New York
A cited collection is identified with New York.
... 5) יעקב שאצקי : די ײדן אין פוילן פון 1772—1914 אין
זאמלבוך ״ײדן אין פוילן״, נױ־יארק, 194, ז׳ 635. ...... הן בשתי איצטלות כאחד, בתור רב בחמילניק ואדמו״ר של
אוזירוב. הנטיה לנגינה היתה חזקה גם אצלו כמו אצל כל
צדיקי שושלת אוזירוב. קולו היה אמגם קול צרוד שלא היה
געים בױתר לאחן השומע• ברם, הסידױ לא שמו עלױ את
הדגש, ולא עלתה אצלם בחשיבות למעלה מגורמים חשובים
אחרים שבחסידות. אך רבי ליב זה לא ישב זמן רב בחמילניק.
לא ידוע משום מה עזב את העיר, ויש אומרים שהשנוי חל
בעקב שנוי שיטת החםידות אצל ראשי הקהלה באותו זמן,
שדגלו בשיטת פשיםחה־קוצק, והם שאפו להושיב על כםא
הרבנות את אחד מחסידיהם של קוצק. רבי ליב נפטר בשנת
תרם״ג, הוא אבי רבי שלמה מאוזירוב׳ חתנו של רבי חײם
שמואל הורביץ הצדיק מחנטשין, ורבי שלמה זה, שהיה לו
בית־תפילה בחמילניק עם קהל חסידים, היה אבי רבי משה
יחיאל אפשטין, מחבר םפרי ״אש דת״ הױשב כעת בתל־אביב
שבא אליה מגױ־ױרק שבאמריקה׳ ואבי רבי אליעזר האחרון
ברבני חמילגיק, הי״ד. ...... (נױ־יארק) ...... משה לײזער מינץ׳ פרעזידענט פון לאנדסלײט־פארײן אין נױ־יארק. ערךפרעזױענט פון ארגון ױצאי חמילניק
אין ישראל, אויף אן אויפנאמע אין תל־אביב, בעת זײן באזוך מיט זײן פר, י. פון לינקם אויף רעכטס :
און כרוי, ברוריה (שלמה נײמאנ׳ם טעכטערל), בערל דיאמענט׳ס פרוי, קלמן אונגער, צדוק קאנערצוקער, זלמן
הארשל ראטנבערג, פעםל ווײנבערג־כהן, ישראל ציעשלעװיטש, אברהם װיגאדנע, אהרון אקסנהענדלער, מינץ
פוקם, פרוי שאר, חײם קלײנהענדלער, מרדכי פוקס. ...... אויפן צװײטן טאג פון יאר 1922 האב איך באקומען ארבעט
אלס שלאסער. איך האב אנגעהויבן פארדינעז געלט... אזוי
האט גענומען גאנצע 5 יאר ביז איך האב געקענט מײן פאמי־
ליע אריבערברענגען. מײן ליבע פרוי האט אײנגעזען, אז פאר
מיר איז מער נישטא קײן צוריק. אין נאװעמבער 1926 איז
מײן פאמיליע אגגעקומען קײן נױ־יארק. ...... איך פארלאז אלזא אונגארן אין דעם טאג פון דער 12־טער
יארצײט נאך מײן פאטער (ער איז געשטארבן כ׳ חשון תר״ע,
דעם 4־טן נאװעמבער 1909). דעם 21־טן נאװעמבער 1921
פארלאז איך מײך װוין־ארט די שטאט מישקאלץ אויפן װעג
נאך האמבורג, דײטשלאנד. אין ערשטן דעצעמבער פאר איך
אפ נאך נױ־יארק מיט דער שיף ״מאנט קעראל״.... (נױ־יארק) ...... (ניױיארק) ...(דערהאלטן פון ״ײװא׳/ נױ־יארק) ...... בין ראשױ של סניף צױני חמילניק היו אז בנו של ױםף
שוחט ז״ל, מלך אדלר ומיכאל זריצקי (נמצא כעת באמריקה והנו
מראשי ה״רליף״ בנױ־יורק). הללו התנגדו ליציאה מההסתדרות
הצױגית״ הוחלט אז לשגר מכתב לד״ר מכס נורדוי ובו להביע
התנגדות נמרצת לתכניתו ולבקשו לחזור בו מתכניתו. ...... אין די לעצטע יארן האבן שוין באזוכט אונזער קאסע פיל אײערע
פרײנט, אונזערע חשובע קרובים און געסט, װי מר♦ מר. הערמאן
גארליצקי פון פיטסבורג (א דאנק אים פאי זײנע 5 דאלאר), מאיר
פעלמאן פון משיקאגא׳ הארצקע סקורעצקי און לײביש גאלדבלום פון
נױ־יארק און פיל אנדערע׳ װעלכע האבן זיך באקעגט מיט איר טעטיקײט
און לײסטונגען, אויסדריקנדיק אנערקענונג פאר ךעי גוטער הילף, װאס
מיר געבן די ארעמע הענדלעה האנטװערקער און דארפס־גײער. זאלן
זײ אײך איבערגעבן װעגן דער ליבע און זארג, װאס אונזער קאסע
געניסט און אויך װעגן אונדזערע ראנגלענישן בײם אנטקעגגקומען יעדן
זײן סארלאנג. ...... די לאנדסמאנשאפטן־אפטײלונג פון ״דזשאינט״ אין גױ־
יארק האט צום דאזיקן אפעל פון דער כמיעלניקער קאסע
בײגעלײגט זאלגנדיקן ברױו דאטירט פון 2־טן ױגי 1938.
מר מ. מיגץ, טשערמאן
פארײגיקטער כמיעלניקער רעליף
1039 אינטערװאל עװ. בראנקס נ.י. ...די בויט איז געװען גרוים און די הילף איז, װי עם זעט
אויס, נישט אזוי גיך געקומען. װארופ אין א צװײטן בריװ פון
״דזשאיגט״ פון 8־טן פעברואר 1939 װערט װידער די כמיעל־
גיקער םאםײטי אין נױ־יארק גערופן צו העלפן. אין דעט
ברױו לײענען מיר * ...... (נױ־יארק) ...... שטײן און װאלף זעלינגער, ״מארגן זשורנאל״, נױ־יארק, 18
פעברואר 1946.... וג הערשלןאפ (נױ־יארק) ...(נױ־יארק) ...... (ניױיארק)די געשיכטע פון כמיעלניקער אין אמעריקע הײבט זיך
אבער אן נאך פריער. שוין אין די שפעטע 80־ער יארן זענען
געקומען קײן נױ־יארק פאלגנדיקע כמיעלגיקער : ...אין יאר 1928 בין איך דערװײלט געװארן אלס װיצע־
פארזיצער פון קיעלצער פאראײן. דער גרויסער כבוד׳ װאס
מען האט מיר צוגעטײלט פאר מײן געזעלשאפטלעכער ארבעט,
איז מיר נישט געװען צום הארצן... איך בין שטענדיק ארומ־
געגאנגען מיט דעם געדאנק אז די כמיעלניקער לאנדםלײט אין
נױ־יארק מוזן און דארפן האבן אן אײגענער ארגאניזאציע כדי
מיר זאלן קענען מיט עפעם בײהילפיק זײן אונזער הײמ־
שטעטל. שפעטער האב איך אויסגעפונען, אז עס איז פאראן
א כמיעלניקער ״ארבעטער־רינג״־ברענטש װאס טראגט דעם
גומער 246. דער ברענטש איז נאך געגריגדעט געװארן
אין יאר 1914 און די איניציאטארם זענען פארטײ־מענטשן.
פארשטענדלעך, װען די מיטגלידער פון דעם ברעגטש װאלטן
באלאנגט צו אײן פארטײ װאלט אפשר געװען שלום... איז
דעריבער נישט געװען קײן הארמאניע אין דעם ברענטש
246. זײ זענען געװען טעטיק אויפן געביט פון הילפם־ארבעט
לטובת די נויטלײדענדע אין כמיעלניק גלײך נאך דער
ערשטער װעלט־מלחמד״ און דעלעגירט א םפעציעלן מענטשן
קײן כמיעלניק ער זאל אויסטײלן געלט. דאם איז געװען
אברהמעלע קאמאשנמאכערם א זון׳ פםח זילבערבערג. מיט
דעם קאמיטעט האט אנגעפירט: שלמה פערלעגער, מיכל
זריצקי, ױםף אספיס, מלך נײפעלד און פסח זילבערבערג.... (נױ־יארק) ...... אונזער סאםײעטי אלם א גאנצע ■מיט אונזער בענער װעט זיך צוזאמענקומען
אויף צװײטע עװעניו קארנער 17טע סטריט, נױ יארק, אום צװײ אוהר שארפ. קײנער
טאר ניט פארפעהלען קומען צו דיזען ׳פראטעסט מארטש.... הערשל יאראס מיט דער פאן פון דער אסאסײטי אין ניױיארק✓... מיטעט פון 34 מיטגלידער און עס איז אויך געשיקט געװארן
א דעלעגאציע נאך טאראנטא — קאנאדע, צו אונדזער שװעס־
טער־ארגאניזאציע, די ״היברו סיק״ און ״בענעפיט םאסײטיי׳
אין באשטאנד פון משה לײזער מיגץ, חײם שגיצער׳ ױדל
נײפעלד, פיליפ לײמאן, ױםף לעמעשגיק און ירמיה אדלער.
אן אויטאמאביל, געטריבן פון אײגענע שאפערס — פיליפ
לײמאן האט געטריבן די קאר בײטאג און ױסף לעמעשניק
בײנאכט —זענען מיר נאך 2 טעג פארן אנגעקומען קײן טאראנ־
טא. אונדזערע לאנדסלײט האבן שוין אונדז אפגעװארט און
אונדז פײן אויפגענומען. אויף א םפעציעלער פארזאמלונג פון
אלע מיטגלידער האבן מיר איבערגעגעבן אונדזער אײגלאדונג
צו אונדזער גרויסן יובילעאום־יום טוב, װאס װעט געפײערט
װערן שבת דעם 10־טן יאנואר 1931, אין דעם גרויםן בעט־
האװען־האל אין צ־טער גאס אין נױ־יארק און פארגעשלאגן... אױםצו־
צאלן דעם בית־עולם סססצ דאלאר דורך 10 יאר, און אנגעװיזן
אז װעז מען זאל דאם קענען אויםצאלן אין 5 יאר װאלט די
סאםײטי געקענט שפארן די 6 פראצענט װאם מיר דארפן
צאלן פאר 10 יאר. די עקזעקוטױו האט טאקע באשלאםן
אויסצוצאלן דעם בית־עולם אין 5 יאר צײט, אנשטאט צו 500
דאלאר א יאר זאלן מיר צאלן סססז דאלאר א יאר׳ און כדי
צו שאפן דאס געלט דערויף האט מען יעדעם יאר אײנגעארדנט
אן אונטערנעמונג — א באל אדער א פעקעטש־פארטי. דיי
ערשטע ראטע פון טויזנט דאלאר איז גאנץ שװער אנגעקומען
צו שאפן צוליב די חובות פון זשורנאל. אונדזערע ח׳ מיט־
גלידער האבן אויםגעבארגט די םומע. איך בין אװעק מיט
דעם 1000 דאלאר טשעק אין דעם ״בית־ישראל״ אפים
(אונדזער בית־עולם רופט מען ״בית־ישראל״ און געפינט זיך
22 מײל ארוים פון נױ־יארק. אבער דער אפיס איז אין נױ־
יארק), און האב געמאלדן אז מיר זענען פאראינטערעםירט
זײ אויסצוצאלן דעם חוב, דאם גאנצע געלט אין פארלויף פון
5 יאר — ביז 1935. די סאםײטי האט צוריקגעקריגן 10
פראצענט, דאס הײםט מיר האבן אײנגעשפארט 500 דאלאר.אין 1936 איז אלם פרעזידעגט אויסגעקליבן געװארן ישראל
קופפער׳ איך האב געמוזט פארלאזן נױ־יארק אויף א לענגערער
צײט און געפארן קײן פילאדעלפיע אויף דער אײנלאדונג פון ...א טײל פון פובליקום בעת דער 16־טער אזכרה אין נױ־יארק.... (נײ־יארק) ...דעם 29־טן אקטאבער 1944 איז פארגעקומען א מאסן־
פארזאמלונג פון אלע כמיעלניקער לאנדםלײט פון נױ־יארק
און אומגעגנט, און די פאראײניקטע הילפם־ארגאניזאציע פאר
כמיעלניקער האט אפיציעל אנגעהויבן פונקציאנירן. ...רעזאלוציע נומער אײנס: ,דער כמיעלניקער הילפס־קא/־ד־
טעט פארפליכטעט זיך צו שטיצן אלע נאציאנאלע הילפס־
ארגאניזאציעס, װעלכע דער כמיעלניקער קראנקן־אונטער־
שטיצוגגס־פאראײן אין נױ־יארק האט געשטיצט ביז איצט
מיט אן ענלעכער סומע. ...... מיטן ארײנדרינגען פון די אליאירטע ארמײען אין דײטש־
לאנד און באפרײאונג פון די קאנצענטראציע־לאגערן, האבן
מיר זיך גלײך געשטעלט אין פארבינדונג מיטן ״דזשאינט״
און איבערגעשיקט א ספעציעל געדרוקטן ברױו צו אלע
געראטעװעטע לאנדסלײט, לאזנדיק זײ װיסן, װעגן דעד
ארגאניזאציע אין נױ־יארק, װעמענם ציל איז זײ צו העלפן
מאטעריעל, און אויך פארבינדן די, װעלבע האבן קרובים אין
די פאראײניקטע שטאטן. מיר האבן ארויסגעשיקט שפײז־
פעקלעך צו אלע אונדזערע לאנדסלײט אין דײטשלאנה עסט־
רײך און געלט־סומעס נאך שװעדן און בעלגיע.... און אזוי האבן געהאלטן אין אײן אנקומען כמיעלניקער ײדן
— יחידים און משפחות, װער קײן נױ־יארק און װער אין
אנדערע שטעט. דער ״כמיעלניקער רעליף״ האט אלעמען
פארויכערט הילף און געזארגט אז זיינס א פארשטײער זאל
זיך טרעפן — אפילו בלויז דורכפארנדיק — מיט די אנגעקו־
מענע און אויסגעפינען װער ס׳נויטיקט זיך אין הילף. ...אין 1946, נאכן אנקומען פון א גרעסערער גרופע און נאכן
אויספארשן װען דער גירוש און פארטיליקונג פון דער כמיעל״
ניקער קהילה איז פארגעקומען, האט דער כמיעלניקער
״רעליף״ אין נױ־יארק באשלאסן אפהיטן דעם יארצײט נאך
אלע כמיעלניקער קדושים, אין טאג פון כ״ה תשרי. אזוי װערן
טאקע יעדעס יאר אפגעהאלטן יזכור־פארזאמלונגען מיט דער
באטײליקונג פון א גרויםן טײל כמיעלניקער, װעלכע האבן
א װילן און א באגער צו דערמאנען זײער אלטער הײם• ...... מיר ברענגען דא וױיטער עטלעכע בריװ׳ װעלכע האבן זיך
אפגעהיטן אין אונדזער במיעלניקער הילפס־קאמיטעט אין
גױ־יארק. די ברױו װארפן א ליכט אויף דער לאגע אין
שטעטל נאך דעם ערשטן װעלטקריג, און די שטימונגען אין די
יארן ערב דעם אומקום. ...... כפ׳קע אין
פאלעםטײן. מיר קארעםפאנדירן צװישן זיך נישט װי ברידער, נאר וױ
פרײנט. א*ן דאס װיל איך אויך פון אײך. יעצט, ליבע כרײנה גלײב
מיך, אז אונדזער ענין איז פולשטענדיק גענוי אויפגעקלערט געװארן און
עס דארף שוין דעריבער קײן שום מיספארשטענדעניש נישט הערשן
צוישן אונדזי איך האף אויף אײערע ברױו, װעלכע זאלן מיר געבן א
גענוי בילד פון אײער לעבן דארט — אין גײסטיקן און איין פיזישן זין.
װאם אנבאלאנגט מיר, איז שוין משמעות מײן ג*רל צו פארבלײכן אין
דעם עמק הבכא. װאס זאל איך אלזא טאן ? א ברירה האב איך ? כ׳האב
זיך לעצטנס גענומען לערגען ענגליש און כ׳מאך נישקשר,דיקע פארשריטן.
כ׳לעז שוץ און פארשטײ שוין א ביםל (ע׳ ליטל), נאר רײדן װײס
איל גישט צי איר קעו׳ װײל איך רעד נישט מיט קײנעם. כ׳משל מיר
אן, אז אין לאנדאן אדער נױ־יארק רעדט מען אנדערש װי מײן בער־
דיטשעװער ענגליש. כ׳װאלט, נעבעך נויטיק באדארפט א ביסל קאנװער״
סאטיאן, װי א בלינדער אן אויג \ נאר װאם קען מען טאן ? מאלע
װאם א מענטש דארף אלץ ? מעטאדן האב איך גענוג, װאס מײן ברודער
האט מיר געלאזן, פארנדיק נאך פאלעסטיין. מױיצט דעריבער װי יענער
װארעם אין כריױ און מ׳מײנט אז ס׳איז גישט דא עפעס זיםערס אויף
דער װעלט• סדן צײט צו צײט ארדענען מיר אײן פארזאמלונגען׳ פאר•
שטעלונגען, רעפעראטן און כדומה־זאכן׳ װאס מען קען זיך אין א... חמלגיק, י״ט אדר א׳ ה.תרפ״א
צום כמיעלניקער רעליעף־קאמיטעט אין גױ־יארק
אויף דער האנט פון ה׳ מאקם זריצקי
זײער געערטע הערן לאנדסלײט ו ...ב״ה, כמיעלניק/ 14.8.39/ ערב ר״ח אלול צ״ט
זײער געשעצטער כמיעלניקער הילפס־קאמיטעט׳ אין נעװ־יארק/
חשוכער קאמיטעט, ...יעצט/ װענדע אין מין צו אײן מיט ?ו הײם געבעט פאר מיר אויס־
צוםועלן פאםירן׳ כ׳זאל קענען פארן קײן אמעריקע אויף זעקם חדשים
*לס רב װעלכעם ם׳בעזעץ זןןגט, אז יעדער פארײן אדער שול קענעז
ארויםםאדערן א רב אױף א געװיסער צײט צו קומען נאך נעװ־יארק אדער
ןןנדערע שטעס םון ןןמעריקע — צו רעםערירן רעפעראכן װעגן רעליגיע.
נ׳בןןסאן או םיל סון מײנע באקאנטע רננים האבן אויך םון זײערע ...... בשנת 1957 הוזמן הרב פרײס למשרה גבוהה כפרופסור
לדת ולתלמוד בםמינרױן לרבנים ע״י מכללת שכטר בנױ־
ױרק, ונחתם החוזה להתחלת ההוראה. ברם, הרב פרײס צײת
לדרישת אגודת הרבנים בארצות־הברית וקנדה, לבל ישתתף
במכללת שכטר, כי אינגה מספיק חרדית, והחוזה בוטל. ...... געהאלטן געװארן פײערלעכע רעדעם מיט אפשאצונגען דועגן
א פערטל־יארהונדערט טעטיקײטן. ס׳זענען אגגעקומען בא־
גריסונגען םון פיל שטאטישע ארגאניזאציעס פון נױ־יארק
און פון יחידים. ס׳זענען געקומען פיל געסט און דעלעגאציעס׳
צװישן זײ א דעלעגאציע פון כמיעלגיקער לאנדסמאנשאפטן.
זײער אײנדרוקםפול איז געװען דער מוזיקאלישער פראגראם,
אין װעלכן ס׳האבן זיד באטײליקט בארימטע קינסטלער,
װערטפולע מתנות צו אלע מיטגלידער און געםט זענען
אויםגעטײלט געװארן. םפעציעלע געלט־קאנטריבוציעם זענען
געמאכט געװארן צו פארשײדענע צדקה־אינםטיטוציעם און די
נאציאנאלע פאנדן. ...... יהודה הורכייץ־הלױ — נױ־ױרק, ברוקלין
אסתר־פרידה הורכיץ קלעד - רמת־גן
אתרן־ױסח וילציקובסקי — נױ־ױרק ...... קליינהנדלר חיה — תל־אביב
קלײנהנדלר אברהם ומשפחתו - נױ־ױרק
קלײנהנדלר משה ומשפחתו - תל־אביב
קלײנהנדלר בלימה-יגודזינטקה - בואנום־אײרם... משה-אליעזר מינץ און סאמיליע - נױ־יארק... הדםה קלארמאן - נױ־יארק
זיסל בארנשטײן-קלארמאן - תל־אביב
לוכא כאכיס-קלארמאן - תל־אביב
פנחם קלארמאן - בת־יש
אליהו קלארמאן - נױ־יארק ...... בערמא (ברײנדל) בעררןאוױטש-גארליצקי
און משסחה - נױ־יארק ...... נתן גאלדליסמ און משסחה - נױ־יארק ...... אײזיר, און מיגדזיע גארליצקי - נױ־יארק... נױ־יארק... אלתר םטראזשעװסקי אץ פאמיליע - נױ־יארק... יאםל קויסמאן - נױ־יארק
חײם קויפמאן - רמת יצחקכדי צו דערגאנצן דאם געשאפענע בילד פון די ארבעטן האבן מיר געמוזט אויך אנקומען
צו היסטארישע ארכױון. מיר האבן אויפגעזוכט װי װײט מעגלעך אלץ װאם איז דערשינען װעגן
כמיעלניק אין ענציקלאפעדיעס און צײטונגען אין אלע צײטן. דא האבן מיר צו פארדאנקען דעם
תל־אביבער תלמיד־הבם, ר׳ מאיר צינוביץ, װעלכער האט אונדז צוגעשטעלט פיל דאקומענטן.
אױך פון ײװ״א אין נױ־יארק האבן מיר באקומען װיכטיקע דאקומענטן. מאטעריאלן װאם
זענען נוגע דער אומקום־תקופה האבן מיר אויך באקומען פון יד ושם אין ירושלים• זײ אליג
אוגדזער טיפן דאנק. ...... זיצן פון רעכטס : משה גורגעל. חנה פוקם. צדוק קאנערצוקעה יעקב ליבערמאן, פרוי יאראס פון גױ־יארק/ פרוי מארטין פון טאראנטי, װילי
מארטין פון טאראנטע, מרדכי זאנשײן, פרוי בערקאװיץ און הער בערקאװיץ פון גיריארק, משה זאנשײן נחום מאלי♦
שטײען פון רעכטס : בנימין ליבערמאן, פרוי ליבירמאן, ישראל טשעשלעװיטש, פרוי קאנערצוקער, ישראל סאמבורםקױ מנשה מאיצאזש, רבקה
מאלי, מרדכי םוקם, ישראל םוקם, פרוי װיגאדני, שלמה נײמאן, חנה נײמאן, אברהם װיגאדני, מרדכי גאלדליםט, בעלע גאלדליסט, ױסף מארטין, ...... אכרמוכיץ חײם - נױ־ױרק
אכרמוכיץ־פוטש חיה ומשפחתה ...... רחל קלינדט-שרײבר ומשסחתה - נױ־ױרק
ױסף קלינרט ומשפחתו - חולון ...... חנה רוזנגלופ-מײזל - חיפה
מלד רוזנכלופ - תל־אביב
חניד רוזנפלופ _ נױ־ױרק
י ומשפחותיהם... גיױיארקשבא אליה מגױ־ױרק
The text says he came from New York, but does not explicitly describe migration.
- direction:
- came from New York to Tel Aviv
פארײניקטער כמיעלניקער רעליף 1039 אינטערװאל עװענױ, נױיארק.
געקומען קײן נױ־יארק פאלגנדיקע כמיעלגיקער
The list follows this collective statement; individual arrivals are implied.
- period:
- late 1880s
אונדזער במיעלניקער הילפס־קאמיטעט אין גױ־יארק
כמיעלניקער רעליעף־קאמיטעט אין גױ־יארק
יאםל קויסמאן - נױ־יארק
The signature gives a city after the name but does not explicitly state residence.
The narrator's family arrived in New York in November 1926.
A jubilee celebration was planned for January 10, 1931, at a hall in New York.
A mass meeting of Chmielnik landsmen preceded the organization's official start.
In 1946, Chmielnik Relief in New York decided to observe the anniversary of the Chmielnik victims on 25 Tishrei each year; the passage does not specify where the gatherings were held.
Preis was invited to a professorship; the contract was canceled after a rabbinical association's request.