Max Reifish

... ם׳איז געשאפן געװארן א לויה־קאמיטעט פון די חברים . עלע קלארמאן, נחמיה םאמבורםקי, שמואל װאלף בראװאר־ ניק׳ מאקס רעיפיש און שמואל שענטאל. עס זענען פוגאנדער־ געקלעבט געװארן קלעפםידרעם אין אלע גאסן (דאם ערשטע מאל אין כמיעלניק).

... זײן טעאטראלע טעטיקײט איז אנגעגאנגען מיט דער מיט־ הילף פון צװײ גאר נאענטע פרײגט ־ מאקס רעיפיש און נטע װײנבערג, אזוי ביז 1935, דאס הײסט, ביז מײן מוטערם פריצײטיקן טויט׳ אין עלטער פון 42 יאר. ...

... שטייען פון רעבטם אויף לינקס : הארש מענול פאכאל׳ס א בחורל, ישעיהו לײנמאן, ישעיהו טארעק, שמחה יעדװאבני, שלום באמשטײן, יאסל אגניעװיטש, מענדל מילראה מאקס רעיפיש, דוד פלוטשענניק. ...

... מיטן אנקומען פץ מאקס רעיפיש פון װארשע אין יאר 1921, האט מען אנגעהויבן אײנרעפעטירן ערנםטערע פאר־ שטעלונגען. רעיפיש האט רעזשיםירט מיטן דראמאטישן קרײז פון די לינקע פ״צ און גלײך האט זיך אנגעהויבן א װעט־ פארמעסט צװישן אײן דראמאטישן קרײז מיטן צװײטן. די ...

... די דראמאטישע סעקציע בײ לינקע פועלי־צױן נאכן געבן א פארשטעלונג איןקעלץאיןיאר 1927 ערשטע רײע זיצנדיק פון רעכטס : ליבע כמיעלניצקי, אליהו קלארמאן, שײנדל בלומענטאל־קלאו־מאן, מאקס רעיפיש, ױאל סקורעצקי, אסתר בלומענטאל. ...

... די ״דיבוק״־אויפפירונג אין דער רעזשי פון מאקס רעיפיש האט זיך קונה שם געװען אין דער גאנצער געגנט. דער אנסאמבל איז אײנגעלאדן געװארן צו שפילן אויך אין די שכנותדיקע שטעטלעך. ...

... די קנאת הרעזשיסארן צװישן איטשע נײמאן און מאקס רעיפיש איז געשטיגן. בעת רעיפיש האט מיטן לינקן דראמא־ טישן קרײז רעזשיסירט ״קרײצער סאנאטע״ און שפעטער ״גיבור אין קײטן״, האט איטשע נײמאן מיטן רעכטע־פ״צ־ קרײז רעזשיםירט ״מירעלע אפרת״, ״טוביה דער מילכיקער״- ״געלט, ליבע, שאנדע״• פארכאפנדיק דעם טעאטער־זאל האט איטשע מצליח געװען אויפצופירן ״אוריאל אקאםטא״ און זיך זעלבסט באװיזן אין דער ראל פון אוריאל, צונישט מאכנדיק דעם פלאן פון ליגקן קרײז אויפצופירן ״אוריאל אקאסטא״. ...

... טאג, יעדן אװנט דאם שענםטע און בעםטע װאס כמיעלניק האט געהאט. דארט זענען באהאנדלט געװארן אלע פראבלעמען פון ײדישן און אינטערנאציאנאלן לעבן. צו דעם שטענדיקן קרײז האבן געהערט ד״ר באלאנאװםקי, לײבל װילטשיק, ישכר קאנערצוקער, יאםל קלײנערט, מײלעך בלאט, דער דענ־ טיםט רוטערבאנד׳ מאקס רעיפיש (דער אלטער בוגדאװיעץ), קלמן מידעזשיגורםקי, אברהם ליס (װען זײ זענען געװען אין כמיעלניק), און די באליבטע פרוי פון יאסל קלײנערט. דארט זענען פארגעקומען דיםקוסיעם װאם האבן ארויסגערופן אינ־ טערעס בײ יעדן װאם האט נאר געלעזן א צײטונג אדער א בוך. מען האט געשפילט שאך און אמאל אויך א קערטל• איך האב געפלעגט דארט זיצן ביז שפעט אין דער נאכט און זיך צוהערן צו די דיסקוםיעם. ...

... צו יענער צײט איז געקומען קײן כמיעלניק מאקס רעיפיש און די עבערטעס טאכטער, װאם האבן געפרוװט ארגאניזירן דעם ״בונד׳/ אבער אן דערפאלג.

... די רעזשיסערן איטשע נײמאן׳ מאקס רעיפיש און שפעטער אויך נטע װײנבערג, האבן פיל מי און ארבעט ארײנגעלײגט בײם אײנשטודירן פארשידענע טעאטער־שטיק. די גרעםטע אנםאמבלען און טעאטער טרופעס האבן אפט באזוכט כמיעלניק און געשפילט בײ א געפאקטן זאל פון ׳,סטראזש פאזשארנע״. זיגמונט און יאנאס טורקאװ, מאריס לאמפע און שושנה, דזשיגאן און שומאכער, זשאק לעװי, װאלפ־ שטאט, — די אלע פלעגן אפט אויפטרעטן אין כמיעלניק, וװ ם׳איז געװען גרויס פארשטענדעניש פאר טעאטער. ...

... האב ארומ־ געװאנדערט אין אלע גאסן פון שטעטל. יעדעס ארט האט מיך דערמאנט אין פארשידענע איבערלעבונגען — אין מײן ױגנט׳ אין די חברים פץ ״ױנג־באר״ און פון ספארט־קלוב ״שטערן״. יעדער שטײן אין דעם שטעטל האט מיך דערמאנט אין אן אנדער איבערלעבונג. איך האב זיך דערנענטערט גײענדיק צו דער ״קאלעיקע״ און צום קינא. איך האב זיך דערמאנט װי אין דעם קינא־זאל האבן געהאלטן רעדעס די בעסטע רעדנער׳ װאם ײדן האבן געהאט אין פוילן : יצחק גרינבוים׳ אנשל רײם׳ זרובבל׳ משה ערעם׳ אברהם ביאלאפאלסקי׳ ױסף ראזען׳ בוקםבוים און צענדליקער אנדערע. װער קען פארגעםן די קאמפן אין דעם זאל און צװישנרופן בײ אזא פארזאמלונג. איך קען אויך נישט פארגעםן די פארשטעלונגען װאם מיר האבן געהאט אלם ײנגער בחור׳ װען כ׳בין געװען דער םופלאר צו נטע וױינבערג׳ מאקס רעיפיש׳ איטשעלע נײמאן. איך דערמאן זיך אויך א מאמענט פון ײדישער אײניקײט : בײ א פארשטעלונג פון א נישט־ײדישער טרופע׳ װעלכע האט גאסט־ ראלירט אין כמיעלניק׳ האט אײנער פון די אקטיארן אפי באלײדיקט ײדן. גלײך דעם זעלבן מאמענט האט זיך אויפ־ געשטעלט דאקטער ׳באלאנאװםקי און אויפגעפאדערט אלע ײדן צו פארלאזן דעם זאל און נישט נעמען צוריק פאר די בילעטן. אלע ײדן האבן שטילערהײט פארלאזט דעם זאל אלס פראטעסט. דער דאזיקער אקט האט געהאט א ברײטן אפקלאנג אין אלע שטעטלעך ארום כמיעלניק. אין די אויגן פון די פאליאקן האט דער דאזיקער פראטעסט ארויםגערופן רעםפעקט•