Maniek Pasternak

דער דרוק פון די דײטשן מיט קאנטריבוציעם און אנטי־ ײדישע געזעצן איז געװאקםן פון טאג צו טאג. די נויט איז געװאקסן און פרנםה־מקורות זענען אײנגעשרומפן פון טאג צו טאג. דאם שיקן אויף ארבעט איז געװארן פון טאג צו טאג פיל שװערער. עם איז געקומען דערצו, אז דער ױדנראט, לויט דער פארארדנונג פון די דײטשן, האט געפאדערט 300 מענטשן צו שװערער ארבעט קײן סלופיע. צו יענער צײט איז געװעזן אין כמיעלניק א לאדזשער ארטיסט, מאניעק פאםטערנאק, װעלכער איז, בעת דער אקופאציע, אגגעקומען צו זײן משפחה קײן כמיעלניק. ער האט געקאנט זײער גוט רעדן דײטש און איז געװעזן כמעט שטענדיק דער פארמיטלער צװישן ױדנראט און דער דײטשער אקופאציע־מאבט. ער איז געפארן קײן סלופיע צו די כמיעלניקער ״קאטארזשניקעס״ אויף א באזוך. אין א צײט ארום האבן א טײל כמיעלניקער אנגעהויבן צוריק־ קומען פארמאטערטע פון שװערער ארבעט, האלב־פארפײ־ ניקטע און הונגעריקע. אײנציקװײז זענען פיל פון דארט אנטלאפן און צום סוף איז קײנער מער דארט נישט געבליבן. ...

... אין דער זעלביקער צײט איז געשאפן געװארן די יידישןן פאליצײ, װעלכע האט באקומען דירעקטױון פון ױדגראט. אין דער שפיץ פון דער ײדישער פאליצײ האט זיך געשטעלט מאניעק פאסטערנאק און זײן פארטרעטער, לוי גאנצארסקי, װי אויך נתן שװער, יחזקאל מעלמאן, אליעזר בוגײסקי, מאטים דרוקאזש, נפתלי טוכמאן, שלום איטשע לעװעגשטײן, לייביש אונגער, אלתר שטײנפעלד, שמעון פײנגאלד, אברהם פערלע־ גער און נאך פיל אנדערע.

דורך דעם װאלד. אונטער א בוים האבן מיר דערזען א דערמארדעטע און באראבירטע. דאס איז געװען פרוי װײנפעלד פון כמיעלניק. שפעט אין דער נאכט זענען מיר אנגעקומען קײן כמיעלניק. דא האבן מיר שוין געטראפן די לעצטע איבערגעבליבעגע כמיעלניקער ײדן, יװאס האבן זיך קאנצענטרירט אין דער פורמאנסקע־גאם געבן משה פאםטערנאקס הויז און צימל די בעקערינס הויז. מאניעק פאסטערנאק, דער קאמענדאנט פון דער יידישער פאליצײ האט אונדז לעגאל געמאכט און מיר האבן זיך דערוױיל געקאנט באװעגן אין דעם לעצטן געטא. מײן פאטער יאסל מאפע האט זיך געװאנדן צו מאניעק פאסטערנאק ער זאל אונדו געבז כלים בכדי קובר צו זײן די 105 קדושים, װאם זענען געפאלן איין שטאט א פאר טאג פריער בײ דער ערשטער אויסזידלונג. מײן פאטער האט די כלים באקומען און צוזאמען מיט ױנה גורגעל, מיכאל קויפמאן און נאך אנדערע ײדן געגאנגען אויפן בית הקברות און קובר־געװעזן די קדושים, פרויען באזונדער און מענער באזונדער. די ארבעט האט געדויערט עטלעכע טעג. מיט א שעפטשענדיקן ״קדיש״ און טרערן אין די אויגן איז די ארבעט פארענדיקט געװארן. אלע זענען געבראכט געװארן צו קבר־ישראל.

... לוייט דער פארארדענונג פון דער מאכט האט דער ױדנראט געמוזט צושטעלן מענטשן צו שװערער ארבעט קײן םלופיע. װאס אן אמת׳ זעגען א דאנק דער װירקזאמער אינטערװענץ פון לאדזשער פליט, מאניעק פאסטערנאק׳ װאס איז געװען דער פארבינדונגם־מאן צװישן ױדנראט און דער דײטשישער מאכט׳ א טײל כמיעלניקער צוריקגעקומען םון םלופיע,

פארמאטערטע און פארפײניקטע׳ אבער אין א צײט ארום (אין דער העלםט 1940) האבן די דײטשן געפאדערט נאד א גרע־ סערע צאל מענטשן צו דער ארבעט קײן ביאלא־פאדלאםק׳ בײ דער נײער רוסישער גרענעץ׳ צו טריקענען זומפן. דער ױדנראט האט מיט דער הילף פון דער אינצװישן געשאפענער ײדישער פאליצײ׳ מיט מאניעק פאםטערנאק בראש׳ באמיט זיד נאכ־ צוקומען דעם פארלאנג פון דער מאכט׳ אבער די ױגנט׳ װאס האט באקומען ארויספאדערונגען קײן ביאלא־פאדלאםק האט זיד אקעגנגעשטעלט און נישט געװאלט אויםפירן דעם באפעל7). דאם האט ארויםגערופן די זאפארטיקע און ברוטאלע אינטערװענץ מצד דער דײטשישער מאכט. פון קיעלץ זענען אראפגעקומען ם.ם.־לײט מיט היגט׳ װעלכע האבן בגװאלד צונויפגעזאמלט די ױגנטלעכע אויפן פלאץ פון שטאט־קלויס־ טער. מיט דער הילף פון דער ײדישער פאליצײ זענען די פארזאמלטע אװעקגעשיקט געװארן קײן ביאלא־פאדלאםק׳ װו זײ האבן געארבעט בײ מעליאראציע־ארבעטן : גראבן ראװעס און טריקענען זומפן װי אויך רעגולירן טײכן אין שװערע הוגגער־און נויט־באדינגונגען. און א צײט ארום האבן באזוכט דעם לאגער אין ביאלא׳ שמחה יעדװאבני און מאניעק פאם־ טערגאק׳ װאם האבן אפגעגעבן דעם ױדנראט א באריכט פון דעם שוידערלעכן מצב אין לאגער : עס איז אונטערגענומען געװארן אן אינטערװענץ׳ װאם האט אפגעקאסט פיל געלט: שװערע םומעם האבן געװאנדערט אין די היטלעריםטישע טאשן װי אויך די טײערםטע ...

... אין דער דאזיקער צײט איז געשאםן געװארן דורך דעם פאלקםדויטש שצישליק דער קאמענדאנט פון דער ײדישער פאליצײ מאניעק פאםטערנאק23)• ...