Germans

הילף פון מאדערנע טעכנישע מיטלען און מכשירים וואם זענען געשיקט געװארן פון רוםלאנד. אזוי למשל האט קוואש־ ניעװםקי אויפגעריםן א מיליטערישן צוג פון ך װאגאנען מיט א לאקאמאטױו׳ װאם איז צעשמעטערט געװארז (געבז קאלאמאן בײ קאנםק). עטלעכע דרײסיק דײטשן זענען דער־ הרגעט געװארן אויפן ארט און פיל זענען פארװונדעט געװארן• ...

... די אויסזידלונג איז פארגעקומען 6.10.1942. זעקסאינדערפרי האבן די מיט צוױי װאגאגען אנגעקומענע דײטשן, אוקראינער און לאטישן, ארומגעשטעלט די שטאט און צחאמען מיט דער ײדישער פאליצײ׳ ארויסגעטריבן די ײדן צו דער אקציע אויפן םלאץ פון דער טארגאװיםקע, אלץ פץ זײ צוגענומען. איבערגעלאזט פאליצײ מיט נאך 72 ארבעטספעאיקע. דערשאסן האבן זײ 110 מאן נישט פעאיקע צום אװעקגײן• ...

... עם איז שוין געװען טאג׳ ארום האבן שוין די פויערים געארבעט און נישט װײט פון הויז איז מײן שװאגער הערשל קלארמאן מיט דראנג און האפענונג איבערצולעבן די צײט׳ געפאלן א קרבן דורך די פאליאקן׳ נאך צען חדשים אויס־ באהאלטן זיך פאר די דײטשן. מײן שװעסטער איז געלונגען צו אנטלויפן. װעלנדיק אבער ארײנקומען אין הײז און זעען, װאם עס האט פאסירט מיט אלע׳ האבן זי די פויערים, װאס האבן געארבעט אויף די פעלדער׳ געבאפט און צוגעשטעלט צו די דײטשן. דעם 30־טן ױלי 1943 איז אונדזער אײנציקע שװעסטער׳ רחל קלארמאן׳ פון דער הײם גאלדליסט׳ אומגעקומען פון .א דײטשער קויל. ...

... אין אװנט זענען מיר אװעק אין מיין צוגעגרייטער דירה אויף שוויענטאיערסקא 13. מײן באלעבאםטע, אן עלטערע פרױ, האט געװוסט פון מײן אפשטאמונג. איך האב איר אויםגעהאלטן די גאנצע װוינונג מיט אלע הוצאװז. זי אלײן איז געװען די גאנצע װאך בײ איר טאכטער, זי איז געקומען נאר א צוױי־ דרײ מאל א װאך אויף באזובן. פאר דעם ״דאזארצע״ פון הויז האט זי מיך פארגעשטעלט אלם אירם א קרובה, װעלבע ארבעט מיט די פארטיזאנער קעגן די דײטשן. איך האב זיך זײער װײגיק באװעגט אין די גאםן. פון צײט צו צײט האט מיך מיטשא באזוכט און צוגעגרײט א ביםל פראדוקטן אויפן װינטער. איך האב מיך גוט געפילט אין מײן װוינונג. טעג האבן זיך אבער געצויגן װי יארן לאנג. גאנצע טעג בין איך געזעםן און געצערעװעט זאקן פאר מײן באלעבאםטע. מײן פרײנדין האט מיר געברענגט ביכער צו לייענען.

מען נישט געטארט גײן און נישט וװינען. די ענגשאפט איז געװארן גרויס׳ דער הוגגער נאך גרעםערז פאר א פונט ברויט אויף די קארטן האט מען געמוזט זיך שטעלן אין דער רײ 5 אזײגער אינדערפרי. עטלעכע מאל אין טאג זענען די דײטשן געלאפן מיט די גרויסע הינט און געכאפט ײדן צו ארבעט. דאם איז געװען נישט בלויז ארבעט׳ נאר שװערע פײנפולע שעהען פון שטערבלעכע קלעפ׳ ספעציעל פאר ײדן מיט בערד. א סך הילף האבן די דײטשן געהאט פון אונדזערע פוילישע שכנים, װעלכע האבן נישט אײנמאל אנגעװיזן װו א ײד מיט א בארד באהאלט זיך אויס. די שטימונג איז געװען א געדריקטע• מיר האבן נישט געװוסט גענוי װאס עס טוט זיך אויפן שלאכט־פעלד, וױיל מיר האבן נישט געגלײבט די דײטשע צײטונגען. פון צײט צו צײט האט זיך אבער ארײנ־ געריםן א װארט, אז ערגעץ װו גײט ארויס אן אומלעגאלע צײטונג. איך האב אויך געװוםט אז מײן יברודער און זײנע חברים באמיען זיך אנצוקניפן א קאנטאקט מיט אן אומלע־ גאלער גרופע פאליאקן׳ מען האט אבער אויסגעפונען אז די פאליאקן אין אונטערערד האבן אן אויפגאבע נישט נאר צו קעמפן קעגן די דײטשן נאר אויך קעגן ײדן. עם זענען געװען פיל מאל האפענונגען צו שאפן א ײדישע אונטער־ גרונט און עם איז אויך אין געהײם געשאפן געװארן געלט פאר געווערז די פאליאקן האבן דאס געלט גענומען, אבער קײן געװער נישט געג ...