Gendarmes

... סאלדאטן. די ײדן האבן זיך געפונען אין א נידערגעשלאגענער לאגע און געװינקען נאך הילף בײ די כמיעלניקער ײדן׳ װײל מען האט זײ געפירט קײן םטאפניץ אין דער ״פריםוטסטװע״ און פון דארט גלײך אין דער ארמײ. בײ לעשמאנען אין דער שעגק זענען גראדע געזעםן : הארצקע קצב, יאגקל טשארנע, װאלף םטאלאזש, יחיאל יעקל כמיעלניצקי. פלוצלינג איז לעשמאן ארײנגעקומען און דערצײלט, אז מען פירט ײדן אין א שרעקלעכן מצב, א חילול השם. די זיצנדיקע האבן געכאפט אײזנס, העלצער און פלעשער, ארוים אין גאס, דערלאנגט די רוםישע סאלדאטן און באפרײט די ײדן. צומאר־ גנס זענען אגגעקומען זשאנדארמען אויף פערר, געמאכט אבלאװעס, געזוכט די אנפאלער, אבער קײנעם נישט געכאפט. װײל די כמיעלניקער ײדן האבן זײ גוט אויםבאהאלטן און נישט פארראטן. ...

... ער איז ארומגעלאפן מיט זײן שמעק־הונט און געזוכט יידן• די זשאנדארמען זענען אים געװען בײהילפיק, ביז זײ האבן אונדז געפונען. ...

װארטן דארט דערשאסן צו װערן׳ כדי כאטש צו קומען צו קבר ישראל. ארום צװײ אזײגער נ.מ., נאכן פארזאמלען כמעט דאס גאנצע שטעטל, בערך 11 טויזנט נפשות׳ שטעלן די דײטשן אװעק גרויםע קוישן און באפעלן די ײדן זײ זאלן אװעקגעבן דאם גאנצע גאלד, װאלױטע און בריליאנטן, װאס זײ האבן. זעלטן װער עס האט זיך אלײן אפגערופן אפצוגעבן די געפאדערטע זאכן. די זשאנדארן כאפן ײדישע פאליצײ און הײםן רעװידירן די ײדן, דער פאליציאנט װאם האט נישט אזוי גענוי אויסגעפירט דעם באפעל, האט באקומען גוט צעשלאגן. אויב דעם זשאנדארם איז אױסגעקומען פארדעכטיק א פערזאן׳ א מאן צי א פרוי, האט מען אויפן פלאץ געהײםן אים זיך אויסטוען נאקעט און גענוי רעװידירט די קלײדער און די אינטימסטע ערטער אויפן קערפער. דערצו האבן זײ נאך פארלאנגט דער עולם זאל זינגען, זײן פרײלעך׳ ארויס־ װימן צופרידנקײט. אזוי האט מען זײ געפײניקט א גאנצן טאג. פארנאבט האבן די דײטשן אנגעהויבן יאגן אויפן װעג נאך כענטשין. יװער עם האט שוין נישט געהאט קײן כוח צו לויפן׳ שװאכע און קאליקעס, האט מען גלײך דערשאסן. דער גאנצער װעג איז געװען רויט פון בלוט. אין כענטשין האט מען די מענטשן פארלאדנט אין װאגאנעם פון בהמות. אין אזא װאגאן װו נארמאל קען ארײן יביז 50 —60 מאן, האט מען ארײנגע־ פאקט צו 120 —130 מאן און פארשלאםענערהײט אפטראנספאר־ טירט נאך טרעבלינקע אין די גאז־אוױונס.

די גרופע ײדן אין געטא — װי שױן געזאגט — איז געװעזן א קלײנע. נאר ױנגע מענטשן און קינדער• די צאל האט זיך מיט יעדן טאג פארקלענערט — די װאם האבן געפונען עפעס א מקלט, זענען אװעק. א גרויסער טײל פון דער גרופע, די אפיציעל איבערגעלאזטע גאך דער צװײטער אקציע, שנײ־ דערס און שוםטערם, האבן גענײט פאר די זשאנדארמען• די איבעריקע זענען געװען פארנומען בײם ליקװידירן די רעשט־ לעך פון דעם איבערגעלאזטן ײדישן פארמעגן. אנהויב דעצעמ־ בער האט זיך די ארבעט געענדיקט, די גרופע איז געװארן ״ארבעטסלאז״ — דאס האט באדײט דער םוף. מען האט זיך אויף אים געריכט יעדע רגע. בײנאכט זענען מיר אװעק אויף די בוידעמם. בײטאג — געהיטן זיך אויף יעדן טריט און שריט. אזוי האבן מיר זיך ארומגעװאלגערט נאך דרײ װאכן. אין די מארגן־שעהן פון דעם 30־טן דעצעמבער 1942 האט מיך אויפגעװעקט אן אפקלאנג פון א שיםערײ. די לעצטע גרופע ײדן איז יענעם טאג ליקװידירט געװארן. א טײל זענען געשיקט געװארן קײן קיעלץ. די איבעריקע — נאר עטלעכע פערזאנען. קײן סאנדאמיר, — דעם לעצטן ײדישן געטא אין אונדזער קרײז• ...