Library

כמיעלניק האט זיך אין דער זעלבער צײט אדאנק די עםט־ רײכער אגגעהויבן קולטורעל צו אנטמיקלען. מען האט דער־ לויבט צו גרינדן א ביבליאטעק. עס האט זיך אױך ארגאניזירט א ײדישער סקאאוט (השומר). די ערשטע גרינדערם זענען געװען : ישכר קאנערצוקער, אברהם װײסבראד, ױםף זילבער־ בערג, נפתלי און ליפע דיאמענט, אלטער ראובן קלײנעדט און חײמל גוטמאן. עס האבן זיך אנגעהויבן פרײלעכע צײטן אין כמיעלגיק: פארזאמלונגען, אױםפלוגן און אויך ארומ־ רײםענישן. באלד האבן זיך די ביבליאטעק־אנהענגערם גענומען קריגן צוליב פארטײאישער אנגעהעריקײט. ע0 זענען געװען רעכטע און לינקע פועלי צױן און אויך אלגעמײנע צױניסטן. ישראלקע גוטמאן מיט זײנע אנהענגערס האבן פאר־ כאפט די ביבליאטעק און זײ האבן זיך גערופן לינקע פועלי־ צױן. ישכר קאנערצוקער און אברהם זילבערבערג האבן גענומען און געגרינדעט א צװײטע ביבליאטעק, װאס האט נעהייסן די צױניםטישע ביבליאטעק. און צו זײ זענען צוגעשטאנען די שומרים. מיר פלעגן זיך פארזאמלען אױף דעם שידלעװער װעג, לעבן דער שטײנהאקערײ, אדער בײ י־י דרײ בערג. מיר פלעגן פארן אדער גײן נאך פינטשעװ, בוסק און אנדערע ערטער מיט די לאנגע שטעקנס, מיר האבן מארשירט מיט םאלד ...

לײבל װילטשיק איז נישט פון די ציטערדיקע. ער האט גלײך ארגאניזירט אן אקציע אריבערצופױץ די ביכער פון דער ביבליאטעק צו זײנע שװיגער־עלטערן, ישראל איטשע פעלטשער. אין דער פינצטער, נאך האלבער נאכט פירן מיר ארוים די ביכער דורך די פענצטער פון דער ביבליאטעק מיט אײנרעדלדיקע טאטשקעס. פארטאג איז די ארבעט געװען פארענדיקט. ...

... די ביבליאטעק איז באשטאנען פון אײן גרויםן צימער. ...

אט דעם דאזיקן גלויבן האבן זײ געשעפט פון דעם ענגן ביבליאטעק־צימערל. אין דער ביבליאטעק האט זיך שטענדיק גערעשט און געקאכט 1 מ׳האט געפירט היציקע דיםקוםיעם איבער צױניזם און םאציאליזם, איבער ײדישיזם און העברע־ איזם. טעאטער־אמאטארן פלעגן דא אדורכפירן זײערע רעפעטיציעם און שפעטער מאכן די טעאטער־פארשטעלונגען אין דער םטראזשאצקער ״שאפע״. ...

א מחלוקת האט זיך אויך צעפלאקערט איבער דער ביבליא־ טעק. די רעכטע האבן געטענהט אז זי איז זײער, זײ זענען געװען די גרינדערס, די פאקטישע איניציאטארן. דער אמת איז טאקע, אז די אלגעמײנע צױניסטן האבן געשאפן די מאטעריעלע און גײםטיקע מעגלעכקײטן, און אװעקגעלײגט דעם יסוד צו באשאפן אזא קולטור־צענטער. די לינקע האבן ...

איד גלויב׳ אז ס׳װאלט געװעזן א גרויםע עװלה׳ װען מען זאל נישט דערמאנען די אלע׳ װעלכע האבן אליץ שװער געארבעט בײטאג און אװעקגעגעבן אין די אװנטן זײער מי און ענערגיע און געלט׳ כדי צו קענען אויםהאלטן און פאר־ ברײטערן די ״ביבליאטעק״, די ״אװנט־קורםן״ און פארשײ־ דענע לעקציעס, צו ברענגען מער װיםן פאר די דערװאקםענע און שפעטער פאר דער ױגנט און ציש״א־קינדער שולע א.נ. פון ב. באראכאװ אין כמיעלניק : 1) חנה רבקה קעניגסבערג׳ 2) שמואל טײטלבוים (אין שיקאגא), 3) מרדכי גוטמאן (אין ארגענטינע), 4) ראכל ליס־מאלאשעװער (אומגעבראכט געװארן אין פאריז), 5) יאםל ליסער (אומגעבראכט מיט זײן פרוי און זון אין ראװנע), 6) יהושע גוטמאן׳ 7) די שװעסטער בלומענטאל׳ חיה׳לע, 8) דרעזל, 9) אסתר׳ 10) חנד״ און 11) שײנדל (געשטארבן אין יאר 1937 אין מאנטרעאל• קאנאדע), 12) אברהם׳טשע זילבערבערג, טראגיש געשטארבן אין יאר 1929 אין קראקע, 13) אברהם שװיעטשניק געשטארבן אין יאר 1929 אין כמיעלניק, 14) אלתר גליקםמאן, 15) מרדכי שפױואק, 16) ױאל סקורעצקי, 17) חיה שרה פעלמאן־פרידמאן. 18) נחמיה םאמבורסקי, 19) בײרעד גארליצקי׳ 20) בלומע דזשארע, 21) חנן פאפלאק 22) יצחק פירשטנבערג, 23) פײװל שפױואק, 24) אסתר אבראמאװיטש, 25) שפרינצע אײזיקא־ װיטש (אומגעקומען דורך די נאציס), 26) רויז ...

דיאבן, יאגנדיק גאכן חױת, איגנארירט אלץ װאס -ניצלעך און גומ איז און באפארצוגט דאס װאם פארשאפט זײ גרעםערע פארדינםטן. מיר האבן ענדלעך אין 1917 יאר צוזאמענגענומען אלע אונדזערע כוחות כדי אזא אינסטיטוציע בײ אונדז צו שאפן. דער פועל ױצא איז געװען דאם גרינדן א ביבליאטעק מיט א קולטורעלן פארײן װעלכע האט זיך געשטעלט דעם ציל אויסצובילדן דעם נײעם דור פאר גוטע מענטשן און ײדן מיט דער הילף פון בוך, שול און פארלעזוגגען. ם׳האבן זיך באלד ...

... מיר, דאס הײסט די צױניםטן פון שטאט, האבן זיך די פאריקע װאך געװאבדן צום כמיעלניקער רעליעף קאמיטעט נאך שטיצע אויף קולטורעלע צװעקן װאס מיר נויטיקן זיך זײער, װײל מיר זענען דא לויטער קבצנים. איך בעט דיך אויף װיפל דו קענסט, אז זאלסט אונטערשטיצן די בקשה אוגדזערע. מיר פארלאנגען נישט קײן שטיצע אויף צױניסטישע צװעקן באר אויף דער ביבליאטעק, קורסן, שולע און אזוי װי מיר קעבען זיך דאך גישט װענדן פאר דעם צװעק צו די גערער אדער ראדאמסקער חםידים און אפילו נישט צו אײער רעליעף־־קאמיטעם הי, װאם אײער ״דעלעגאט״ ה׳ פםח זילבערבערג האט אזוי ״געלוגגען״ אװעקגעשטעלט... װײל זײ האלטן ינישט פון אזעלכע ״נארישקײטן״ אונטערשטיצן אן אינסטיטוציע, װו ם׳קומען זיך צוזאמען ױנגען מיט מײדן, װאם ם׳ברענגט כידוע ארויס פארשידענע קרעבק און צרות ר״ל. אויב דו געדעבקםט נאך כאטש עפעס פון ״ליבן כמיעלניק׳/ װעםטו אלץ אלײן פארשטײן.

ס׳װעט גענוג זײן אז כ׳װעל דיר זאגן, אז 500 פערזאן לעזן פון א ביבליאטעק װאם אנטהאלט קוים סס6 —ססד ביכלעך♦ קענסט דיר שוין אנמשלען װי דאם זעט אויס און פון װאנען צו נעמען האבן מיר נישט. דו םארשטײםט דאך אלײן אז בײ דער אלטער געגעראציע איז דאס אלץ טריפה װי חזיר און די ױנגע גענעראציע װידער געהערט .נישט צו די רײכע... איך בעט דיך דעריבער זאלסט דעם ענין אונטערשטיצן. דו דארפסט דאךױא געדענקען מיט םארא מי און מאטערגיש מיר ריאבן געװאלט גרינדן א ביבליאטעק פארצײטנס. און אז ם׳איז שוין דא אזעלכע, לאזט זי גישט פאלן ! דאס זעלבע איז מיט דער שולע, דעם לײכן די פאךקורסן. א גרויסע צאל ױנגעלײט (באים) פון סקויטינג לערנען זיך פארשידענע מלאכות װי סטאלערײ, שלאסערײ אאז״װ, גרײטנדיק זיך צו עמיגרירן, נאר לײדער זענען נישטא קײן נויטיקע אינסטרומענטן. מוזן זײ דעריבער ארבעטן בײ פריװאטע האנטװערקער, װעלכע נוצן זײ אוים װי דער דין איז... דעריבער איז ,גויטיק א געװיסער קאפיטאל אויף דעם. װען מ׳האט זיך געװאנדן װעגן דעם צום היגן ״דזשאינט״ האט מען געענטפערט, אז ס׳מאכט נישט אויס, מ׳האט זיך פארצײטגם אויך אזוי געלערנט א ...

... מיר האבן מיט אונדזערע אײגענע כוחות געגריגדעט און אויפגעהאלטן א ביבליאטעק פון איבער 600 עקזעמפלארן, א שולע פאר ארעמע קיגדעה קורםן םאר דערװאקסעגע וכדומה. גאר לײדער לעבן מיר לעצטנם איבער א גרויםן אומגעהויערן קריזים* מיר קענען בײ קײן פאל נישט םארזעצן אונדזער אנגעהויבעגע ארבעט אין דער מאס װי מיר האבן ...