Keren Hayesod

קאנפערענצן, צוזאמענפארן, באנקעטן, קרן קײמת׳ קי־ן היםוד, ״תרבות״, — אומעטום איז ער די צענטראלע פיגוד• שמט אויך אין דער גאנצער אומגעגנט אלם אויטאריטאטױוע פערזאן אין דער צױניסטישער טעטיקײט. זײן נאמען דער־ גרײכט אויך קײן װארשע און ער װערט נאמינירט אלס אײנער פון די הויפט־מיטארבעטער אין דער צענטראלע פון קרן היסוד װו ער פירט אן מיט א םפעציעלער אפטײלונג ביזן סאמע מלחמה־אויסברוך אין 1939. ...

... בתקופה ההיא היה אברהם זילברברג המנהיג הצױני המוכר בױתר בעיר. קראו לו ז ״דער מחנר פון דער ױגנט״. הוא הוא שהטיף ללימוד השפה העברית׳ הוא היה המורה הראשון לעברית ב״בנות צױן״ ונתן את הדחיפה ליסוד ״העבריה״. אחרי שעבר לורשה לעבוד במרכז ״קרן היסוד״ המשכנו ללמוד אצל יעקב פרײדמן ולבסוף אצל בנימין אליעזר פרײדמן. כל התעםקותנו הצױנית וגם לימוד השפה׳ ובעיקר הפגישות בין הבחורים והבחורות׳ הױ למורת רוחם של הורינו ופרנםי העיר שחפשו דרכים להפריע בעבודתנו. ...

... נאציאנאלע פאנדן — קרן קימת און קרן היסוד. אין משך פון א קורצער צײט איז דער םניף געװארן א צענטער פאר דער טעטיקײט. ס׳זענען אויפגעשטעלט געװארן קאמיטעטן צו װעלכע עם זענען צוגעצויגן געװארן אויך די אנדערע צױגיס־ טישע ארגאניזאציעס און ם׳איז ארגאניזירט געװארן דער ערשטער ״באזאר״ לטובת דעם קרן קימת, װאם האט געדויערט אכט טעג. די באזונדערע פאװילאנען, זענען געװען אײנגעארדנט מיט געשמאק און אמתער ארץ־ישראלדיקער אטמאספער. דעך ״באזאר״ האט צוגעצויגן אלע שיכטן פון דער ײדישער באפעל־ קערונג און ארויםגערופן אינטערעס אויך בײ נישס־ײדן. די ...

... איז אריבער ארבעטן אין דער צענטראלע פון קרן היםוד אין װארשע, און יהודה פײנגאלד איז מיט זײן משפחה אװעק אין דארף ניעכטשיץ אלס פארװאלטער פון א גוט.

די ״מזרחי״ און ״תורה־ועבודה״ אין כמיעלניק האט דער* צויגן א דור אין גײסט פון רעליגיעזן צױגיזם׳ געלײםטעט פול פאר קרן קײמת׳ קרן היסוד און קרן ארץ־ישראל.

... בן 72 מאן, ױנגע מענער און פרויען צו בלײבן. זײ האבן געהײםן ״אויפראמונגס־קאמאנדע״. עס זענען אויך געװען פיל װעמען מען האט געװאלט לאזן און זײ האבן זיך נישט געװאלט שײדן מיט זײערע נאענטע, און זײ האבן נישט געװאלט אלײן בלײבן, אין אזוי האט מען אנגעהויבן ארויסשיקן פארטיעסװײז, צו ססצ1 און צו ססס2 זענען געגאנגען מיטאמאל. א טײל װעלכע האבן זיך פון פריער געהאט צוגעגרײט גיפט, האבן זיך אויפן אויבנדערמאנטן פלאץ געסמט, א טײל האט מען אויך אופן פלאץ געשאמן. און אזוי האט מען אנגעהויבן ארויםלאזן דודכן טויער (צײלענדיק) די ערשטע גרופן. דאם געװײנערײ און געיאמערײ פון מוטערס און קינדער, אין דאס חלשן פון מענטשן איז געװען ביז גאר. דערזעענדיק די פארצװײפלונג, האט זיך אויפגעשטעלט אױף דער באריערע דער אלטעד ציוגיםטישער עסקן, אינםטרוקטאר פון קרן היסוד, ישכד קאנערצוקער׳ און האט מיט פאטאם אויםגערופן ־ ײדן ו נישט װיינען ! ײדן ! נישט פארצווייפלט ! נאר שטאלץ און געשלאסן זאלן מיר גײן, פארן כבוד פון ײדישן פאלק. און מיט אן

... דער פאראגראף 2 זאגט װײטער* נישט נאר העלפן מיר אונדזערע אײגענע מיטגלידער נאר מיר העלפן אויך די נאציאנאלע הילפם־ארגאניזאציעם אין נױ־יארק, צ״ב ״ױנײ־ טעד דזשואיש אפיל״, דעם קרן היסוד, די צדקה־פעדעראציע. געװערקשאפטן־קאמפײן פאר דער הםתדרות אין ישראל, דעם ״ײװא״, דעם ״הײאס״, און נאך פיל אנדערע הילפס־ארגאני־ זאציעס אין נױ־יארק•

... ױגנט איז ער געשטאנען אין צענטער פון אלע צױניםטישע פאראנשטאלטונגען אין שטאט. אלס לאנגעריקער שליח פון די צענטראלעם פון קרן־קימת און קרן־היםוד איז ער ארומגעפארן איבער גאנץ פױלן. תמיד געװען אן עוםק בצרכי ציבור באמונד״ א מוטיקער און הארציק־אנגענעמער ײד. ...

גאד אין די ערשטע יארן נאכן ערשטן װעלט־קריג איז די אײגציקע אינםטיטוציע אויף דער ײדישער גאס אין כמיעלניק געװען די צױניסטישע ארגאניזאציע. בראש פון איר איז געשטאנען אברהם זילבערבערג, א באליבטער און געאכטע־ טער עסקן, װעלכער איז אין די שפעטרדיקע יארן אריבער ארבעטן אין דער צענטראלע פון קרן־היםוד קײן װארשע. ארום אים האבן זיך גרופירט א רײ באגײסטערטע צױגיסטישע טוערס, צװישן װעלכע ס׳האט זיך באזונדערס אויסגעצײכנט דער שפעטערדיקער באקאנטער עסקן ישכר קאנערצוקער. די דאזיקע גרופע האט דאס ארגאניזירט אין דער שטאט די ערשטע ײדישע ביבליאטעק, די ״תרבות״־שולע, העברעאישע קורסן, אמאטארן־פארשטעלונגען. אין ראם פון אט דער ארגא־ ניזאציע האט זיך קאנצענטרירט דאס גאנצע ײדישע פאליטישע און קולטורעלע לעבן. פון אירע רײען האט זיך אויך רעקרו־ טירט די ערשטע חלוצים־גרופע, פון װעלכער פיל זענען אװעק קײן ארץ־ישראל. באלד דערגאך איז פארגעקומען א שפאלטונג און עס אנטשטײט א נײער פאליטישער כוח — די לינקע פועלי צױן־פארטײ, אונטער דער אנפירונג פון די בא־ קאנטע ארבעטער־טוערם לייבל ווילטשיק און יאנקל פרידמאן. די סארטיי האט זיך גיך באפעםטיקט און ארגאניזירט, גרו־ פירנדיק ארום זיך די ארבעטער־ױגנט אין שטאט. ביזן לעצטן טאג פון איר עקםיסטענץ און פון דער עקסיסטענץ פון ײדישן כמיעלניק בכלל — האט די פארטײ געפירט א ביז גאר לעב־ האפטיקע ...