Armia Krajowa

... אנהויב 1942, אין א געװיסן פרימארגן׳ האט אונדז געטראפן מאיר פעלמאן׳ דער געװעזעגער מפקד פון בית״ר און נאך א געשפרעך מיט אים װעגן דער קאטאסטראפאלער לאגע, האבן מיר באשלאסן זיך צו טרעפן מיט א גרופע ױגנט װאם מאיר האט געהאט צו זײ צוטרוי. דער ערשטער צוזאמענטרעף איז פארגעקומען אין געהײם מיטן אנטײל פון א קלײנער גרופע צװישן זײנ מאיר פעלמאן׳ אלתר נירענבערג, משה פרײם (דער זון פון הרב פרײם פון טאראנטא), זילקע לעדערמאן׳ אלתר פשענדזע, דער זון פון מאטל ראזענבלום און אנדערע. מאיר האט קורץ דערקלערט: ״מיר טארן נישט זיצן מיט פארלײגטע הענט, די פארניכטונג דערנענטערט זיך מיט שנעלע טריט״. נאך א קורצן ויכוח איז באשלאסן געװארן באלד זיך צו פארבינדן מיט דער א.ק. (ארמיא־קראיאװא) װעגן באקומען געװער און גלײכצײטיק זיך פארבינדן מיט כמיעל־ ניקער פארמעגלעכע ײדן װעגן געלט פאר דעם צװעק. דער ערשטער קאנטאקט איז אנגעבינדן געװארן מיטן עלטםטן זין פון שלױויגםקי (א מאםאזש), װעלכן מען האט געקענט פזן פארן קריג אלס ליבעראלן גוי׳ ער איז געװעזן א רעזערװ־ אפיציר פון דער ארמײ. שלױוינסקי האט זיך ערנםט באצויגן צום פארשלאג, ער האט אבער פארגעשלאגן א הויכן פרײו פאר געװער, אויפקלעדנדיק אז די א.ק. געפינט זיך אין א שװערן מצב. די צװײ ײדן װעלכע האבן געזאלט אנפירן מיט

״איך בין געקומען קײן פוילן בכרי נקמה צו נעמען אין די פאליאקן, װאם האבן געהאלפן שעכטן ײדן״ — די פוילישע אונטערגרונט א.ק. — ״ארמיא קראיאװא״, האט אים געדראט צו דערמארדן. אין רעזולטאט דערפון איז ער אריבערגעפירט געװארן אין או.ב. קײן קעלץ. אין יאר 1946, װען עם איז אויסגעבראבן דער קעלצער פאגראם, בעת דאס ײדישע הויז אויף די פלאנגזן איז שוין געװעזן ארומגערינגלט מיט כוליגאנעס, האט ער זיך דורכגעריםן אויף א מאטאציקל מיט א מאשין־געװער, בכדי צו פרוװן פארמײדן דעם פאגראפ. ער האט געװאלט ארגאניזירן א כוח קעגן די פאגראמשטשי״ קעס. עם איז אים אבער נישט געלונגען. ער איז קוים אװעק פון דארט, אין לעצטן מאמענט פאר דער הריגה. בעתן פראצעס קעגן די אנטײלנעמער פון קעלצער פאגראם איז ער געװען אקטױו בײם זאמלען דעם באשולדיקונגם־מאטעריאל. ״די מערדער װעלן טײער באצאלן״ — האט ער זיך געטרײםט. ער האט אויך אנטײלגענומען אין אויםפירן דעם טויט־אורטײל איבער פערצן מערדער. אין די לעצטע װאכן פאר זײן טויט, האט ער באקומען די נאמינאציע אלם מיטארבעטער אין דער פױלישער אמבאסאדע אין פראנקרײך. ער האט זיך שוין געגרײט אפצופארן צוזאמען מיט זײן פרוי קײן פראנקרײך. די א.ק.־באנדעס האבן ...

אמאל, אין מיטן דער גאכט דערהערן מיר שטאחקע גע־ שרײען פון אונזער גוי, װי ער באקומט מכות־רצח געשלאגן פון די א.ק. (״ארמיא קראיאװא״ — אונטערערדישע פארטי־ זאנער באנדעס). זײ האבן פון אים געפאדערט דאס געװער װאם ער האט באקומען פון די דײטשן אלס װאלד־־װעכטער. צומארגנס פארטאגס האט ער אונדז געשאלטן און געזידלט — הלמאי מיר זענען נישט אראפגעגאנגען אים העלפן... אין רעזולטאט האבן מיר שוין אויך די קארטאפל מיט זויערע מילך נישט באקומען. מיט א פאר טעג שפעטער האט אונדז די גויע געברענגט א ידיעד״ אז די זעלבע א. ק. מארדן ײדן וװ זײ טרעפן זײ נאר, און אז מיר האבן גוט געטאן, װאס מיר זענען נישט געלאפן ראטעװען... װײל אלע װאלטן מיר זיכער מיטן לעבן באצאלט... ...