Town

... קאזאקן לויפן ארײן אין שטעטל מיט אויםגעצויגענע פיקעס אין די הענט ; א םך עםטרײכישע זעלנער גיבן זיד אונטער ; נאר דרײ זעלנער׳ צװישן זײ אײן ײד׳ װערן דערשטאכן אויף לעשמאנס טראטואר. אט לויפט שוין צוריק פון בוםקער װעג א קאזאקיש פערדל מיט א קאזאק אן א קאפ. אט .אזוי גײט אן דער געפעכט ביז ם׳װערט פינצטער.

איך געדענק, דאם איז געװען זומער־צײט אין אײנעם א דאנערשטיק. פארנאכט װען מיר, איך מיט סראלען, זענען צופרידעגע פון קענען די פרשה פון דער װאך אהײמגעגאנגען פון חדר, איז אין שטאט פלוצים אויסגעבראכן א שטארקע מהומה. ײדן זענען ארומגעגאנגען צעשראקענע. קײנער האט אבער נישט געװוםט פון װאנען די פאניק קומט און פארװאם מען דארף מורא־האבן. די גוײם מיט זײערע לעצטע װעגעלעך האבן פארלאזט דעם מארק. די ״זיצערקעם״ האבן אין אײלעניש אײנגעלײגט די געשטעלן און געלאזט זיך מיט דער נישט פארקויפטער סחורה אהײם. ...

... כט נאך דעם װי מען האט א גאנצן טאג באמבארדירט דאס שטעטל׳ האבן מיר באשלאםן עפעם צו טאן׳ נעמען דעם װאגדער־שטעקן. איך האב געטראכט װעגן מײן קינד װאם איז אלט געװען אינגאנצן פינן• חדשים. אין דער פרי, װען מיר זענען צוגעגאנגען צו דער מיליץ נאך א פשעפוםטקע׳ האבן מיר שוין נישט געזען קײן רײען׳ מען האט געזאגט, אז מ׳קען שוין נישט פארן׳ װײל די כאן איז צעשטערט און מ׳קען זיך פרײ עװאקואירן צופום. אונדזער פרײנט קיװע׳ װעלכער איז געקומען אהער אנהויב קריג׳ האט געארבעט בײ זײן ייאך אין א שעכטהויז מיט נאד עטלעכע קיעװער ײי־ן, האבן זײ באקומען א פאר אקםן מיט א גרויםן הײװאגן פאר זײערע פאמיליעם צו עװאקיאירן. האב איך צוגעטראגן צו מײן פרײנט א פאר זאכן׳ אחיפגעלײגט אויפן װאגן. מיר האבן זיד געלאזט אין װעג ארײן• װען מיר זענען ארויס פון שטאט׳האט מען געהערט װי מען

... ״הא? — רופט זיך אן דער בעל־מוםר, — מײן זון א שנײדער? יװאס פארא שנײדער? מיץ זון קען זײן... א דאקטאר א... א... א... א שענדזשע און אפילו א מיגיםטערי װער נעמט זיך אן אין שטאט־ראט פאר דער ארעמער באפעל־ קערונג ? מײן זון ! װער האלט די שענסטע רעדעם אין שטאט ? מײן זון י און צו װעמען קומט דער חבר זרובבל, אויב נישט צו מיץ זון, און מיט װעמען חבר׳ט זיך דער בורמיםטש ? — האט ער זיך געקאכט און אזוי בקול רם אויםגערעכנט זײי זונס מעלות טובות. דער באלײדיקטער עושר־באלעגאלע האט מיטן זעלבן טאן אויםגערעכנט די חטאים פון זון צוגעבנדיק : ...

שמחת תורה פון 1942 איז פארװאנדלט געװארן אין תשעה־ באב. די שולן׳ בתי מדרשים׳ חםידים־שטיבלעך און מנינים זענען געװעזן פארפולט פון מתפללים. אויך די װעלכע זענען א גאנץ יאר צום דאװענען נישט געקומען׳ האבן געדאװנט מיטן גאנצן הארץ. פיל פון די װאם מען האט ארויסגעפירט קיץ סקארזשיםק׳ זענען אויפן װעג אנטלאפן און די דײטשן האבן זײ נאבגעשאסן. פיל האבן זיך באלד גישט צוגעשטעלט און א טײל האבן זיך געפרװוט מיט געלט און פראטעקציע אויסקויפן. צומארגנס האבן אנגעשיכורטע זשאגדארן אויס־ געפלוידערט׳ אז די געבליבענע ײדן װעלן פארניכטעט װערן און די פון םקארזשיםק װעלן בלײבן לעבן. אין דער זעלבער צײט האט די זשאנדארמעריע באפוילן דאם די ײדישע פאליצײ טאר זיך נישט מער פרײ באװעגן הינטער דער שטאט׳ װי זײ האבן געמעגט פריער. דאם האט באשטעטיקט די ידיעה׳ אז עם קומט אן דאס גרוילעכםטע׳ װאס מען האט אין חלום גישט געזען. מענטשן האבן אנגעהויבן אנטלויפן פון געםא׳ מען האט זיך באהאלטן אין דערפער בײ באקאנטע קריםטן. מען האט געזוכט פארשידענע באהעלטענישן׳ בכדי נישט בײצו־ װוינען די אויסזידלונג. פארשידענע בונקערם און געהײמע נישט באמערקבארע צימערן זענען פארבויט געװארן צום אויםבאהאלטן. מען האט שוין געזוכט מיטלען בכדי זיך ארײנצובאקומען אין לאגער אין םקארזשיםק און אפילו געצאלט געלט אץ גאלד׳ כדי צו קענען אנקומעז אין אן ארבעטס־לאגער.