City of the Dead

וגם כאשר כבר נתונים היו בצפרניו, ועד לאחרית נשימתם, הם נאבקו, האמינו, קיוו, עמדו על נפשם. אין לקרוא ללא ריגשה פנימית עמוקה פרקיו האותאנטיים של דודליוֹר (מתוך הספר "עיר המתים", תל־אביב, תש״ו), אשר חרדת ההשמדה ואימותיה עומדת בהן בכל חריפותה ומעטים כמותם ב״ספרות" החורבן? ואת ספורו של אריה ליאור, על מערכת הגבורה בה עמד הגוער היהודי החלוצי עם משמידי עמנו מזה ועם משרתיהם מקרב היהודים מזה? ואת אסופת־הדמויות המקורית והמאלפת של מרדכי המפל ואת תרגומיו? ואת תרומתו של מ. ש. גשור, שערכה להיסטוריוגרפיה של יהדות פולין בכלל! ואת פרקי ההוד של הנוקמים הבודדים ומבריחי־הנשק והבונקרים הלוחמים, ושל הצעירות המורדות בתוככי אושויץ, קברם של יהודי זגלמביה — מבחנים טראגיים, חד־פעמיים, נוראי־הוד גם בתולדות המרטירולוגיה היהודית בחורבן השלישי. ...

און אויפן וועג זענען זיי שוין געווען אין זיינע נעגל, און ביז צו זייער לעצטן אטעם, האבן זיי זיך * געראנגלט, געהאפט, געגלויבט, זיך * פארטיידיקט. אוממעגלעך צו לייענען אן א טיפ־אינערלעכער אויפטרייסלונג די אויטענטישע קאפיטלען פון דוד לי ו וער (פונעם בוך "עיר המתים" ת״א, תש״ו), וואס דער ציטער פון דער פארניכטונג און אירע שוידערלעכקייטן לעבט אין זיי, אין זייער גאנצער שארפקייט, און ווייניק זענען פאראן ענלעכע קאפיטלען אין דער חורבן־ליטעראטור! און דאס וואס ס׳דערציילט אריה ל י ו וער וועגן דער העלדישער דאפלטער מערכה פון דער חלוצישער יוגנט מיטן מערדערכלעכן שונא און זיינע יידישע משרתים! און די זעלטענע געשטאלטן־גאלעריע פון מרדכי ה א מ פ ע ל און זיינע איבערזעצונגען! און דעם בייטראג פון מ. ש. ג ש ו ר י, וואס בארייכערט די יידישע היסטאריאגראפיע בכלל; און די לייכטנדיקע קאפיטלען פון די פאראיינזאמטע נקמזדנעמער און געווער־שמוגלער און ק ע מ פ ע נ ד י ק ע ב ו נ ק ע ר ם, און פון די אויפשטענדלערינס אין סאמע אושוויץ, דעם קבר פון זאגלעמביער יידנטום. טראגישע, איינמאליקע, שרעקלעך־דערהויבענע נסיונות אויף אין דער מארטיראלאגיע פונעם דריטן חורבן.

... (קטעים מתוך המפר "עיר המתים / הוצאת נ. טברסקי, תל־אביב, תש״ו) ...