Jewish Police

פארמאטערטע און פארפײניקטע׳ אבער אין א צײט ארום (אין דער העלםט 1940) האבן די דײטשן געפאדערט נאד א גרע־ סערע צאל מענטשן צו דער ארבעט קײן ביאלא־פאדלאםק׳ בײ דער נײער רוסישער גרענעץ׳ צו טריקענען זומפן. דער ױדנראט האט מיט דער הילף פון דער אינצװישן געשאפענער ײדישער פאליצײ׳ מיט מאניעק פאםטערנאק בראש׳ באמיט זיד נאכ־ צוקומען דעם פארלאנג פון דער מאכט׳ אבער די ױגנט׳ װאס האט באקומען ארויספאדערונגען קײן ביאלא־פאדלאםק האט זיד אקעגנגעשטעלט און נישט געװאלט אויםפירן דעם באפעל7). דאם האט ארויםגערופן די זאפארטיקע און ברוטאלע אינטערװענץ מצד דער דײטשישער מאכט. פון קיעלץ זענען אראפגעקומען ם.ם.־לײט מיט היגט׳ װעלכע האבן בגװאלד צונויפגעזאמלט די ױגנטלעכע אויפן פלאץ פון שטאט־קלויס־ טער. מיט דער הילף פון דער ײדישער פאליצײ זענען די פארזאמלטע אװעקגעשיקט געװארן קײן ביאלא־פאדלאםק׳ װו זײ האבן געארבעט בײ מעליאראציע־ארבעטן : גראבן ראװעס און טריקענען זומפן װי אויך רעגולירן טײכן אין שװערע הוגגער־און נויט־באדינגונגען. און א צײט ארום האבן באזוכט דעם לאגער אין ביאלא׳ שמחה יעדװאבני און מאניעק פאם־ טערגאק׳ װאם האבן אפגעגעבן דעם ױדנראט א באריכט פון דעם שוידערלעכן מצב אין לאגער : עס איז אונטערגענומען געװארן אן אינטערװענץ׳ װאם האט אפגעקאסט פיל געלט: שװערע םומעם האבן געװאנדערט אין די היטלעריםטישע טאשן װי אויך די טײערםטע קלײדער און װערטפולע חפצים. אין רעזולטאט פון דער דאזיקער אינטערװענץ איז דער רוב אםירים באפרײט געװארן. צוריקקומענדיק זענען אבער אלע קראנק געװארן אויף טיפוס און גאך אנגעשטעקט אנדערע : פיל זענען פון טיפוס געשטארבן8).

... די אויסזידלונג איז פארגעקומען 6.10.1942. זעקסאינדערפרי האבן די מיט צוױי װאגאגען אנגעקומענע דײטשן, אוקראינער און לאטישן, ארומגעשטעלט די שטאט און צחאמען מיט דער ײדישער פאליצײ׳ ארויסגעטריבן די ײדן צו דער אקציע אויפן םלאץ פון דער טארגאװיםקע, אלץ פץ זײ צוגענומען. איבערגעלאזט פאליצײ מיט נאך 72 ארבעטספעאיקע. דערשאסן האבן זײ 110 מאן נישט פעאיקע צום אװעקגײן• ...

... בײנאכט הערנדיק אז עם איז שטיל׳ זענען מיר ארוים פון קעלער און געלײגט זיך אין א שטוב שלאפן. די ײדישע פאליצײ האט אונז דארט געטראפן און ארעסטירט. ...

... אין דער זעלביקער צײט איז געשאפן געװארן די יידישןן פאליצײ, װעלכע האט באקומען דירעקטױון פון ױדגראט. אין דער שפיץ פון דער ײדישער פאליצײ האט זיך געשטעלט מאניעק פאסטערנאק און זײן פארטרעטער, לוי גאנצארסקי, װי אויך נתן שװער, יחזקאל מעלמאן, אליעזר בוגײסקי, מאטים דרוקאזש, נפתלי טוכמאן, שלום איטשע לעװעגשטײן, לייביש אונגער, אלתר שטײנפעלד, שמעון פײנגאלד, אברהם פערלע־ גער און נאך פיל אנדערע.

שמחת תורה פון 1942 איז פארװאנדלט געװארן אין תשעה־ באב. די שולן׳ בתי מדרשים׳ חםידים־שטיבלעך און מנינים זענען געװעזן פארפולט פון מתפללים. אויך די װעלכע זענען א גאנץ יאר צום דאװענען נישט געקומען׳ האבן געדאװנט מיטן גאנצן הארץ. פיל פון די װאם מען האט ארויסגעפירט קיץ סקארזשיםק׳ זענען אויפן װעג אנטלאפן און די דײטשן האבן זײ נאבגעשאסן. פיל האבן זיך באלד גישט צוגעשטעלט און א טײל האבן זיך געפרװוט מיט געלט און פראטעקציע אויסקויפן. צומארגנס האבן אנגעשיכורטע זשאגדארן אויס־ געפלוידערט׳ אז די געבליבענע ײדן װעלן פארניכטעט װערן און די פון םקארזשיםק װעלן בלײבן לעבן. אין דער זעלבער צײט האט די זשאנדארמעריע באפוילן דאם די ײדישע פאליצײ טאר זיך נישט מער פרײ באװעגן הינטער דער שטאט׳ װי זײ האבן געמעגט פריער. דאם האט באשטעטיקט די ידיעה׳ אז עם קומט אן דאס גרוילעכםטע׳ װאס מען האט אין חלום גישט געזען. מענטשן האבן אנגעהויבן אנטלויפן פון געםא׳ מען האט זיך באהאלטן אין דערפער בײ באקאנטע קריםטן. מען האט געזוכט פארשידענע באהעלטענישן׳ בכדי נישט בײצו־ װוינען די אויסזידלונג. פארשידענע בונקערם און געהײמע נישט באמערקבארע צימערן זענען פארבויט געװארן צום אויםבאהאלטן. מען האט שוין געזוכט מיטלען בכדי זיך ארײנצובאקומען אין לאגער אין םקארזשיםק און אפילו געצאלט געלט אץ גאלד׳ כדי צו קענען אנקומעז אין אן ארבעטס־לאגער.

... 5 א זײגער אין דער פרי, דעם 6־טן אקטאבער 1942, האט זיך געהערט פון אלע עקן שטאט א געפערלעכע שיסערײ, אין דער זעלבער צײט איז די ײדישע פאליצײ מיט § געפײפערײ געלאפן פון שטוב צו שטוב און פארארדנט, אז אלע ײדן פון קלײן ביז גרויס זאלן זיך צוזאמעננעמען אויף דער כמיעלניקער ״טארגאװיצע׳/ אויף דעם שידלעװער װעג בײם װעלדל. אויף דעם םיגנאל זענען מיר אלע ארוים אויף דער גאס, װו מען האט אויף אונדז שוין געװארט מיט קאנטשיקעס און שטעקנם און געטריבן שנעלער, שנעלער... ...

װארטן דארט דערשאסן צו װערן׳ כדי כאטש צו קומען צו קבר ישראל. ארום צװײ אזײגער נ.מ., נאכן פארזאמלען כמעט דאס גאנצע שטעטל, בערך 11 טויזנט נפשות׳ שטעלן די דײטשן אװעק גרויםע קוישן און באפעלן די ײדן זײ זאלן אװעקגעבן דאם גאנצע גאלד, װאלױטע און בריליאנטן, װאס זײ האבן. זעלטן װער עס האט זיך אלײן אפגערופן אפצוגעבן די געפאדערטע זאכן. די זשאנדארן כאפן ײדישע פאליצײ און הײםן רעװידירן די ײדן, דער פאליציאנט װאם האט נישט אזוי גענוי אויסגעפירט דעם באפעל, האט באקומען גוט צעשלאגן. אויב דעם זשאנדארם איז אױסגעקומען פארדעכטיק א פערזאן׳ א מאן צי א פרוי, האט מען אויפן פלאץ געהײםן אים זיך אויסטוען נאקעט און גענוי רעװידירט די קלײדער און די אינטימסטע ערטער אויפן קערפער. דערצו האבן זײ נאך פארלאנגט דער עולם זאל זינגען, זײן פרײלעך׳ ארויס־ װימן צופרידנקײט. אזוי האט מען זײ געפײניקט א גאנצן טאג. פארנאבט האבן די דײטשן אנגעהויבן יאגן אויפן װעג נאך כענטשין. יװער עם האט שוין נישט געהאט קײן כוח צו לויפן׳ שװאכע און קאליקעס, האט מען גלײך דערשאסן. דער גאנצער װעג איז געװען רויט פון בלוט. אין כענטשין האט מען די מענטשן פארלאדנט אין װאגאנעם פון בהמות. אין אזא װאגאן װו נארמאל קען ארײן יביז 50 —60 מאן, האט מען ארײנגע־ פאקט צו 120 —130 מאן און פארשלאםענערהײט אפטראנספאר־ טירט נאך טרעבלינקע אין די גאז־אוױונס.

... געשרײען פון דער ײדישער פאליצײ און דײטשער זשאנ־ דארמעריע: אלע ארויס אויף דער טארגאװיצע, שנעלער, ארויס אויף דער טארגאװיצע! ...

... איך מיט מיין ברודער יחיאל זענען שנעל ארוים און ארײנגעלאפן אין משה פאםטערנאקס הויז. מיר האבן שוין מער נישט געקאנט צוריק, וױיל עם האט זיך אנגעהויבן א גרויםע שיסערײ. מיר האבן זיך באהאלטן אין א קעלער און געװארט ביז שפעט בײנאכט, אזוי װי מיר זענען דאן ארויס, האט אונדז די ײדישע פאליצײ געכאפט, פעסט געהאלטן און פארשפארט אין א מאגאזין אין משה פאם־ טערנאקם פאבריק. דארט זענען אויך געװען עטלעכע געכאפטע יידן צוױשן זיי מאיר פלאכטע. פארטאגם, 5 א זײגער פרי, האבן בײ אונדז אנגעקלאפט לײבל םילמאן אמ יעקל מאשקאװיטש און געשריגן צו אינדז ? *ראטעװעט זיך, נעמט כלים ברעכט אויף און רײםט זיך ארויס, וױיל יעדן מאמענט קאגען זײ אנקומען און אײך דערשיםן !״ ...

דורך דעם װאלד. אונטער א בוים האבן מיר דערזען א דערמארדעטע און באראבירטע. דאס איז געװען פרוי װײנפעלד פון כמיעלניק. שפעט אין דער נאכט זענען מיר אנגעקומען קײן כמיעלניק. דא האבן מיר שוין געטראפן די לעצטע איבערגעבליבעגע כמיעלניקער ײדן, יװאס האבן זיך קאנצענטרירט אין דער פורמאנסקע־גאם געבן משה פאםטערנאקס הויז און צימל די בעקערינס הויז. מאניעק פאסטערנאק, דער קאמענדאנט פון דער יידישער פאליצײ האט אונדז לעגאל געמאכט און מיר האבן זיך דערוױיל געקאנט באװעגן אין דעם לעצטן געטא. מײן פאטער יאסל מאפע האט זיך געװאנדן צו מאניעק פאסטערנאק ער זאל אונדו געבז כלים בכדי קובר צו זײן די 105 קדושים, װאם זענען געפאלן איין שטאט א פאר טאג פריער בײ דער ערשטער אויסזידלונג. מײן פאטער האט די כלים באקומען און צוזאמען מיט ױנה גורגעל, מיכאל קויפמאן און נאך אנדערע ײדן געגאנגען אויפן בית הקברות און קובר־געװעזן די קדושים, פרויען באזונדער און מענער באזונדער. די ארבעט האט געדויערט עטלעכע טעג. מיט א שעפטשענדיקן ״קדיש״ און טרערן אין די אויגן איז די ארבעט פארענדיקט געװארן. אלע זענען געבראכט געװארן צו קבר־ישראל.