Łódź Ghetto

... אויף לאַגעװוניצקע האָט אויך געאַרבעט דער באַקאַנטער כירורג ד"ר פאָקשאַנסקי. ער איז געשטאָרבן פון טובערקולאָז אין לאָדזשער נעטאָ. ...

... וועגן רומקאָווסקיס פארלאָזן דאָס געטאָ, דערציילט דער אינזש. יאקוב פּאַזנאַנסקי אין זיין טאָני-בוך, וועלכן ער האָט געפירט אין לאָדזשער געטאָ. ...

פון אַלֶעם װאָס איז נישט פאַרשטענדלעך ווענן דער בלו- טיקער תקופה פון חורבן איראָפּע, אין אין לאָדזשער געטאָ דאָס יאָר 1942, דאָס סאמע אומפארשטענרלעכסטע. ס'וועט קיין גוזמא נישט זיין אויב ס'וועט געזאָנט ווערן, אן אין ראָ- זיקן יאָר איז קלאָר געװואָרן פארן געטאִיאַנער, אז די דייטשע מערדערישקייט איז אָן א גרענעץ, כאָטש נישט אלע האָבן געוונסט אָדער געװאָלט גלויבן, אז ס'איז פאַראַן א פּלאַן פון אויסמאָרדן אַלע יידן. דער וילן צו לעבן, איבערצולעבן און זיין פון די װאָס װועלן אויסהאַלטן איז געווען דאָס איינ- ציקע פאַרמעגן אין געטאָ. אָבער 1942 איז געווען אן אָנזאָג, אַז דער דייטשער האס שטילט זיך נישט ביים טויט פון יידי- שע מאַסן. ...

וי מען זאָל נישט אויסטייטשן די מאַכט פון רומקאָווסקי, מוז מען צוגעבן, אַז ער האָט פאַרשטאַנען װי אַזױ צו פֿאַר- מיידן דעם צוזאַמענברוך פון געטאָ װי אַ פּועל יוצא פון די אַלע קלעפּ, װאָס דאָס נעטאָ האָט באַקומען. דער אָקסענער נאָזדרינג װאָס רומקאָווסקי האָט אָנגעטאָן דעם דורכשניטלעכן געטאיאַנער, איז באַשטאַנען אין דער נויטווענדיקייט פון טאָנ- טעגלעכער אַרבעט. היות ס'איז נישט נעװוען מענלעך אין געטאַ צו חלומען אַפילו וועגן אַן עשירות װאָס זאָל דערלויבן עפּעס װאָס צו שפּאָרן אַפילו פאַר דער נאָענטסטער צוקונפט, איז יעדער געווען געצווונגען טאָנ-איין טאָג-אויס פונדאָסניי פירן דעם קאַמף פאַר איבערלעבן. דער רעזולטאַט איז געווען איינפאַך: דער נעכטן האָט געמוזט אָפּשטאַרבן צוזאמען מיטן קאַלענדאַר-בלאַט. דאָס ואָס איז אַװעק איז אַװעק. דער װאָס

דער ווינטער 1942/48 איז פון שטאַנדפּונקט פון באַשפּיי- זונג געווען בעסער וי די פאַרגאַנגענע אַכצן חדשים; און היות אַלְץ האָט זיך געדרייט אַרום דעם ביסן װאָס אין געלייגט גע- װאָרן אין מויל אַריין, איז דער פּעריאָד פון סעפּטעמבער 1942 ביז אַן ערך יולי 1948 אַריין אין די געשיכטע-בלעטער פון געטאָ װי אַ , רואיקע" פּאָר חדשים. אין אט דער רואיקייט האָט מער נישט עקזיסטירט קיין אַנדערע עמאַציע וי דאָס קלאַמערן זיך אין דער האָפּענונג פון איבערלעבן, און איבער- לעבן האָט געהייסן -- עסן, כדי צו קענען אויסהאַלטן. ...

... לאָדזשער נגעטאָ אין דער צייט, ווען יעדער איז געווען פארטאָן מיט זיינע טאָג-טענלעכע שווערע מאַטעריעלע זאָרגן; אין דער צייט ווען מען האָט זיך אָפּט געפונען אויף דער שוע? פון אומקום. טראָץ אלעמען אָבער האָט א קאַרג קולטור-לעבן עקזיסטירט. ...