Moment

אין יענער צײט איז פארגעקומען דער בארימטער עלילת־ דם־פראצעם פון בײליםן אין קיעװ: דאם ײדנטום בכלל און דאם פוילישע בפרט האט מיט א פארכאפטן אטעם נאכגע־ פאלגט דעם גאנג פון משפט דורך די צײטונגען ״הײנט״, ״מאמענט״ — די דעמאלסט אײנציקע טעגלעכע ײדישע צײטונגען אין פוילן. ביז צום בײלים־פראצעס זענען צײטונ־ גען׳ אפילו ײדישע, אין שטעטל געװען בבחינת בל־יראה ובל־ ימצא, װײל דאם האט שוין געשמעקט מיט מער װי א שמינית אפיקורסות. בײם פראצעס איז כמעט געװארן הותרה הרצועה. צײטונגען האבן ארײנגעדרינגען אין אלע ײדישע שטיבער, אפילו אין די חםידישםטע. מיט דער גרעםטער אומגעדולד האט מען געװארט אויף זײער קומען און מ׳האט מיט א זשעד־ נער פאראינטערעסירונג געלײענט יעדן טאג אין די צײטונגען דעם גאנג פון אט דעם משפט. עם איז דערגאנגען אזוי װײט׳ אז אפילו אין חסידישן בית־המדרש, װו ם׳האבן געלערנט חםידישע ײדן און דערװאקסענע חםידישע בחורים, און יערן אװנט נאך מעריב האבן פון דארט געהילכט די טענער פץ אבײ ורבא, איז זינט דעם בײלים־פראצעם געװארן א מנהג׳ אז אייניקע, די שארפע חםידישע בחורים האבן זיך ״ארונטער־ געקריגן״ הינטערן אוױון און האבן דארט יעדן אװנט נאך מנחה־מעריב, צוזאמען געלײענט א בלאט־צײטונג און צעגלי־ דערט דעם גאנג פון פראצעם. אפילו ...

... ר׳ שלמה אײזיק ראפאפארט, א כהן, װאס האט זיך מײחס געװען צום ש״ך, געװען א בר־אורײן און געהאט א װעלט־ לעכן קוק אויפן לעבן, געװען א שטענדיקער אבאנענט פון ״מאמענט״, געהאט א גרויס אייגן הויז מיט זעקס קאמארניקעם און האט פאר די טעכטער גענומען אײדעמם נאר פון װארשע, ״פרינציפיעל״. אז ער האט חתונה געמאכט א טאכטער, האט מען אראפגעברענגט קלעזמארים פון דער גובערניע (קיעלץ) מיט ר׳ יאםעלע כענטשינער, דעם דעמאלט בארימטן בדחן אין פוילן, װעלכער האט געװוינט אין קיעלץ•

זומער־צײט, נאך הערן עזראם תהילים־זאגן, האבן זיך אויף די טראטוארן באװיזן די ױנגע פארלעך, מאדערן געקלײדעט אין ספארט־העמדער, נאך גאנץ ױנגע — ערשט װאם געענדיקט די פאלקס־שולע, מיט ביכער אונטער די ארעמם. זײ האבן זיך געאײלט אין דער ריכטונג פון דער ״קאלײקע״, צעלײגט זיך אויף די ״פיאסקעס״ אונטער די בײמער אין דעם קלײנעם װעלדל, שפאצירט אויף די םטעזש־ קעם צװישן דעם הויכן קארן, נישט װײט פון דער ״שװאלניע״, די ״שקאלע זאװאדאװע״, װאם איז געגרינדעט געװארן דורך דעם כמיעלניקער שלאכטשיץ הענױם. אויף אט דעם גאנצן שטח האט מען געקענט טרעפן די כמיעלניקער ױגנטלעכע, א טײל בײם לײענעז טאלםטוי און דאםטאיעװםקי, שענקע־ װיטש און מיצקעװיטש, אנדערע בײם לײענען די ײדישע פרעסע, דעם ״הײנט״, ״מאמענט״, ״פאלקס־צײטונג״ און פארשידעגע פארטײאישע אויםגאבן. די כמיעלניקער האבן געשמט אין דער געגנט אלס, אינטעליגענטן, באלעזענע אין פאליטיש־רײפע. אויך חםידישע בחורימלעך מיט שוין צעקנײטשטע םאמעטענע היטלען האבן זיך ארויםגעגנבעט ...

חנהטשע מאנעלא רעדט אינטים מיט דער אײגנטימערין פונעם טײ־הויז. שטילער — װעגן א שירוך פאר זיך. העכער — װעגן דער מאמע, ברידערלעך, שװעםטערלעך. נאך א מײדל און שוין מאמעדיק, מוטערלעך. טראגט דעם עול פרנסה פון א הויז. פארט נאך סחורה קײן װארשע. פירט מיט אביםל הײמישע קיכלעך, א גרום פון דער מאמע פאר איר ברודער, א זעצער אין װארשעװער ״מאמענט״. ...