Moshe Freim

... אנהויב 1942, אין א געװיסן פרימארגן׳ האט אונדז געטראפן מאיר פעלמאן׳ דער געװעזעגער מפקד פון בית״ר און נאך א געשפרעך מיט אים װעגן דער קאטאסטראפאלער לאגע, האבן מיר באשלאסן זיך צו טרעפן מיט א גרופע ױגנט װאם מאיר האט געהאט צו זײ צוטרוי. דער ערשטער צוזאמענטרעף איז פארגעקומען אין געהײם מיטן אנטײל פון א קלײנער גרופע צװישן זײנ מאיר פעלמאן׳ אלתר נירענבערג, משה פרײם (דער זון פון הרב פרײם פון טאראנטא), זילקע לעדערמאן׳ אלתר פשענדזע, דער זון פון מאטל ראזענבלום און אנדערע. מאיר האט קורץ דערקלערט: ״מיר טארן נישט זיצן מיט פארלײגטע הענט, די פארניכטונג דערנענטערט זיך מיט שנעלע טריט״. נאך א קורצן ויכוח איז באשלאסן געװארן באלד זיך צו פארבינדן מיט דער א.ק. (ארמיא־קראיאװא) װעגן באקומען געװער און גלײכצײטיק זיך פארבינדן מיט כמיעל־ ניקער פארמעגלעכע ײדן װעגן געלט פאר דעם צװעק. דער ערשטער קאנטאקט איז אנגעבינדן געװארן מיטן עלטםטן זין פון שלױויגםקי (א מאםאזש), װעלכן מען האט געקענט פזן פארן קריג אלס ליבעראלן גוי׳ ער איז געװעזן א רעזערװ־ אפיציר פון דער ארמײ. שלױוינסקי האט זיך ערנםט באצויגן צום פארשלאג, ער האט אבער פארגעשלאגן א הויכן פרײו פאר געװער, אויפקלעדנדיק אז די א.ק. געפינט זיך אין א שװערן מצב. די צװײ ײדן װעלכע האבן געזאלט אנפירן מיט

אין דעם אדונט פארן ארײנמארשירן פון די דײטשן האב איך שפאצירט מיט מײן חבר משה פרײם (א זון פון הרב אברהם פרײם פון קאנאדע). עם איז געװען א ליכטיקע לבנה־נאכט, אין הארצן איז אבער געװען חושך, נאכרעם װי מיר האבן זיך גוט אנגעקוקט מיט די צעשראקענע פנימער פין די אנמ־ לאפענע מענטשן פון שלעזיע. מיר זענען .אהײם שלאפן זײער שפעט. נישט באװיזן אײנצושלאפן, האט שוין אונדז געװעקט א גערויש און געפילדער פון מענטשן. צװײ א זײגער בײנאכט איז דאס גאנצע שטעטל געשטאנען אויף די פיס, ױנג און אלט האבן פארלאזט די שטאט. מען איז געגאנגען מאסנװײז אויף דעם װעג קײן שידלעװ, םטאשעװ. איך האב זיך אנגעטאן, געכאפט אויף זיך .א מאנטל און אװעק צוזאמען מיט א גרופע ױגנטלעכע אויפן שידלעװער װעג. דער װעג איז געװעזן באדעקט מיט א מחנה פון מענטשן װעלכע זענען געגאנגען מיט שנלע טריט פארויס. גאנץ פרי זענען מיר אנגעקומען קײן שידלעװ. פון מינוט צו מינוט איז די בהלה געװאקםן׳ עס זענען נאך מער מענטשן אנגעקומען און צוזאמען איז מען אװעק װײטער, קײן סטאשעוו. די מערהײט כמיעלניקער האבן באשלאסן צװוארטן ביזן אװנט און צוריק אהײם. אויך איך ...

... באחד הקורסים האחרונים של בית״ר שגערך םמוך לפרוץ המלחמה בדובזשונצקו ע״י קילץ השתתפו החברים מחמילניק : בתיה רדזינסקד״ אפרים גולדשטײן, שושנה קויפמן׳ אברהם טורקלטויב׳ משה פרײם׳ פרידה מפה, שמואל בלנק. בתור מדריכים ־ דוד ױסף ליבהבר ואלתר נירנברג. מפקדי הקורס הזה הױ * מנחם חודורובםקי׳ משה רכט׳ שרגא חײטין• ...