Toronto

... (רבה של טורונטו העיר) ...

... (טאראנטא) ...

... (טאראנטא) ...

... יחזקאל לעמבערג׳ לײביש ערענרײך (שפעטער געפארן קײן א״י און נאך דעם טראגיש אומגעקומען אין טאראנטא׳ קאנאדע)׳ אברהמטשע לעמבערג׳ יקותיאל פרידענזאן׳ לײבדש קאנער (לעבט אין א״י)׳ יהושע שטײנפעלד (לעבט אין צפון־ אמעריקע)׳ און א רײ אנדערע. זײ אלע האבן זיך שפעטער ...

... איך װיל דא דערמאנען אז טאראנטא האט אויך א חלק געהאט אין דער ײדישער ביבליאטעק אין כמיעלגיק. ...

... די ג״ח־קאסע אין כמיעלניק האט אונז אױף צוגעשיקט אן אויפרוף םאר דער לאנדסמאנשאפט אין טאראנטא, קאנאדע, און זײ װײזן א־נז ...

... הגענו שוב בדרכגו חזרה ל״שלאטקאװער װאלד״, ומשפחתי גשארה ביער ואני נבנסתי לחמילניק. בהכנסי לעיר פגשתי במקרה שוטר יהודי בשם פרײם (אבױ משמש כױם כרב בטורונטו שבקנדה) ן סיפרתי לו על תלאותינו בימים האחרונים ולאחר שהפצרתי בו שימצא עבורי מקום מקלט׳ הוא העמיד לרשותגו עלית גג של מטװיה ישנה.

... (טאראנטא) ...

... אנהויב 1942, אין א געװיסן פרימארגן׳ האט אונדז געטראפן מאיר פעלמאן׳ דער געװעזעגער מפקד פון בית״ר און נאך א געשפרעך מיט אים װעגן דער קאטאסטראפאלער לאגע, האבן מיר באשלאסן זיך צו טרעפן מיט א גרופע ױגנט װאם מאיר האט געהאט צו זײ צוטרוי. דער ערשטער צוזאמענטרעף איז פארגעקומען אין געהײם מיטן אנטײל פון א קלײנער גרופע צװישן זײנ מאיר פעלמאן׳ אלתר נירענבערג, משה פרײם (דער זון פון הרב פרײם פון טאראנטא), זילקע לעדערמאן׳ אלתר פשענדזע, דער זון פון מאטל ראזענבלום און אנדערע. מאיר האט קורץ דערקלערט: ״מיר טארן נישט זיצן מיט פארלײגטע הענט, די פארניכטונג דערנענטערט זיך מיט שנעלע טריט״. נאך א קורצן ויכוח איז באשלאסן געװארן באלד זיך צו פארבינדן מיט דער א.ק. (ארמיא־קראיאװא) װעגן באקומען געװער און גלײכצײטיק זיך פארבינדן מיט כמיעל־ ניקער פארמעגלעכע ײדן װעגן געלט פאר דעם צװעק. דער ערשטער קאנטאקט איז אנגעבינדן געװארן מיטן עלטםטן זין פון שלױויגםקי (א מאםאזש), װעלכן מען האט געקענט פזן פארן קריג אלס ליבעראלן גוי׳ ער איז געװעזן א רעזערװ־ אפיציר פון דער ארמײ. שלױוינסקי האט זיך ערנםט באצויגן צום פארשלאג, ער האט אבער פארגעשלאגן א הויכן פרײו פאר געװער, אויפקלעדנדיק אז די א.ק. געפינט זיך אין א שװערן מצב. די צװײ ײדן װעלכע האבן געזאלט אנפירן מיט

... עס זיצן פון רעכטס : משה זאנשײן, שרה קאלמאװיטש — זשולטאק, שלמר. נײמאן, חנה פוקם, פרוי ראזען און ױדל ראזען פון טאראנטא, צדוק קאנערצוקעה פרוי טאפלאװיטש אין אין מאן פון פאריה שמואל כרמלי — טאפלאװיטש, קלמן אונגעה ...

אונדזער ערשטן יערלעכן ױבילעאום האבן מיר באשלאםן צו פײערן מיט א באנקעט און באל און צו דרוקן א זכרונות־ זשורנאל אין װעלכן אונדזערע מיטגלידער װעלן קענען ברענ־ גען זײערע באגריסוגגען מיט בילדער, און רעזערװירן א פלאץ פאר געשעפטם־רעקלאמעס. דאם װאלט געקענט ארײנברענגען א הכגםה פון א 2 טויזנט דאלער. מחמת דער שװערער קריזיפ־ צײט, איז באשלאםן געװארן צו געבן די מעגלעכקײט אויס־ צוצאלן אין ראטעס. איך האב אויםגעקליבן אן אראנזשיר־ קאמיטעט פון 34 מיטגלידער און עס איז אויך געשיקט געװארן א דעלעגאציע נאך טאראנטא — קאנאדע, צו אונדזער שװעס־ טער־ארגאניזאציע, די ״היברו סיק״ און ״בענעפיט םאסײטיי׳ אין באשטאנד פון משה לײזער מיגץ, חײם שגיצער׳ ױדל נײפעלד, פיליפ לײמאן, ױםף לעמעשגיק און ירמיה אדלער. אן אויטאמאביל, געטריבן פון אײגענע שאפערס — פיליפ לײמאן האט געטריבן די קאר בײטאג און ױסף לעמעשניק בײנאכט —זענען מיר נאך 2 טעג פארן אנגעקומען קײן טאראנ־ טא. אונדזערע לאנדסלײט האבן שוין אונדז אפגעװארט און אונדז פײן אויפגענומען. אויף א םפעציעלער פארזאמלונג פון אלע מיטגלידער האבן מיר איבערגעגעבן אונדזער אײגלאדונג צו אונדזער גרויסן יובילעאום־יום טוב, װאס װעט געפײערט װערן שבת דעם 10־טן יאנואר 1931, אין דעם גרויםן בעט־ האװען־האל אין צ־טער גאס אין נױ־יארק און פארגעשלאגן

צו באטײליקן זיך אין ארויסגעבן דעם זשורנאל. די טאראנטער לאנדסלײט האבן זיך װארעם אפגערופן און אדאנק אונדזער טײערן גוטן פרײגט הארצקע קארנבלום ע״ה האבן מיר אריעבאקומען א היפשע צאל אנאנםן פארן זשורנאל. מיר האבן גאך פארבראכט עטלעכע טעג. די טאראנטער לאנדםלײט האבן אײגגעארדגט א געזעגנונגם־אװנט מיט א ביםל משקה און מיר האבן הארציק זיך מיט אלעמען געזעגנט. פיל פון די לאנדסלײט האבן אונדז פארשפראכן צו קומען צו אונדזער באנקעט. אויפן װעג צוריק אהײם האבן מיר צוזאמענגעשטעלט די נײע אדמיניםטראציע, װאס זאל זײן פעאיק איבערצוגעמען די פירערשאפט אויפן צוױיטן יאר.

װען דער עולם איז געזעםן בײ די טישן, האבן מיר אװעק־ געשטעלט בײ דעם הויפטטיש דאס גלאז־שענקל. מיר האבן ארונטערגענומען דעם לײװנט, און דעד טשערמאן פון אװנט האט אנאנםירט דעם מעמבער־ליסט־טשארטער. עם איז געװען אן אלגעמײנע איבערראשונג, מען האט הילכיק אפלאדירט. בײם שלוס האט אויך פאר מיר דער טשערמען צוגעגרײט א סורפריז: ער האט אין נאמען פון ״כמיעלניקער פארײן״ איבערגעגעבן מיר און מײן פרוי א סעט זילבער עס־צײג, װינטשנדיק אונדז א װײטערדיקע פרוכטבארע געזעלשאפטלעכע ארבעט. בײם סוף פון אונדזער שײנעם ױבל־אװנט האט דער קאמיטעט אויסגעטײלט דעם סװועניר־זשורנאל צו יעדן אײנעם. די געסט פון טאראנטא זענען אהײמגעפארן באגײם־ טערטע און צופרידענע. ...

דער קאנטאקט מיט אונדזערע קאנאדער פרײנט האט זיך פארשטארקט. אין אויגוםט זענען געקומען פרויען־געסט פון טאראנטא װעלכע האבן פארגעשלאגן אז די כמיעלניקער סאסײטי זאל גרינדן א פרויען־פארײן. דער פרעזידענט ױסף לעמעשניק ע״ה האט געמאכט א פארשלאג װאם איז אנגענומען געװארן : אז א לײדיס־אקזעלערי זאל געגרינדעט װערן מיט אן אפצאל פון א דאלאר א יאר און אײנטריטם־געלט זאל זײן 25 צענט. אזוי איז אין מאנאט סעפטעמבער פון יאר 1931 ארגאניזירט געװארן ״די כמיעלניקער ױנג לײדים אקזעלערי״. דער פרויען־פארײן האט זײן אײגענעם טשארטער. זײער אויפגאבע איז צו זאמלען געלט פאר פארשידענע אינםטי־ טוציעם: ״ױנײטעד דזשואיש אפיל״, ״הײאס״, און נאך אנדערע הילפס־ארגאניזאציעס. ...

... א לאנדםמאן פון טאראנטא ד״ר געלבלום באגריםט די ארבעט פון אונדזער הילפם־ארגאניזאציע און אפעלירט, אז מיר זאלן נאכטון דעם בײשפיל פון די נמיעלניקער אין טאראנטא, װעלכע האבן ביז איצט שוין געשאפן א באדײטנ־ דיקע געלט־םומע פאר הילפס־ארבעט. ...

בשנת 1936 עזב את פריז בדרכו לטורונטו שבקנדה׳ בה התישב ישיבת קבע. כעת תופס עמדה מכובדת כרב של טורונטו העיר ועומד בראשה של ישיבה גדולה המחנכת ומסמכת רבנים. רבים מהמוסמכים בישיבה זו משמשים כרבנים בקהילות גדולות ומכובדות ברחבי קנדה וארה״ב. הרב ר׳ אברהם אהרן פרײס נהנה מיחס של כבוד והוקרה מצד כל השכבות שבטורונטו. ...

... דרײ ארגאניזאציעם פון דויערנדיקן כאראקטער האבן די כמיעלניקער לאנדסברידער געשאפן און אויםגעבויט אין טאראגטא. אלע דרײ פונקציאנירן יביזן הײנטיקן טאג. ...

... די כמיעלניקער םאסײטי האט זיך גאר אויף א פײנעם אופן אויםגעצײכנט צװישן די פויליש־ײדישע לאנדסמאנשאפטן אין טאראנטא, הגם זי האט דורכגעמאכט פיל שװערע עטאפן און איר װעג איז נישט תמיד געװען אויסגעלײגט מיט רויזן. נישט שטענדיק איז געװען די פולע פארשטענדניש פון יעדן אײנעם װי אונז צוצוהעלפן אין שװערע מאמענטן.

... טאלצע אין אברהם ניםענבוים טאראנטא

מיט איבער פיר צענטליק יארן צוריק איז געקומען א כמיעלניקער פרוי קײן טאראנטא — איר נאמען איז רײזל סטאר, די פרוי פון שמואל מאיר, װעלכער איז געקומען מיט עטלעכע יאר פריער צוצוגרײטן דעם באדן אויפצונעמען די פאמיליע אין דעםנײעם לאנד, קאנאדע. ...

... 60־יעריקער ױבל פון עסקן יעקב פרײדמאן אין טאראנטא, קאנאדע. ...

... צו דער אויםערארדנטלעכער זיצונג האט מען מיך אײנגע־ לארן, איך זאל אויםארבעטן אן אויפרוף ארויםצושיקן צו אלע כמיעלניקער לאנדם־ברידער. דער אויפרוף איז אויך אפגע־ דרוקט געװארן אין דער ײדישער טאג־צײטונג אין טאראנטא. ...

... װען די מלחמה האט אויפגעהערט, האבן מיר זיך געשטעלט אין באלדיקער פארבינדונג מיט געראטעװעטע. אונזער לאנדס־ ברודער מעקם פעדערמאן איז געפארן אין א םפעציעלער שלי־ חות, פארזען מיט דאקומענטן פון דער קאנאדער רעגירונג. מיט אים האבן מיר מיטגעשיקט סומעם געלט. ער האט גע־ האלפן אויםארבעטן פאפירן, ארויםבאקומען װיזעם בײ דער קאנאדער רעגירונג, געדעקט רײזע־קאםטן פאר כמיעלניקער׳ װאם זענען ארײנגעקומען אין טאראנטא. ...

צום םוף לאמיר נאכאמאל אונטערשטרײכן, אז די װיכ־ טיקםטע ארבעט אין טאראנטא װערט געמאכט דורך אונזערע פרויען׳ אזוי ביזן הײגטיקן טאג. זײ זעצן פאר די זעלבע אקטױויטעטן מיט דער זעלבער אידעאלער ליבשאפט. דער כוח פון שאפן געלט איז בײ זײ נישט שװאכער געװארן. מיט זײער געלט־שטיצע שפארן זײ אן אין פיל צדקה־אנשטאלטן אין שטאט, שטיצן די גרעסטע נאציאנאלע אינסטיטוציעס און פארזעען קײנמאל נישט מדיגת ישראל און זײערע לאנדם־ ברידער אין ישראל.

... די איבער צװײ הונדערט כמיעלניקער װעלכע זענען ארײנ־ געקומען קײן טאראנטא, זענען מיט װארעמקײט אויפגענומען געװארן. יעדער אײנער האט באקומען א גרעםערע םומע געלט און הילף בײם קריגן ארבעט און דירות. מיר האבן זײ ארײנ־ געשטעלט הויז־זאכן, צוגעטראגן יעדע מעגלעכע הילף, זײ זאלן זיך קענען אײנגלידערן אין לעבן און נישט פילן זיך איזאלירט. ...

... פישל כירמאן און זײן משפחה קאנאדא, טאראנטא ...

... דיזנהויז יש־אלקע אץ פאמיליע - טאראנטא, קאנאדע

... יהודה יעמואכני-ראזען - טאראנטא

... מלך און גיטל גלײט־גארפיגקעל - טאראנטא ...

... צעשיע זײפמאן אץ פאמיליע - טאראנטא ...

... טאראנטא

... אחינו פרײדמן שמואל דב (בער), אשתו וילדױ פרײדמן יעקב — קנדה — טודונטו ...