Jewish cemetery

די אַקאָרשטיקע לאָדזש אין פאר יידן נאָר א געאָגראַ- פישער צייכן; אַ באַנריף פון אָפּנעפרעמדקייט װאָס איןז אָנ- געװאָרפן געװאָרן דורך ברוטאַליטעט, מהאי טעמא בלויז דער קענצייכן פון ויי, ואָס צענראָבט דעם באַװוּסטזיין, װעקט מטושטשן אומרון. לאָדזש אין 1974 שטייט נאָך אונטערן צייכן פון הארבסט 1939; דאָס דאָזיקע לאָדזש שרעקט מיטן גליווער פון אַ צעשטערטן בית עלמין, װוּ די געשענדטע ביי- נער לאָזן הערן אַ פּחדדיקן געשריי צו די הימלען. יאָ, די קהילה לאָדזש מיט איר אַלטשטאָט, באַלוט און נייערס מאַרק אין נעבליבן א פּיינלעכע, א ניישע וויסטעניי װאָס טרייבט פון זיך דעם ייד װאָס איז נגעװאָרן שיכור-שװאַך, דורכנע- שאָטנס פון פּיין, מיט וועלכן דער אשמדאי האָט אים אָנ פּױשט. אַ בלינד געװאָרענע װאָס האָם מיט די איינענע זינד זיך פאַרדינט דעם שכר פון איר בלינדקייט, לאָזט די-אָ לאָדזש נלייכנילטיק אירע קינדער מזרע אברהם. יידן טוליען צו זיך אין געדעכעניש, די בענקשאַפט נאָך לאָדזש --- די געוועזענע און פארשעמטע, ...

פאַרװאַלטונג איבערגעגעבן דורך דעם פירער פון די געטאָ- אויפרוימער אַ באַפע?, אז די אַכט הונדערט יידן זאָלן זיך צושטעלן אינדערפרי אויפן יידישן בית החיים. דער יידישער לייטער האָט אָנגענומען דעם באַפעל, צונעזאָנגט אפשר אים אויסצופירן און טאַקע באַלד צו ויסן געגעבן די אַכט הונ- דערט אויפרוימער, אז ביבאָוו מיט זיינע הענקער וועלן װאַרטן אויף זיי --- אויפן יידישן בית עלמין. די אויפרוימער האָבן די אָנדייטונג גוט פארשטאַנען און זענען זיך צעלאָפן אין די פּוסטע הייזער פון געטאָ. ...

מאַרישין -- א פאָרשטאָט פון לאָדזש --- עטלעכע קילאָ- מעטער פון באַלוט --- איז דורך די דייטשן צוגעטיילט געװאָרן צום געטאָדקװאַרטל, מחמת דורך דאָרט האָט געפירט דער איינציקער וועג צום יידישן בית-עולם... אלע אנדערע ועגן אהינצו זענען דורך זיי פארצוימט געװאָרן מיט שטעבלפ- דראָטן און האָבן געהערט צו דער אַרישער זייט, ...

... דעם 11טן יאנואַר 1949, האָבן די דייטשע מאַכט-אָרגאַנען באַפוילן די יידן אױיסצונראָבן אויפן יידישן בית-עולם 9 גרויסע קברים. עטלעכע טעג שפּעטער האָט מען פאַראָרדנט אַן אַלנע- מיינעם אַפּעל פון אלע פארבליבענע אין לאַגער אויף יאַקובאַ 16. דאָס צושטעלן זיך איז אָבלינאַטאָריש. צומאָרגנס זענען אין לאַגער אָנגעקומען לאַסט-אױטאָס, כדי רי רעשטלעך ידן ארויסצופירן אויפן בית-עולם. אָבער אין לאַנער איןז קיינער נישט געווען. די יידן האָבן שוין מער נישט געהאט קיין צוטרוי צו די דייטשן, די ניין קברים אויפן בית-עולם זענען געבליבן לייריק, ...

עס איז כאַראַקטעריסטיש, אַז אין לאָרזש -- נאָך דער מלחמה --- האָט מען נישט אָפּגעצײיכנט דעם יאָרצייט פון דער ליקװוידאַציע פון געטאָ. אין עס געװען דערפאַר, וייל קיין גענויע דאַטע פון דער ליקװידאַציע אין נישט געװען, און אפשר דערפאַר, ווייל מען האָט אָנגענומען, אַז דאָס יידישע לאָרדזש האָט נישט אויפגעהערט צו עקזיסטירן און וועם וי טער אָנהאַלטן אירע טראַדיציעס --- אַפילו מיט אַ קליינער גרופּע אָפּגעראַטעװעטע. איינצלנע משפּחות האָבן אָפּנעהיט זייערע אינדיווידועלע יאָרצייטן; נעצונדן יאָרצייט-ליכט; גע- שטעלט מצבות אויפן בית-עולם; אָדער אויף וועלכן ס'איז אַנדערן אופן מאַניפעסטירט זייער טרויער. דער יידישער בית- עולם װאָס איז, װי באַקאַנט, געווען א טייל פון נעטאָ, אין געבליבן גאַנץ. אַ טייל מצבות האָבן װאַנדאַלן פאַרניכטעט; פּרעכטיקע מצבות זענען פאַרװאָקסן געװאָרן מיט װילדיגראָז -- אָבער דער בית-עולם וי אַזעלכער --- איז נעבליבן אומ- באַרירט די יידישע באפעלקערונג האָט מאַסנװײיז באַזוכט דעם איינציקן אָנדענק פון דער יידישער פאַרגאַנגענהיים. יערן זונטיק איז דער יידישער בית-עולם געווען , פול מיט לעבן".