב, פרוי שװאלבנדארף, ...

... מיט אכטונג דער קאמיטעט. פרעזעם : ױםף ; סעקרעטאר : לײבל װילטשיק ? קאסירער : ישראל איטשע קלײנערט. ...