Kielce pogrom

... עס זיצן פון רעכטס : שמואל קויפמאן, שלמה קאץ עס שטײען פון רעכטס : שמואל װײנבערג, געפאלן אין קעלצער פאגראם, משה קװאשניעװםקי

... בעת מײן אויפהאלט אין לעמבערג האב איך געװוינט אין א קראם אויף דער בערקא יאסעלעװיטשא־גאס, צוזאמען מיט שמואל ױסף מיקאלאװםקי (מוסעק) און זײן ברודער, מענדל, װעלכער איז שפעטער אומגעקומען בעתן קיעלצער פאגראם, אײזיק ראזנבוים, איטשע זילבערבערג (חנה מירלס זון), מאטל פרידנזאן, װארשאװםקי יחיאל פיטרעם זון פון דער קיעלצער גאס) און נאך צװײ קיעלצער ײדן.

... װארן פון זײערע בעטן און הײמען, אפגעריםן געװארן פון זײערע משפחות און פארשיקט געװארן א,ן א פארװאס און אן א פארװען. איך האב אזוי געארבעט שװער ביז די קריג האט זיך געענדיקט און צוזאמען מיט פוילישע ײדן בין איך צוריקגעפארן קײן פוילן נאך דער באפרײאונג. איך האב שטארק געװאלט זעען מײן הײם שטאט כמיעלניק. איך האב געגלויבט, אז איך װעל נאך טרעפן מײן פאטער און מוטער, מײנע ברידער און שװעסטער, װעלכע איך האב קײן אײן מינוט נישט פארגעםן. מיטן אנקומען קײן פוילן בין איך געװארן זײער טרויעריק, זעענדיק װי פאלאקן באװארפן מיט שטײנער אונזער צוג. איך האב זיך באזעצט אין שטעטין. מיר האבן צונויפגענומען עטלעכע כמיעלניקער און צוזאמען ארײנגעפארן קײן װארשע. צװיש אונדז איז געװעזן שמואל װײגבערג און משה ידדל אײונבערג, װעלכע זעגען אומגעקומען אין קעלצער פאגראם, דעם 4־טן ױני 1946.

... בײ די אפענע קברים םון די 42 קרבנות פון קעלצער פאגראם 1946, צװישן זײ פיר במיעלניקער

... זיך. גלײך װי איך בין דארט אנגעקומען׳ האב איד נאכגעקוקס די ליםטע פון די אלע װאס זענען דארט געװען׳ און אויד פון אזעלכע װאם זענען דורכגעפארן קיעלץ. איך האב נישט געפונען׳ װאס איך האב געזוכט. איך האב דארט געטראפן עטלעכע כמיעלניקער׳ װעלכע זענען שפעטער דערמארדעט געװארן אין דעם טרויעריק־בארימטן קיעלצער פאגראם.

״איך בין געקומען קײן פוילן בכרי נקמה צו נעמען אין די פאליאקן, װאם האבן געהאלפן שעכטן ײדן״ — די פוילישע אונטערגרונט א.ק. — ״ארמיא קראיאװא״, האט אים געדראט צו דערמארדן. אין רעזולטאט דערפון איז ער אריבערגעפירט געװארן אין או.ב. קײן קעלץ. אין יאר 1946, װען עם איז אויסגעבראבן דער קעלצער פאגראם, בעת דאס ײדישע הויז אויף די פלאנגזן איז שוין געװעזן ארומגערינגלט מיט כוליגאנעס, האט ער זיך דורכגעריםן אויף א מאטאציקל מיט א מאשין־געװער, בכדי צו פרוװן פארמײדן דעם פאגראפ. ער האט געװאלט ארגאניזירן א כוח קעגן די פאגראמשטשי״ קעס. עם איז אים אבער נישט געלונגען. ער איז קוים אװעק פון דארט, אין לעצטן מאמענט פאר דער הריגה. בעתן פראצעס קעגן די אנטײלנעמער פון קעלצער פאגראם איז ער געװען אקטױו בײם זאמלען דעם באשולדיקונגם־מאטעריאל. ״די מערדער װעלן טײער באצאלן״ — האט ער זיך געטרײםט. ער האט אויך אנטײלגענומען אין אויםפירן דעם טויט־אורטײל איבער פערצן מערדער. אין די לעצטע װאכן פאר זײן טויט, האט ער באקומען די נאמינאציע אלם מיטארבעטער אין דער פױלישער אמבאסאדע אין פראנקרײך. ער האט זיך שוין געגרײט אפצופארן צוזאמען מיט זײן פרוי קײן פראנקרײך. די א.ק.־באנדעס האבן אים אבער נישט געקאנט מוחל־זײן זיין קאמף קעגן די באנדיטן. זײ האבן אים פארנארט דורך א פאלשן דאקומענט, אים ארויסגערופן קײן װארשע, און אים אויפן װעג אויף ...