Haynt

... בבחירות בשנת 1928 נעשה נםױן ע״י המועצה הלאומית להעמיד באיזור הבחירות, בו נמצאה חמילגיק ועוד עײרות יהודײת דומות לד״ את עורך ה״הײנט״ אברהם גולדברג. ביקרנו את חמילניק והעײרות בםביבתה. נתקבלנו בכבוד מלכים ממש. לאספותיגו באו המונים ושתו, ממש, דברינו בצמא. ההתלהבות היתה חםידית, אולם גולדברג לא נבהר. מםפר המנדטים שהוקצה לאיזור זה היה מחושב כך׳ שציר יהודי יכול היה להיבחר רק בדרך נם בעקבות פיצול שעבר כל גבול, של קולות הפולגים, והצבעתם של כל הבוחרים היהודים בעד רשימה אחת. גס כזה לא קרד״ כמובן. הנגררים אחרי הממשלה מילאו תפקידם שהוטל עליהם, ומפלגות אנטיצױנױת עשו גם הם את שלהם. וחשבונם של מחברי חוקת הבחירות נמצא צודק.

בעת די םײם־װאלן אין יאר 1928 האט דער נאציאנאל־ראט געמאכט א פרװו ארויםצושטעלן איו װאל־ראיאן צו װעלכן ס׳האט געהערט כמיעלניק און אנדערע ענלעכע שטעטלעך, די קאנדידאטור פון ״הײנט״־רעדאקטאר אברהם גאלדבערג. מיר האבן באזוכט כמיעלניק מיט די שטעטלעך אין דער געגנט. מ׳־ר זענען אױפגענומען געדוארן מיט קעניגלעכן כבוד. צו אונדזערע אספות זענען געקומען מאסן, װאם האבן ממש געשלונגען יעדעס װארט. די התלהבות איז געװען א חסידישע. גאלדבערג איז אבער נישט אדורך. די צאל מאנדאטן װאס איז צוגעטײלט געװארן צום דאזיקן ראיאן איז געװען אזוי אויס־ גערעכנט אז א ײדישער דעפוטאט האט געקענט אדורך נאר בדרך נס — װען עם זאל פארקומען א נישט־פארויםגעזעענע צעשפליטערונג פון די פוילישע שטימען און אלע ײדישע װײלער זאלן שטימען פאר אײן ליםטע. אזא נם איז פארשטײט זיך, נישט געשען. די רעגירונגם־סאטעליטן האבן דערפילט די אויף זײ ארויפגעלײגטע אויפגאבע. די אנטי־צױניםטישע פארטײען האבן אויך געטאן דאס זײעריקע, און דער חשבין פון די װאם האבן אויםגעארבעט די דאויקע װאל־ארדינאציע האט גישט אנטוישט די מאכט־ארגאנען.

אין יענער צײט איז פארגעקומען דער בארימטער עלילת־ דם־פראצעם פון בײליםן אין קיעװ: דאם ײדנטום בכלל און דאם פוילישע בפרט האט מיט א פארכאפטן אטעם נאכגע־ פאלגט דעם גאנג פון משפט דורך די צײטונגען ״הײנט״, ״מאמענט״ — די דעמאלסט אײנציקע טעגלעכע ײדישע צײטונגען אין פוילן. ביז צום בײלים־פראצעס זענען צײטונ־ גען׳ אפילו ײדישע, אין שטעטל געװען בבחינת בל־יראה ובל־ ימצא, װײל דאם האט שוין געשמעקט מיט מער װי א שמינית אפיקורסות. בײם פראצעס איז כמעט געװארן הותרה הרצועה. צײטונגען האבן ארײנגעדרינגען אין אלע ײדישע שטיבער, אפילו אין די חםידישםטע. מיט דער גרעםטער אומגעדולד האט מען געװארט אויף זײער קומען און מ׳האט מיט א זשעד־ נער פאראינטערעסירונג געלײענט יעדן טאג אין די צײטונגען דעם גאנג פון אט דעם משפט. עם איז דערגאנגען אזוי װײט׳ אז אפילו אין חסידישן בית־המדרש, װו ם׳האבן געלערנט חםידישע ײדן און דערװאקסענע חםידישע בחורים, און יערן אװנט נאך מעריב האבן פון דארט געהילכט די טענער פץ אבײ ורבא, איז זינט דעם בײלים־פראצעם געװארן א מנהג׳ אז אייניקע, די שארפע חםידישע בחורים האבן זיך ״ארונטער־ געקריגן״ הינטערן אוױון און האבן דארט יעדן אװנט נאך מנחה־מעריב, צוזאמען געלײענט א בלאט־צײטונג און צעגלי־ דערט דעם גאנג פון פראצ ...

זומער־צײט, נאך הערן עזראם תהילים־זאגן, האבן זיך אויף די טראטוארן באװיזן די ױנגע פארלעך, מאדערן געקלײדעט אין ספארט־העמדער, נאך גאנץ ױנגע — ערשט װאם געענדיקט די פאלקס־שולע, מיט ביכער אונטער די ארעמם. זײ האבן זיך געאײלט אין דער ריכטונג פון דער ״קאלײקע״, צעלײגט זיך אויף די ״פיאסקעס״ אונטער די בײמער אין דעם קלײנעם װעלדל, שפאצירט אויף די םטעזש־ קעם צװישן דעם הויכן קארן, נישט װײט פון דער ״שװאלניע״, די ״שקאלע זאװאדאװע״, װאם איז געגרינדעט געװארן דורך דעם כמיעלניקער שלאכטשיץ הענױם. אויף אט דעם גאנצן שטח האט מען געקענט טרעפן די כמיעלניקער ױגנטלעכע, א טײל בײם לײענעז טאלםטוי און דאםטאיעװםקי, שענקע־ װיטש און מיצקעװיטש, אנדערע בײם לײענען די ײדישע פרעסע, דעם ״הײנט״, ״מאמענט״, ״פאלקס־צײטונג״ און פארשידעגע פארטײאישע אויםגאבן. די כמיעלניקער האבן געשמט אין דער געגנט אלס, אינטעליגענטן, באלעזענע אין פאליטיש־רײפע. אויך חםידישע בחורימלעך מיט שוין צעקנײטשטע םאמעטענע היטלען האבן זיך ארויםגעגנבעט ...

... רעזולםאם פון די צױניםטישע קאנגרעס־װאלן אין 1939 אין כמיעלניק : נומער 1 (״על המשמר״) — 105, 3 (מזרחי) — 76, 5 (סוע״צ־צ״ם) — 212, 6 — 50, 7 — 32. (״הײנט״, 27־טער ױלי, 1939) ...

... (״הײנט״, 2 אפריל 1939, נ מ. 79)

ראט און צו דער קהילה. זײנע פארשטײער זענען תמיד אוים־ געװײלט געװארן נישט געקוקט אויפן שװערן װאל־קאמף, װאם איז דערבײ אויםגעקומען צו פירן מיט די לינקע ארגא־ ניזאציעס. א גרויםע אקטױויטעט האבן מיר ארויםגעװיזן אויך בעת די סײם־װאלן, באזונדערס בעתן גרויםן װאל־ קאמף צװישן די צױניםטן מיט דער אגודה; אונדזער םניף האט דעמאלט פיל געהאלפן צום נצחון פון גרינבוימס ליםטע אין אונדזער שטאט. בעת יענעם װאל־קאמף איז כמיעלניק באזוכט געװארן דורך יצחק גרינבוים און דעם ״הײנט״■ רעדאקטאר אברהם גאלדבערג. יענער טאג איז געװארן א גרויסער ױם־טוב פאר אלע ײדן. טראנםפארענטן און פענער האבן געפלאטערט איבער אלע הײזער און אויך די נישט־ײדן האבן געקוקט מיט גרוים דרך־ארץ און געשושקעט זיד״־אז דער ״ײדישער מלך״ קומט אין שטעטל. װען די טעקםי מיט גרינבוימען האט זיך דערנענטערט אין שטאט, זענען אלע ארוים אים מקבל־פנים־זײן. פארוים זענען געפארן ױגנטלעכע אויף ראװערן מיט בלוי־װײםע פענדלעך. איך געדענק, אז װען די טעקםי איז אין מיטן װעג קאליע געװארן און געבליבן שטעקן אויפן ארט׳ האבן צױניםטישע עסקנים זיך אײנגע־ שפאנט אין א שליטן און אזוי ארײנגעפירט דעם באליבטן מגהיג אין שטאט ארײן. ...

... אין שטאט האט זיך ארגאניזירט אן אקציע־קאמיטעט צו די װאלן און נאך עטלעכע פארטרוילעכע זיצונגען איז באשלאםן געװארן צו שיקן א ספעציעלן שליח קײן װארשע אלארמירן די ײדישע עפנטלעכע מײנונג און אנפרעגן אין די צענסראלע ײדישע אינםטאנצן װי אזוי צו האנדלען. דער שליח איז געקומען אין קאנטאקט מיט ײדישע פירער און ם׳איז באשלאסן געװארן פארצוזעצן דעם קאמף, ד״ר משה קלײנבוים האט דעמאלט פארעפנטלעכט א שארף לײט־ארטיקל אין ״הײנט״ װעגן דעם סקאנדאליעזן פאל. דער קאמף איז אנגעגאנגען אין כמיעלניק ביזן מלחמה־אויסברוך. ...