Left Poale Zion

כמיעלניק האט זיך אין דער זעלבער צײט אדאנק די עםט־ רײכער אגגעהויבן קולטורעל צו אנטמיקלען. מען האט דער־ לויבט צו גרינדן א ביבליאטעק. עס האט זיך אױך ארגאניזירט א ײדישער סקאאוט (השומר). די ערשטע גרינדערם זענען געװען : ישכר קאנערצוקער, אברהם װײסבראד, ױםף זילבער־ בערג, נפתלי און ליפע דיאמענט, אלטער ראובן קלײנעדט און חײמל גוטמאן. עס האבן זיך אנגעהויבן פרײלעכע צײטן אין כמיעלגיק: פארזאמלונגען, אױםפלוגן און אויך ארומ־ רײםענישן. באלד האבן זיך די ביבליאטעק־אנהענגערם גענומען קריגן צוליב פארטײאישער אנגעהעריקײט. ע0 זענען געװען רעכטע און לינקע פועלי צױן און אויך אלגעמײנע צױניסטן. ישראלקע גוטמאן מיט זײנע אנהענגערס האבן פאר־ כאפט די ביבליאטעק און זײ האבן זיך גערופן לינקע פועלי־ צױן. ישכר קאנערצוקער און אברהם זילבערבערג האבן גענומען און געגרינדעט א צװײטע ביבליאטעק, װאס האט נעהייסן די צױניםטישע ביבליאטעק. און צו זײ זענען צוגעשטאנען די שומרים. מיר פלעגן זיך פארזאמלען אױף דעם שידלעװער װעג, לעבן דער שטײנהאקערײ, אדער בײ י־י דרײ בערג. מיר פלעגן פארן אדער גײן נאך פינטשעװ, בוסק און אנדערע ערטער מיט די לאנגע שטעקנס, מיר האבן מארשירט מיט םאלדאטישע טריט, געזונגען שײנע דעברעאישע לידער, געהאלטן רעפעראטן מיט פארלעזוגגען, געשפילט טעאטער מיט אמאטארישע קרעפטן. פון צײט צו צײט האבן אמתע אקטיארן־טרופעס אונדז באזוכט. די כמיעל־ ניקער ױגנט דורשטיק נאך קולטור און אויפקלערונג, האט אויפגעלעבט. און מען האט געלעזן אלץ װאם מען האט נאר געקענט אין כמיעלניק באקומען און מען האט כסדר געברענגט ביכער פון די גרויםע שטעט,

... מיט .א פאר טעג שפעטער האט עס אויך פאסירט אין כמיעלניק. די לינקע פועלי צױן האבן געמאכט א שטיקל דעמאנסטראציע׳ און זײ האבן מארשירט מיט א רויטער פאן אין מארק. אײניקע פאליאקן׳ װעלכע זענען געװען באװאפנט מיט דעם געװער׳ װאס זײ האבן נישט לאנג צוגענומען פון די עסטרײכישע זעלגער׳ האבן אנגעהויבן שיסן צו די מאר־ שירנדיקע דעמאנסטראנטן׳ און באלד זענען געפאלן צװײ טויטע און עטלעכע פארװונדעטע. זעליק שנײדערם א מײדל און חײם קצבס מײדל׳ בײדע 16 יאר אלט׳ זענען געפאלן.

אין זעלבן יאר, 1916, האט שוין פון לאנג עקזיסטירט דער צױניסטישער פארײן, װאס האט געהאט זײן לאקאל בײ דוד דאלוס, און עס האבן זיך אויך אנגעהויבן צו ארגאניזירן די לינקע פועלי־צױן. זײער ערשטע טעטיקײט איז געװען אויפ־ ציפירן א טעאטער־שטיק. דאם איז אױסגעפירט געװארן מיט גרוים דערפאלג און מיט גרוים הכנסה. פאר דעם געלט האבן מיר באשלאםן צו פארשרײבן אונדזערע אלע מיטגלידער אין דער ביבליאטעק. זײענדיק שוין א מערהײט אין דער ביבליאטעק, האבן מיר ארגאניזירט אן אלגעמײנע פארזאמלונג פון אלע מיטגלידער אין מגידם בית המדרש, נעבן אלטן בית הקברות. עס זענען פארגעקומען װאלן צו דער לײטונג פון דער ביבליאטעק. די לינקע פועלי צױן האבן באקומען די מערהײט און פארנומען די ביבליאטעק. די ביבליאטעק איז איבערגעפירט געװארן אין נײעם לאקאל פון פועלי צױן בײ חײם קצב, װאס איז באשטאנען פון צװײ צימערן — אײן צימער פאר דער ביבליאטעק און דער צװײטער פאר געבן לעקציעס אונדזערע חברים. אין די אװנטן האבן מיר באזוכט די װארשטאטן, ארגאניזירט די ארבעטער, געװיזן דעם װעג צו לעזן ביכער און אנשליסן זיך אין דער ביבליאטעק. פאר די װאס האבן נישט געקענט לײענען און שרײבן האבן מיר ארגאניזירט אװנט־קורסן, עס זענען אויפגעפירט געװארן פ ...

... פארלאפן האט זיך עם פונקט ערב ראש־השנה. הערט און שטוינט > דער ױגנטלעכער כאר האט געמאלדן דעם חזן פון דער שיל, אז לא1 זײ זינגען נישט מיט אים ראש השנה. מײנט איר אװדאי, אז זײ האבן געװאלט פארבעסערונגען ? עם הײבט זיך נישט אן. זײ זינגען נישט מער, ד״ה זײ ״האלטן אים נישט צױ/ װײל... אזוי האט באשלאםן דער ױגנט־עקזע־ קוטיװ פון דער פארטײ לינקע פוע״צ... און באשלום איז הײליק... דער חזן איז ארומגעגאנגען װי אן א קאפ, װאס טוט מען אן א כאר? װאלטן זײ, די ״לאבוזעם״, כאטש געמאלדן מיט עטלעכע טעג פריער, נײן ! פונקט ערב ראש השנה — להכעים־ ניקעס !

... נאד א לאנגער קראנקײט איז געשטארבן א חבר פון דער ױגנט־ארגאניזאציע פון די לינקע פוע״צ, אברהם־יצחק גארליצקי. נאד א װענדונג צו דער קהילה און חברה־קדישא, ...

... איך געדענק נאך אלס קינד, װי מײן פאטער פלעגט מיך מיטנעמען אויף די רעפעטיציעס, װאם ער האט געמאכט מימ ״השומר הצעיר׳/ רעכטע פועלי־צױן, לינקע פועלי־צױן, בית״ר, אלגעמײנע צױניםטן און אפילו מיט דער דעמאלט אומלעגאלער קאמוניםטישער פארטײ װעלכע האט געטראגן דעם גאמען ״דער נאדל־פארײך/ צװישן אנדערע האט ער אויפגעפירט ״באנטשע שװײג״, װאס איז מיר באזונדערס אײנגעקריצט אין זכרון.

מיט זײן אנטײל האבן מיר אינעם זעלבן אװנט געשאפן א צײטװײליקן גרינדוגגם־קאמיטעט פון דער כלומרשטער בונדישער פארטײ. מיר האבן אים דאן געגעבן צו פארשטײן׳ אז איגעם פראפעםיאנעלן נאדל־פאראײן׳ װאם די לינקע פועלי צױן שאפן׳ בילדן מיר 90 פראצענט און אז ער זאל זיך משתדל זײן׳ מיר זאלן װאס שנעלער באקומען די לעגאלי־ זאציע און אז אדאנק דעם װעט די בונדישע השפעה װאקסן געװאלדיק. מיט גרוים צופרידנקײט פונעם בונדישן ״נצחון״ אין כמיעלניק האט ער זיך מיט אונדז געזעגנט׳ פארשפרעכנ־ דיק װאם שנעלער אונדז צו שיקן די לעגאליזאציע. צו זיץ זכות מוז איך צוגעבן׳ אז ער האט געהאלטן װארט. אין א שײנעם פרימארגן האב איך באקומען אן אײנלאדונג פון דעד כמיעלניקער פאליצײ. כ׳בין אהין אװעק מיט אליהו קלארמאן און באקומען פון דער פאליצײ די לעגאליזאציע װאם איז געשיקט געװארן אויף מײן נאמען אלס סעקרעטאר פונעם נאדל־פאראײן. כ׳האב זיך דאן געמוזט אונטערשרײבן׳ אז אלץ װעט פארקומען אין די ראמען פון געזעץ. ...

... פון װארשע פלעגן גאנץ אפט פארשידענע רעדנער באזוכן אונדזער שטאט: צױגיםטישע, לינקע פועלי־צױניםטישע און פון צייט צו צײט צעירי־ציון־פירער, זײ פלעגן האלטן דעם עולם געשפאנט מיט פלאמיקע רעדעס.

בײם מעלדן דעם רעזולטאט פון דער אפשטימונג האט זיך ארויסגעװיזן, אז א מערהײט שטימען האבן געקריגן די ליגקע פועלי צױן, און זײ זענען געװארן די באלעבאטים פון דער ביבליאטעק. ...

... אין די שטאטראט־װאלן װאס זענען פארגעקומען גאך מײן אװעקפארן, אין יאר 1926, האבן א גרויסן נצחון אפגעהאלטן די ליגקע פועלי צױן, און בעת די שפעטערדיקע װאלן אויך די רעכטע פועלי צױן. צוזאמען זעגען אין די װאלן פון 1926 געװען 21 ײדישע ראטמענער אויף 3 נישט־ײדישע. ...

... די דראמאטישע סעקציע בײ לינקע פועלי־צױן נאכן געבן א פארשטעלונג איןקעלץאיןיאר 1927 ערשטע רײע זיצנדיק פון רעכטס : ליבע כמיעלניצקי, אליהו קלארמאן, שײנדל בלומענטאל־קלאו־מאן, מאקס רעיפיש, ױאל סקורעצקי, אסתר בלומענטאל. ...

... אין די צװאנציקער יארן האבן די ״לינקע פועלי צױן״ געגרינדעט א ציש״א־שולע. אין זײנער צײט איז די דאזיקע ...

... אליהו בהירי — לינקע פועלי־צױן ...

... די שטאט־ביבליאטעק אונטער דער לײטונג פון די לינקע פועלי־צױן, 1935 זיצן פון רעכטס : שרה בלאנק, ליפע העלםגאט, שלמה־יאםל גלײט, ברוך גארליצקי, הערצקע דיאמענט, יעקב ...

... די לינקע גרופירונגען זענען געװען דער שטארקםטער כוח אין דער ײדישער רעפרעזענטאנץ און זײ האבן דעריבער אראפגעבראכט פון דאמבראװע א םאציאליםט פון פ.פ.ס. זיעלינסקי, װעלכער איז געװען בורמיםטש א לעגגערע צײט ביז ער איז באגאנגען זעלבסטמארד צוליב פאמיליען־ טעמים. בעת זײן קאדענץ איז די גאס אויף װעלכער ם׳האט זיך געפו־ גען דער לאקאל און די ביבליאטעק פון די לינקע םועלי צױן אנגערופן געװארן ,די 1־טע מאי־גאם״. דאם איז געװען דער ערשטער פאל אין דער גאנצער קעלצער װאיעװאדשאפט•

די ביבליאטעק פון די לינקע פועלי צױן א. נ. פון י. ל. פרץ האט אנגעהויבן זײער באשײדן, אבער גיך זיך אנטװיקלט אין א קענטיקן פארנעם, דיספאגירנדיק מיט עטלעכע טויזנט ביכער. די לינקע פועלי צױן־ארגאגיזאציע האט געפירט א ברײט־פארצוױיגטע קולטור־אויפקלערערישע טעטיקײט צװישן דער נישט־פארמעגלעכער ײדישער באפעלקערונג דורך קורםן׳ פארלעזונגען, פאלקס־אונױוערםיטעטן אדג״ל. זי האט אײד געעפנט אן אפיציעלע ציש״א־שולע, װעלכע האט אבער, נאך ...