Zrubbel

... א גרויסן דערפאלג האט בײ אונדז אין שטאט געהאט דער פירער פון די לינקע פועלי־צױן אין פוילן, חבר זרובבל. װען ער פלעגט קומען איז דער לאקאל שטענדיק געװען געפאקט מיט מענטשן איבער די ברעגעס. זײן שײנער אויםזען מיט זײן הערלעך־אויםגעקעמטער בארד, האט דער־ װעקט רעספעלט. זיץ שפראך — קלאר, שפילעװדיק, בילדלעך מיט אםך איבערצײגונג. די קריגערײען צװישן די רעכמע און לינקע אויף דער ײדישער גאם האבן דערװײל קײן גרויםע ענדערונגען אין דער װעלט נישט געמאכט. אלץ איז געבליבן בײם אלטן. די ארעמקײט איז געװאקםן, גראבסקים ״עגלה״ האט .אלץ געהאלטן אין אײן ארויספירן פון די ײדישע הײזער, פון ײדישע קרעמלעך, דאס לעצטע ביםל בעבעכעם מיטן לעצטן ביסל סחורה אלס שטראף פאר נישט־באצאלטע גרויסע שטײערן צו דער מלוכה־קאםע. מיט יעדן טאג האט דער ײדישער דלות זיך אלץ מער צעלײגט און צעשפרײט איבער ײדישע הײזער. די גאנצע ענערגיע פון דער ױגנט איז אבער געגאנגען אויף פארטײ־ארומרײסענישן.

... ״הא? — רופט זיך אן דער בעל־מוםר, — מײן זון א שנײדער? יװאס פארא שנײדער? מיץ זון קען זײן... א דאקטאר א... א... א... א שענדזשע און אפילו א מיגיםטערי װער נעמט זיך אן אין שטאט־ראט פאר דער ארעמער באפעל־ קערונג ? מײן זון ! װער האלט די שענסטע רעדעם אין שטאט ? מײן זון י און צו װעמען קומט דער חבר זרובבל, אויב נישט צו מיץ זון, און מיט װעמען חבר׳ט זיך דער בורמיםטש ? — האט ער זיך געקאכט און אזוי בקול רם אויםגערעכנט זײי זונס מעלות טובות. דער באלײדיקטער עושר־באלעגאלע האט מיטן זעלבן טאן אויםגערעכנט די חטאים פון זון צוגעבנדיק : ...

... ס׳זענען אײנגעארדנט געװארן לעקציעס אויף ליטערא־ רישע׳ פאליטישע און עקאנאמישע טעמעם און דיסקוסיעס׳ אםך מאל מיטן אנטײל פון די ח״ח זרובבל, יצחק לעװ׳ ױסף ראזן, משה ערעם׳ ש. פעטערזײל׳ נתן בוקםבוים׳ שכנא זאגאן׳ שלום קױוײקא, ד״ר ױםף קרוק, ױאל מאסטבוים.

עטלעכע טעג בין איך געװען אין כמיעלניק : האב ארומ־ געװאנדערט אין אלע גאסן פון שטעטל. יעדעס ארט האט מיך דערמאנט אין פארשידענע איבערלעבונגען — אין מײן ױגנט׳ אין די חברים פץ ״ױנג־באר״ און פון ספארט־קלוב ״שטערן״. יעדער שטײן אין דעם שטעטל האט מיך דערמאנט אין אן אנדער איבערלעבונג. איך האב זיך דערנענטערט גײענדיק צו דער ״קאלעיקע״ און צום קינא. איך האב זיך דערמאנט װי אין דעם קינא־זאל האבן געהאלטן רעדעס די בעסטע רעדנער׳ װאם ײדן האבן געהאט אין פוילן : יצחק גרינבוים׳ אנשל רײם׳ זרובבל׳ משה ערעם׳ אברהם ביאלאפאלסקי׳ ױסף ראזען׳ בוקםבוים און צענדליקער אנדערע. װער קען פארגעםן די קאמפן אין דעם זאל און צװישנרופן בײ אזא פארזאמלונג. איך קען אויך נישט פארגעםן די פארשטעלונגען װאם מיר האבן געהאט אלם ײנגער בחור׳ װען כ׳בין געװען דער םופלאר צו נטע וױינבערג׳ מאקס רעיפיש׳ איטשעלע נײמאן. איך דערמאן זיך אויך א מאמענט פון ײדישער אײניקײט : בײ א פארשטעלונג פון א נישט־ײדישער טרופע׳ װעלכע האט גאסט־ ראלירט אין כמיעלניק׳ האט אײנער פון די אקטיארן אפי באלײדיקט ײדן. גלײך דעם זעלבן מאמענט האט זיך אויפ־ געשטעלט דאקטער ׳באלאנאװםקי און אויפגעפאדערט אלע ײדן צו פארלאזן דעם זאל און נישט נעמען צוריק פאר די בילעטן. אלע ײדן האבן שטילערהײט פארלאזט דעם זאל אלס פראטעסט. דער דאזיקער אקט האט געהאט א ברײטן אפקלאנג אין אלע שטעטלעך ארום כמיעלניק. אין די אויגן פון די פאליאקן האט דער דאזיקער פראטעסט ארויםגערופן רעםפעקט•