Zionist Library

... ל צו אנטמיקלען. מען האט דער־ לויבט צו גרינדן א ביבליאטעק. עס האט זיך אױך ארגאניזירט א ײדישער סקאאוט (השומר). די ערשטע גרינדערם זענען געװען : ישכר קאנערצוקער, אברהם װײסבראד, ױםף זילבער־ בערג, נפתלי און ליפע דיאמענט, אלטער ראובן קלײנעדט און חײמל גוטמאן. עס האבן זיך אנגעהויבן פרײלעכע צײטן אין כמיעלגיק: פארזאמלונגען, אױםפלוגן און אויך ארומ־ רײםענישן. באלד האבן זיך די ביבליאטעק־אנהענגערם גענומען קריגן צוליב פארטײאישער אנגעהעריקײט. ע0 זענען געװען רעכטע און לינקע פועלי צױן און אויך אלגעמײנע צױניסטן. ישראלקע גוטמאן מיט זײנע אנהענגערס האבן פאר־ כאפט די ביבליאטעק און זײ האבן זיך גערופן לינקע פועלי־ צױן. ישכר קאנערצוקער און אברהם זילבערבערג האבן גענומען און געגרינדעט א צװײטע ביבליאטעק, װאס האט נעהייסן די צױניםטישע ביבליאטעק. און צו זײ זענען צוגעשטאנען די שומרים. מיר פלעגן זיך פארזאמלען אױף דעם שידלעװער װעג, לעבן דער שטײנהאקערײ, אדער בײ י־י דרײ בערג. מיר פלעגן פארן אדער גײן נאך פינטשעװ, בוסק און אנדערע ערטער מיט די לאנגע שטעקנס, מיר האבן מארשירט מיט םאלדאטישע טריט, געזונגען שײנע דעברעאישע לידער, געהאלטן רעפעראטן מיט פארלעזוגגען, געשפילט טעאטער מיט אמאטארישע קרעפטן. פון צײט צו צײט האבן אמתע אקטיארן־טרופעס אונדז באזוכט. די כמיעל־ ניקער ױגנט דורשטיק נאך קולטור און אויפקלערונג, האט אויפגעלעבט. און מען האט געלעזן אלץ װאם מען האט נאר געקענט אין כמיעלניק באקומען און מען האט כסדר געברענגט ביכער פון די גרויםע שטעט,

אין סניף האט זיך אײנצײטיק געפירט אן אינטענסױוע קולטור־ארבעט. זײער אפט זענען פארגעקומען פארלעזוגגען אויף פאליטישע און ליטערארישע טעמעס. פון צײט צו צײט זענען אײנגעארדנט געװארן קינסטלערישע אװנטן און ליטע־ רארישע ״משפטים״. די שבתדיקע רעפעראטן און שמועסן זעגען פארגעקומען אונטער דער אנפירונג פון דוד זאלצמאן. אין דער ארבעט האט א נישט־קלײנע ראל געשפילט די צױניםטישע ביבליאטעק, װאס איז בכלל געװען די צוױיט־ גרעםטע ביבליאטעק אין דער שטאט. אלע ױגנט־קרײזן פון דער שטאט האבן אויםגעבארגט ביכער אין אט דער ביבליא־ טעק. דארט זענען אויך פארשפרײט געװארן ײדישע און הע־ ברעאישע צײטונגען. אין יענער צײט זענען אויך ארגאניזירט געװארן העברעאיש־קורסן דורך די לערערס רחל בלאט און מאטל װײסבארט. שפעטער איז אויך ארגאניזירט געװארן א קרײז פאר העברעאיש־רעדנדיקע און א ״תרבות״־שולע אונטער דער אנפירונג פון א דיפלאמירטער לערערין׳ װאם אי• געשיקט געװארן פון דער תרבות־צענטראלע אין װארשע. ...