School

דער ערשטער דאקומענט װאם באצײכנט כמיעלניק אלם שטאט מיט מוניציפאלע רעכט, שטאמט פון יאר 1551. אין יענעם יאר איז צוגעטײלט געװארן אויף דער השתדלות פון די אײגנטימער פון דער שטאט און די גיטער פון דער סביבה אלעשניצקי־דעמבנא, א קעניגלעכע פריװילעגיע לויט װעל־ כער כמיעלניק איז דערקלערט געװארן אלם שטאט. די באזיצערם פון דער שטאט, סאמועל און מיקאלײ אלעשניצקי האבן פיל געזארגט פאר איר אנטװיקלונג. אינעם 16־טן יארהונדערט, װען אין יענער געגנט האט זיך אנגעהויבן פארשפרײטן דער אקאטאליציזם, זענען אויך די שטאט־בא,,־ צערם צוגעטראטן צו אים, און אויפגעשטעלט אן אקאטוי־ לישע געמײנדע און שולע. נאך זײ איז די שטאט אריבער אין אײגנטום פון די גלוכאװםקיס׳ װעלכע זענען געװען קאלװינער און האבן ביזן יאר 1689 דארט אויפגעהאלטן אזא געמײנדע מיט אן אײגענער קירכע. כמיעלניק איז פאקטיש געװארן א צענטער פון דער אנטי־קירכלעכער און אקאטוילישער באװעגונג אין פוילן, פון די אריאנער, װעלכע האבן געהאלטן אין זײערע הענט אלע שליסל־פאזיציעס. דא זענען זיך צוזאמענגעקומען זײערע פראװינציאלע סינאדן. דער באקאנטםטער פון זײ, איז געװען דער סינאד פון יאר 1644, בעת װעלכן עס איז אויסגעקליבן געװארן אלם דיס־ טריקט־םעניאר אנדזשעי װענגערסקי. אויך דער םינאד אין

... פרילינג 1916. טיפום פארשפרײט זיד אין שטעטל. די מאכט נעמט אן פארזיכט־מיטלען׳ שליםט אלע עפנטלעכע פארזאמ־ ערטער׳ צװישן זײ אויך דעם בית־מדרש׳ שול און חסידים־ שטיבלעך. עם רוקט אן שבועות׳ אלע דאגות װערן פארגעםן׳ כ׳שטעטל זארגט ־ װו װעט מען דאװענען ױם־טוב ? ...

... מיר, דאס הײסט די צױניםטן פון שטאט, האבן זיך די פאריקע װאך געװאבדן צום כמיעלניקער רעליעף קאמיטעט נאך שטיצע אויף קולטורעלע צװעקן װאס מיר נויטיקן זיך זײער, װײל מיר זענען דא לויטער קבצנים. איך בעט דיך אויף װיפל דו קענסט, אז זאלסט אונטערשטיצן די בקשה אוגדזערע. מיר פארלאנגען נישט קײן שטיצע אויף צױניסטישע צװעקן באר אויף דער ביבליאטעק, קורסן, שולע און אזוי װי מיר קעבען זיך דאך גישט װענדן פאר דעם צװעק צו די גערער אדער ראדאמסקער חםידים און אפילו נישט צו אײער רעליעף־־קאמיטעם הי, װאם אײער ״דעלעגאט״ ה׳ פםח זילבערבערג האט אזוי ״געלוגגען״ אװעקגעשטעלט... װײל זײ האלטן ינישט פון אזעלכע ״נארישקײטן״ אונטערשטיצן אן אינסטיטוציע, װו ם׳קומען זיך צוזאמען ױנגען מיט מײדן, װאם ם׳ברענגט כידוע ארויס פארשידענע קרעבק און צרות ר״ל. אויב דו געדעבקםט נאך כאטש עפעס פון ״ליבן כמיעלניק׳/ װעםטו אלץ אלײן פארשטײן.

ס׳װעט גענוג זײן אז כ׳װעל דיר זאגן, אז 500 פערזאן לעזן פון א ביבליאטעק װאם אנטהאלט קוים סס6 —ססד ביכלעך♦ קענסט דיר שוין אנמשלען װי דאם זעט אויס און פון װאנען צו נעמען האבן מיר נישט. דו םארשטײםט דאך אלײן אז בײ דער אלטער געגעראציע איז דאס אלץ טריפה װי חזיר און די ױנגע גענעראציע װידער געהערט .נישט צו די רײכע... איך בעט דיך דעריבער זאלסט דעם ענין אונטערשטיצן. דו דארפסט דאךױא געדענקען מיט םארא מי און מאטערגיש מיר ריאבן געװאלט גרינדן א ביבליאטעק פארצײטנס. און אז ם׳איז שוין דא אזעלכע, לאזט זי גישט פאלן ! דאס זעלבע איז מיט דער שולע, דעם לײכן די פאךקורסן. א גרויסע צאל ױנגעלײט (באים) פון סקויטינג לערנען זיך פארשידענע מלאכות װי סטאלערײ, שלאסערײ אאז״װ, גרײטנדיק זיך צו עמיגרירן, נאר לײדער זענען נישטא קײן נויטיקע אינסטרומענטן. מוזן זײ דעריבער ארבעטן בײ פריװאטע האנטװערקער, װעלכע נוצן זײ אוים װי דער דין איז... דעריבער איז ,גויטיק א געװיסער קאפיטאל אויף דעם. װען מ׳האט זיך געװאנדן װעגן דעם צום היגן ״דזשאינט״ האט מען געענטפערט, אז ס׳מאכט נישט אויס, מ׳האט זיך פארצײטגם אויך אזוי געלערנט און ם׳איז גאנץ גוט געװען. דער כמיעלניקער רעליעף װידער האט מן הסתם אויך נישט קײן געלט פאר אזעלכע ״נארישקײטך/ טו־זשע דעריבער אלץ װאם דו קענםט. ...