Tarbut School

גאד אין די ערשטע יארן נאכן ערשטן װעלט־קריג איז די אײגציקע אינםטיטוציע אויף דער ײדישער גאס אין כמיעלניק געװען די צױניסטישע ארגאניזאציע. בראש פון איר איז געשטאנען אברהם זילבערבערג, א באליבטער און געאכטע־ טער עסקן, װעלכער איז אין די שפעטרדיקע יארן אריבער ארבעטן אין דער צענטראלע פון קרן־היםוד קײן װארשע. ארום אים האבן זיך גרופירט א רײ באגײסטערטע צױגיסטישע טוערס, צװישן װעלכע ס׳האט זיך באזונדערס אויסגעצײכנט דער שפעטערדיקער באקאנטער עסקן ישכר קאנערצוקער. די דאזיקע גרופע האט דאס ארגאניזירט אין דער שטאט די ערשטע ײדישע ביבליאטעק, די ״תרבות״־שולע, העברעאישע קורסן, אמאטארן־פארשטעלונגען. אין ראם פון אט דער ארגא־ ניזאציע האט זיך קאנצענטרירט דאס גאנצע ײדישע פאליטישע און קולטורעלע לעבן. פון אירע רײען האט זיך אויך רעקרו־ טירט די ערשטע חלוצים־גרופע, פון װעלכער פיל זענען אװעק קײן ארץ־ישראל. באלד דערגאך איז פארגעקומען א שפאלטונג און עס אנטשטײט א נײער פאליטישער כוח — די לינקע פועלי צױן־פארטײ, אונטער דער אנפירונג פון די בא־ קאנטע ארבעטער־טוערם לייבל ווילטשיק און יאנקל פרידמאן. די סארטיי האט זיך גיך באפעםטיקט און ארגאניזירט, גרו־ פירנדיק ארום זיך די ארבעטער־ױגנט אין שטאט. ביזן לעצטן טאג פון איר עקםיסטענץ און פון דער עקסיסטענץ פון ײדישן כמיעלניק בכלל — האט די פארטײ געפירט א ביז גאר לעב־ האפטיקע אלזײטיקע טעטיקײט און איז געװען אין אנהויב פון די צװאנציקער יארן די שטארקםטע ארגאניזאציע אין שטאט מיט אן אנגעועענער רעפרעזענטאנץ אין אלע ײדישע געזעל־ שאפטלעכע און שטאטישע אינסטיטוציעם.

אזוי ארום איז אויף דער איניציאטיװ פון די צױניםטישע עםקנים אין שטאט געגרינדעט געװארן א ״תרבות״־שולע. די דאזיקע שולע האט עקסיסטירט עטלעכע יארן׳ און נעבן דער שולע איז טעטיק געװען דער קרײז ״העבריה״, װאם האט פארשפרײט די העברעאישע שפראך און ליטעראטור. ...

... ינטענסױוע קולטור־ארבעט. זײער אפט זענען פארגעקומען פארלעזוגגען אויף פאליטישע און ליטערארישע טעמעס. פון צײט צו צײט זענען אײנגעארדנט געװארן קינסטלערישע אװנטן און ליטע־ רארישע ״משפטים״. די שבתדיקע רעפעראטן און שמועסן זעגען פארגעקומען אונטער דער אנפירונג פון דוד זאלצמאן. אין דער ארבעט האט א נישט־קלײנע ראל געשפילט די צױניםטישע ביבליאטעק, װאס איז בכלל געװען די צוױיט־ גרעםטע ביבליאטעק אין דער שטאט. אלע ױגנט־קרײזן פון דער שטאט האבן אויםגעבארגט ביכער אין אט דער ביבליא־ טעק. דארט זענען אויך פארשפרײט געװארן ײדישע און הע־ ברעאישע צײטונגען. אין יענער צײט זענען אויך ארגאניזירט געװארן העברעאיש־קורסן דורך די לערערס רחל בלאט און מאטל װײסבארט. שפעטער איז אויך ארגאניזירט געװארן א קרײז פאר העברעאיש־רעדנדיקע און א ״תרבות״־שולע אונטער דער אנפירונג פון א דיפלאמירטער לערערין׳ װאם אי• געשיקט געװארן פון דער תרבות־צענטראלע אין װארשע. ...

... הױזמה להקמת בי״ם ״תרבות״ בעיר כדי להקגות חנוך עברי וצױני לילדים בגן־ילדים ולנוער בשעורי ערב — מקן השומר הצעיר יצאה. בית הספר ״תרבות״ איחד את כל התנועה הציונית והוה מקום מפגשים לדוברי עברית בעירנו. בדאשו עמדו : שמואל זלצמן, רחל בלט ױשעיהו לינמן. ...