Person · individual
Yendrek
יענדרעק
A Christian man who worked for Jewish households and befriended the narrator.
Page scan 220HIGH confidence
Learn more about this
A memorial book holds what one community could gather about itself. The assistant reads this record's own source passages and the people and places connected to it, then searches trusted archives — Yad Vashem, USHMM, Arolsen, JewishGen, Virtual Shtetl, YIVO — and shows what it found, with its sources.
Source passages
Each passage remains attached to its exact scan and opens in the standalone evidence reader.
Primary source passage
Source OCR · scan 220
... יענדרעק איז געבוירן בײ ארעמע קריםטלעכע עלטערן, װעל־
כע האבן זײער פרנםה געהאט נאר פץ ײדן. דער פאטער האט
געמאכט פארשידענע שװארצע ארבעטן׳ געהײצט די אויװגס
אין שבת׳ געװען א טיפישער שבת־גוי ; די מאמע איז געװען
א װעשערין בײ ײדישע באלעבאסטעס — אלע יארן האט אזוי
די גאנצע משפחה געהאט פרנםה פון ארבעטן בײ ײדן•
יענדרעק האט דעריבער פון קינדװית אן געלעבט צוזאמען
מיט ײלישע ײנגלעך, גוט גערעדט ײדיש און שפעטער זיך
אפילו אויסגעלערנט לײענען א ײדישע צײטונג און א ײדיש
בוך. א קאפ צום לערנען האט ער געהאט א גוטן.
אין דער שטאטישער ״פאװשעכנער״ פאלקםשול איז ער געװען
פון די בעםטע תלמידים. די עלטערן האבן געהאפט, אז װען
ער װעט אויפװאקסן װעט ער זײן א גלח. ...Source passage 2
Source OCR · scan 220
... איך דערמאן ױך א פאל : אײנמאל זענען אלע מײנע חברים
פון קן ״השומר הצעיר״ ארויסגעפארן אויף א זומער־קאלאניע.
בלויז איך אלײן בין געבליבן צוליב געװיםע פאמיליע־םיבות.
איך האב אבער שטארק געבענקט נאך זײ און געטראכט װי
אזוי אראפצוכאפן זיד אין דער קאלאניע — 30 קילאמעטער
פון כמיעלניק. דא איז מיר געקומען צוהילף יענדרעק. ער
האט מיך גענומען אויף זײן ראװער און אװעקגעפירט אהין.
בײם צוריקפארן איז ער אראפגעפאלן פון ראװער און פאר־ ...Source passage 3
Source OCR · scan 220
בײם מלחמה־אויםברוך איז ער אנטלאפן פון תפיםה און
אװעק אין די פארנומענע געביטן פון די סאװיעטן• גאך לאנגע
װאנדערונגען איז ער אנגעקומען קײז קרים און שפעטער
געארבעט אלס מאשיניםט אין א לעדער־פאבריק אין סימפע•
ראפאל. װען די שטאט איז אין 1941 פארנומען געװארן דורך
די דײטשן, איז יענדרעק פון אײגענעם װילן ארײן אין ײדישן
געטא און דארט געלעבט מיט די ײדן. ער האט זיך דערנאך
אויך צוגעשטעלט צוזאמען מיט אלע יידן צום גירוש. װען
פרײנט האבן אים אויפמערקזאם געמאכט צי ער גיט זיך אפ
א חשבון, אז ער גײט צום טויט, האט ער געענטפערט : ״דער
גורל פון ײדן איז מײן גורל •״ װען די ם.ס.־לײט האבן זיך
דערװוםט, אז יענדרעק איז נישט קײן ײד, האבן זײ איס
ארויםגענומען פון דער רײ צום לעצטן װעג און קאנטראלירט.
זײ האבן זיך איבערצײגט, אז ער איז נישט געמל׳עט, האבן
זײ אים געװאלט באפרײען• ער האט אבער געהאלטן אין אײן
טענהן־ ״כ׳בין א ײדי״ די ס.ס.־לײט זענען אים דערבײ
באפאלן, צעשלאגן ביז בלוט און אויסגעהאקט די צײן. ...Source passage 4
Source OCR · scan 220
נאך דער מלחמה איז יענדרעק געבליבן אין רוםלאנד, אין
דער שטאט םעװאסטאפאל. א קראנקער און צעבראכענער נאך
די שװערע איבערלעבענישן בשעת די מלחמה־יארן׳ האט ער
נישט געװאלט צוריקפארן קײן כמיעלניק זאגנדיק: ״צו
װעמען זאל איך דארט צוריקפארן, װען מײנע ײדישע ברידער
און חברים לעבן שוין נישט ?״Connected nodes
Institution
City Pawshəkhner Public School
Member Of
Event
Yendrek attends the city public school
Participated In · Student
Place
Chmielnik
Appears in same passage
Institution
City Pawshəkhner Public School
Appears in same passage
Work
Dubnow's Jewish History
Appears in same passage
Organization
Hashomer Hatzair
Appears in same passage
Place
Summer colony
Appears in same passage
Person
Narrator
Appears in same passage
Place
Soviet-occupied territories
Migrated To
Place
Crimea
Migrated To
Business
Leather factory
Worked At
Place
Jewish ghetto
Lived At
Organization
Jewish partisan unit
Participated In
Event
Yendrek flees at the outbreak of war
Participated In · Subject
Event
Yendrek works in a leather factory
Participated In · Employee
Event
Yendrek enters the Jewish ghetto
Participated In · Subject
Event
Yendrek joins the Jews' deportation
Participated In · Participant
Place
Soviet-occupied territories
Appears in same passage
Place
Crimea
Appears in same passage
Place
Simferopol
Appears in same passage
Business
Leather factory
Appears in same passage
Place
Jewish ghetto
Appears in same passage
Organization
Jewish partisan unit
Appears in same passage
Place
Romania
Lived At
Community
Chmielnik
Declined Return To
Place
Romania
Appears in same passage
Community
Chmielnik
Appears in same passage
Extracted claims
Every claim remains attached to its own quoted evidence.
Member Of
Yendrek → City Pawshəkhner Public School
אין דער שטאטישער ״פאװשעכנער״ פאלקםשול איז ער געװען
Migrated To
Yendrek → Soviet-occupied territories
אװעק אין די פארנומענע געביטן פון די סאװיעטן
Migrated To
Yendrek → Crimea
אנגעקומען קײז קרים
The OCR rendering around the destination is unclear.
Worked At
Yendrek → Leather factory
געארבעט אלס מאשיניםט אין א לעדער־פאבריק
- occupation:
- machinist
Declined Return To
Yendrek → Chmielnik
נישט געװאלט צוריקפארן קײן כמיעלניק
The passage states he did not want to return, not that he migrated there.
- negated:
- true
- time:
- after the war
Associated events
School Attendance
Yendrek attends the city public school
Yendrek was among the best pupils at the city public school.
Migration
Yendrek flees at the outbreak of war
Yendrek escaped imprisonment and fled to Soviet-occupied territories.
Employment
Yendrek works in a leather factory
Yendrek worked as a machinist in a leather factory in Simferopol.
Migration · 1941
Yendrek enters the Jewish ghetto
Yendrek voluntarily entered the Jewish ghetto and lived there with Jews; the passage dates the city's occupation to 1941, not his entry.
Deportation
Yendrek joins the Jews' deportation
Yendrek joined the Jews as they went to deportation despite knowing he faced death.