Canada

... אמנם, אחוז היהודים בחמילגיק בפולין המחודשת (אהרי 1918) הלך וירה כתוצאה מן המצב הכללי ומהמדינױת הכלכ־ לית לגבי היהודים. כן יש גם לקחת בחשבון שבימי מלחמת העולם הראשונה נמלטו יהודים מן העיר ולא חזרו אליה. אחרי המלחמה התחילה שוב תנועת ההגירה לארצות אמריקד״ קנדה וארץ־ישראל. על אף זאת הױותה האוכלוםיה היהודית בפרוץ מלחמת העולם השניה 80% מכלל האוכלוסיה יבעיר.

... הרב סילמן הקים רבנים ותלמידײחבמים, ותלמידױ מכהנים במשרות חשובות ברבנות. וכן יכול היה להתגאות בחמשת בנױ שכולם הױ תלמידי חכמים ורבגים נודעים ; ר׳ ױחנן — רב בנישטאט, ר׳ דודל (חתנו של הרבי מאיר יחיאל הלוי מאוסטרובצה) — העילוי מחמילניק — רב בגוסטינין, ר׳ לײזרל — רב בדאלאשיץ׳ ר׳ טוביה מו״ץ וממלא מקומו בחמילניק, ור׳ יעקב — רב בפירשניצה שליד חמילניק״3. הרב ר׳ אברהם פרײם, אחר מתלמידױ החשובים׳ רב בטורגטו שבקנדה והמלומד יצחק אספיס, שכבש לו מעמד גם בעולם ההשכלה מכהן כפרופםור בבואנום־אײרס אשר בארגנטינה.

... אין דעם פײער פון צװײטן דועלט־קריג איז אויך פון פיערשניצע און פון די דערפער קײן שום זכר נישט געבליבן. פון דעם גאנצן מאלישעװער הויף — לעבט איצט בלויז א טאכטער פון ר׳ אליעזר לײב׳ אין פאריז׳ און צװײ טעכטער פון ר׳ שמואל צבי אין קאנאדע. ...

... יחזקאל לעמבערג׳ לײביש ערענרײך (שפעטער געפארן קײן א״י און נאך דעם טראגיש אומגעקומען אין טאראנטא׳ קאנאדע)׳ אברהמטשע לעמבערג׳ יקותיאל פרידענזאן׳ לײבדש קאנער (לעבט אין א״י)׳ יהושע שטײנפעלד (לעבט אין צפון־ אמעריקע)׳ און א רײ אנדערע. זײ אלע האבן זיך שפעטער ...

... התבגרנו ונפרדנו והתפזרנו למקומות שונים בארץ. יש לצײן שמהױם הראשון שחמילניקאים נפגשו ליד הגבול הפולני בשגת 1920 כדי לעבור אותו׳ התאחדנו במלוא מובן המלה. רגש העזרה ההדדית שרר תמיד בקרב החמילניקאים. חלין לא מבוטל רושם אני לזכותי ביםוד קבוצת חמילגיקאים של נגרים תחת השם ״יהודה״ ע״ש חברנו יהודה ארנרײך ז״ל (בן דודל ארנרײך שנםפה באופן טרגי בקנדה). בקבוצת הנגרים הױ חברינו: יוטשנקה שמואל׳ גולדליםט מוטל׳ גליקםמן אלתר׳ פרידמן אהרון־בער וחנן פם.

... די ג״ח־קאסע אין כמיעלניק האט אונז אױף צוגעשיקט אן אויפרוף םאר דער לאנדסמאנשאפט אין טאראנטא, קאנאדע, און זײ װײזן א־נז ...

... װאלט געװעזן א גרויםע עװלה׳ װען מען זאל נישט דערמאנען די אלע׳ װעלכע האבן אליץ שװער געארבעט בײטאג און אװעקגעגעבן אין די אװנטן זײער מי און ענערגיע און געלט׳ כדי צו קענען אויםהאלטן און פאר־ ברײטערן די ״ביבליאטעק״, די ״אװנט־קורםן״ און פארשײ־ דענע לעקציעס, צו ברענגען מער װיםן פאר די דערװאקםענע און שפעטער פאר דער ױגנט און ציש״א־קינדער שולע א.נ. פון ב. באראכאװ אין כמיעלניק : 1) חנה רבקה קעניגסבערג׳ 2) שמואל טײטלבוים (אין שיקאגא), 3) מרדכי גוטמאן (אין ארגענטינע), 4) ראכל ליס־מאלאשעװער (אומגעבראכט געװארן אין פאריז), 5) יאםל ליסער (אומגעבראכט מיט זײן פרוי און זון אין ראװנע), 6) יהושע גוטמאן׳ 7) די שװעסטער בלומענטאל׳ חיה׳לע, 8) דרעזל, 9) אסתר׳ 10) חנד״ און 11) שײנדל (געשטארבן אין יאר 1937 אין מאנטרעאל• קאנאדע), 12) אברהם׳טשע זילבערבערג, טראגיש געשטארבן אין יאר 1929 אין קראקע, 13) אברהם שװיעטשניק געשטארבן אין יאר 1929 אין כמיעלניק, 14) אלתר גליקםמאן, 15) מרדכי שפױואק, 16) ױאל סקורעצקי, 17) חיה שרה פעלמאן־פרידמאן. 18) נחמיה םאמבורסקי, 19) בײרעד גארליצקי׳ 20) בלומע דזשארע, 21) חנן פאפלאק 22) יצחק פירשטנבערג, 23) פײװל שפױואק, 24) אסתר אבראמאװיטש, 25) שפרינצע אײזיקא־ װיטש (אומגעקומען דורך די נאציס), 26) רויזע זילבערבערג־ זשערניצקי (אומגעקומען מיט איר קינד אין רוסלאנד), 27) הערש װאלף פאסטערנאק (אין םאריז), 28) אסתר שײן (אין קאנאדע)׳ 29) טעמערל װײצמאן (אין אמעריקע), און א סך אנדערע, װעלכע דער שרײבער פון די שורות׳ האט זײ פאר־ לוירן פון זכרון נאד 28 יאר זיץ אװעק פון כמיעלניק.

באותה תקופה היה גם ברימ הצה״ר פעיל מאד. יהושע קודנציק עזב את חמילניק והשתקע ברדום׳ שם היה למנהל חברת מכונות תפירה ״זינגר״. בתקופה מאוחרת ױתו נבחר ברדומ לױ״ר ברית הצױנים המדינתײם מםיעת מאיר גרוסמן. בסניף ברית הצה״ר בחמילניק נבחר בתור ױ״ר אלתר וינברג וסגנו ישעיהו לינמן. כמזכיר םניף בחמילניק שימש במשך תקופה ארוכה גתן ארנרײך׳ ובמאוחר ױתר גם כסגן ױ״ר הםניף. נתן ארנרײך היה מזכיר לדוגמא. כעת נמצא הוא בקנדה אחרי שעבר שבעה מדורי גיהינום בגלות סיביר. באותה תקופה ניהל אנשל סציזוריק את מזכי־ רות בית״ר וגם הוא הצטײן בניהול עבודתו. השיטות שהונהגו על ידו נשארו עד פרוץ המלחמה. ...

... הגענו שוב בדרכגו חזרה ל״שלאטקאװער װאלד״, ומשפחתי גשארה ביער ואני נבנסתי לחמילניק. בהכנסי לעיר פגשתי במקרה שוטר יהודי בשם פרײם (אבױ משמש כױם כרב בטורונטו שבקנדה) ן סיפרתי לו על תלאותינו בימים האחרונים ולאחר שהפצרתי בו שימצא עבורי מקום מקלט׳ הוא העמיד לרשותגו עלית גג של מטװיה ישנה.

... דערהאלטן געװארן שטיצע פון אונדזערע לאנדםלײט אין קאנאדע׳ ארגענטינע און אנדערע ערטער. שפעטער זענען אויך דערהאלטן געװארן שפײז־פעקלעך פאר עולים און פאר נויט־ באדערפטיקע — פון אמעריקע׳ ארגענטינע און פראנקרײך. אלע אונדזערע לאנדסלײט האבן מיט א ברײטער האנט גע־ האלפן אײנארדענען די נײ־געקומענע כמיעלניקער אין ישראל. יעדער עולה האט דעמאלט באקומען א קלײנע הלװאה אויף ערשטער אײנארדענונג. א גרויסע צאל פון זײ האבן אויך באקומען גרעםערע הלװאות װאס האבן זײ דערמעגלעכט צו שאפן זיך אן עקזיםטענץ. דער קאמיטעט האט אויך געהאלפן א רײ לאנדםלײט קויפן ארבעטס־כלים.

מיט דער באנײאונג פון דער מאסן־עליה פון פוילן אין אלע איז נויטיק געװען צו געבן הילף בײם אײנארדענען זיך יאר 1956 זענען אנגעקומען 35 כמיעלניקער משפחות. זײ אין לאנד. באלד נאכן עפנטלעכן קבלת־פנים לכבוד די נײ־ געקומענע זענען געמאכט געװארן א רײ אקציעם מיטן ציל צו שאפן פאר זײ באלדיקע הילף. אויף אונדזער אפעל צו לאנדםלײט אין אמעריקע׳ זענען באלד ארויםגעשיקט געװארן שפײדפעקלעך צום פארטײלן צװישן די נײ־געקומענע. אויך די לאנדסלײט אין קאנאדע און ארגענטינע האבן זיך אפגערופן ...

... קבלת פנים פאר ױדל ראזען פון קאנאדע און חנה שרה ראפלאװיסש פון פאריז♦ ...

בשנת 1936 עזב את פריז בדרכו לטורונטו שבקנדה׳ בה התישב ישיבת קבע. כעת תופס עמדה מכובדת כרב של טורונטו העיר ועומד בראשה של ישיבה גדולה המחנכת ומסמכת רבנים. רבים מהמוסמכים בישיבה זו משמשים כרבנים בקהילות גדולות ומכובדות ברחבי קנדה וארה״ב. הרב ר׳ אברהם אהרן פרײס נהנה מיחס של כבוד והוקרה מצד כל השכבות שבטורונטו. ...

... יעקב פרײדמאן — לאנדסלײט אין קאנאדע ...

מיט איבער פיר צענטליק יארן צוריק איז געקומען א כמיעלניקער פרוי קײן טאראנטא — איר נאמען איז רײזל סטאר, די פרוי פון שמואל מאיר, װעלכער איז געקומען מיט עטלעכע יאר פריער צוצוגרײטן דעם באדן אויפצונעמען די פאמיליע אין דעםנײעם לאנד, קאנאדע. ...

... די כמיעלניקער לאנדםלײט אין פאריז האבן זיך געשטעלט אין פארבינדונג מיט זײערע לאנדסלײט אויך אין אנדערע לענדער װי בעלגיע׳ שװעדן, ארגענטינע, ארץ־ישראל, קאנאדע א.א.װ. ...

... מלכה ױטשנקה-פים - פתת־תקוה משה בן־שחר - גבעתײם משה ױטשנקה - קנדה

... משה לוקביץ ומשפחתו - תל־אביב אכרהם לוקכיץ ומשפחתו - קנדה ...

... אחינו פרײדמן שמואל דב (בער), אשתו וילדױ פרײדמן יעקב — קנדה — טודונטו ...

... פישל כירמאן און זײן משפחה קאנאדא, טאראנטא ...

... דיזנהויז יש־אלקע אץ פאמיליע - טאראנטא, קאנאדע

... שמעון גאלדליסט - לענם, פראנקרײך פריד גאלדליסט - קאנאדע יעקכ גאלדליסט - ארלעאנם, פראנקרײך מיט זײערע משפחות ...

... אין קאנאדע . 1039 ...