Bibow

... מיר האָבן זיך דערוװוּסט געוויסע איינצלהייטן, פארבונדן מיטן נישט דערװאַרטן אָפּטאָר פון רומקאָווסקין. ביבאָוו האָט פאראייניקט צום טראַנספּאָרט זיין ברודער יוסף מיט דער פרוי, ‏ --- דער, וועלכער ער האָט אָנגערופן , די פירשטין העלענע". דער פּרעזעס האָט זיך געװאָנדן צו דער געטאָ- פאַרװאַלטונג מיט דער ביטע, מען זאָל פאַרנאַכלעסיקן די דע- פּאַרטאַציע פון זיין נאָענטסטער משפּחה. ביבאָוו האָט אָפּנע- זאָגט, אָבער גלייכצייטיק צוגענעבן;: אויב דער הער ויל, קען ער זיי באַנלייטן... ...

... באלוטער פּלאץ, 4 נ. מ. דער באַלוטער פּלאַץ איז געווען ממש אוױיסנעשטאָרבן, די באאמטע װאָס האָבן זיך געפונען אויף דינסט זענען געווען באַהאַלטן אין זייערע ביוראָען און געװאַרט אויף זייערע נורלות אומ- באַהאָלפענע. ארום 9 אָוונט איז אריין אין ביוראָ פון די שיק- יינגלעך א פייערלעשער און איבערנעגעבן דעם מחבר פון די שורות א פּעקל מיטן זיג? פון יידישן דירעקטאָר פון מעטאַל- אָפּטײ? 1, אַדרעסירט צו דעם לייטער פון דער געטאַיפאַר- װואַלטונג ביבאָוו יש"ו, וועמענס ביוראָ האָט זיך נגעפונען אויפן אַנדערן עק פון באַלוטער פּלאַץ. אריינקומענדיק אין זיין ביוראַ האָב איך געטראָפן אים זיצנדיק ממש טויט שיכור אין א צע- כראַטשעט העמד אין א פינצטערן ביוראָ אין וועלכן ס'האָט זיך נאָך נעקלאַמערט דאָס לעצטע שקיעה ליכט. ביבאָוו האָט א באַזאָפּענער געפרענט װאָס כ'וויל. דערנאָך האָט ער צונע- נומען דאָס פּעקל װאָס איך האָב אים דערלאַנגט און געזאָגט האַלב צו מיר און האַלב צו זיך; ,אויך דו וועסט נגיין, איר וועט אַלע גיין, אלע יידן אָן אויסנאם, , דאָס נעטאָ איז קאַפּוט?, די פאַרקאַקטע קאָמאַנדע האַלט נישט דעם אָפּמאַך.." איך בין געשטאַנען און געװאַרט נישט ויסנדיק אויף װאָס, דאָס האָט אָנגעהאַלטן א ווילע, ביז ער האָט אָנגעצונדן א ביוראַ-לעמפּ? אויף זיין טיש, האָט זיך אומגעקוקט און מיך דערזען, לאַננזאם האָט זיך זיין האַנט צונערוקט צו דער קעשענע. עס האָט זיך מיר געדוכט, אז ער זוכט זיין רעװאָל- ווער. איך האָב זיך אויפגעכאַפּט און בין אַנטלאָפן, א קורצע

... ביבאָוו האָט גערופן צו זיך דעם , יודען עלטעסטען", ער האָט אים צעשלאָגן און אויך אים געדראָט מיט א רעװאָלװער, אויך רומקאָווסקי איז אַנטלאָפּן פון דעם סכנותדיקן ביבאָוו, וועמען ס'האָט זיך אויסגעדאַכט, אז זיין קרעמל פון יידישע שקלאַפן פּאַקט זיך איין. ...

... דאָרט טאַקע האָט אין אינוסט 1944 ביבאָוו זיך באַהאַלטן (אויף פעפער גאס) און צוגעקוקט זיך וי די יידישע פּאָליציי באַפּאַלט די לאַנגע רייען פון מענטשן, װאָס װאַרטן אויף עפענען דעם פּלאַץ. די יידישע פּאָליציי האָט פּרובירט ארויפשטופּן אויף ווענענער מענטשן אוועקצופירן זיי אויף ,ארבעט". די מענטשן האָבן געשטעלט א װידערשטאַנד. עס איז אױיסגעבראָכן א געשלענ. ביבאָוו האָט באַפוילן אלעמען אָפּלאָזן און זיך געװוענדעט צו די יידן, זיי זאָלן אליין זיך צושטעלן. דאָס איז געווען א פּרווו צו זען וויאזוי די ליקווידאציע ועט אויסזען. צי די יידן װעלן נאָך שטעלן א װידערשטאַנד. ...

ביבאָוו, בראָטפיש און פוקס, די דריי מושלים פון געטאָ, זענען געקומען אין אונדזער שניידער-רעסארט אויף לאגער- ניצקא 80. דאָרט האָבן געאַרבעט 3.000 מאַן. ביבאָוו האָט גע- האלטן א שיינע דרשה, אז דער רעסאָרט וערט אריבערגע" פירט טיפער אין דייטשלאַנד צוליבן דערנענטערן זיך פון פראָנט און מען דארף זען אויך מיטנעמען די שניידער-טישן און די פּרעס-אייזנס. עסן האָט מען געגעבן בעסער אין די רעסאָרטן. ביבאָוו האָט געהייסן דעם קאָמיסאַר פון רעסאָרט -- לאַגעו- ניצקא 20, גראָסמאן, זאָל אין העלן טאָג שטופּן דאָס וועגעלע מיט זאַכן דורך די גאַָסן פון געטאָ, אלע זאָלן זען און נאָכ- טאָן זיין ביישפּיל. אָבער נאָר 18 פּערזאָן האָבן זיך פרייוויליק צוגנעשטעלט, ...

... די דייטשן האָבן אזוי קונציק אונדז אָפּנענאַרט, אז מיר האָבן נישט געװוּסט װאָס עס געשעט. אין מיין רעסאָרט, װוּ מען האָט אַלטע זאכן איבערגענייט האָבן מיר געפונען א צע- טעלע אין דייטש: , עלטערן פון קינד משה, האָט קיין אַנגסט, זייט רואיק. דאָס קינד לעבט און האָט זיך גוט". ביבאָוו האָט געהאַלטן דרשות און שפּעטער אויך פאַרנאַנדערגעקלעפּט באַקאַנטמאַכונגען, אז דער שונא דערנענטערט זיך און דערי- בער מוז דאָס געטאָ איבערגעטרואָגן ווערן. מען האָט געמעגט מיטנעמען 20 קילא און אפילו צושרייבן די פרויען. ...

... ביבאָוו און שווינד, וועלכע האָבן ביי זיך נישט געהאט קיין געווער, זענען געלאָפן צום באַלוטער מאַרק, און צוריק- געקומען מיט געווער. מיט פיר שאָסן האָבן זיי אוועקגעלייגט א טויטן, דעם װוּנדערבאַָרן מענטש -- ועלכער האָט זיך דערלויבט אויפצוהויבן א האַנט אויפן פאָרשטייער פון הערן פאָלק". ...

באַשפּייזונגס-אַפּאַראַט, ואָס האָט אויסנענוצט דעם גאַנצן אַפּראָװיזאַציע-אָפּטײ? פאַר איינענע צװעקן. די סיבה פון איבערנעמען דעם אַפּראָוויזאַציע-אַמט דאַרף געזוכט ווערן אין די ראַמען פון קריזיס ‏ אין דעם הינטער-קוליסן קאַמֿף װאָס איז אָננענאַנגען צווישן פאַרשידענע דייטשע אינסטאַנצן ועגן דער יידן-פראַנע בכל? און דעם וערט פון נעטאָ קיום, האָט ביבאוו געװואָלט ווייזן, אַז ס'איז נישט אמת אַז דאָס געטאָ פאַרמאָנט וועלכע עס נישט איזן זעלבסטשטענדיקייט. ראָס אינערנעמען די סמפשלה איכער דער געטאָ-אַפּראַָװיזאַציע, דאָס אַרוױיסנעבן די ראַציעס אונטער זיין נאָמען, האָט ביבאָוון גע" דינט וי א באווייז דערצו. פאָרמע?ל זענען אַפילו געגעבן נע- װאָרן צירקולארן און פעפאָראַנדומס ווענן די ענדערוננען צו די לייטעד און ארבעטער פון אַפּראָװויזאַציע, אָבער אין דער ווירקלעכקייט האָט זיך גאָרנישט נעענדערט. שטשענשליוי, דער פריערדיקער לייטער פון אַפּראָויזאַציע איןז ווייטער גע- בליבן, אַזױי אויך אלע אַנדערע. די פּראָטעקציע האָט וייטער געאַרבעט ביזן לעצטן סאַמענט, כאָטש די קרייון פון די פּרי- ווילענירטע זענען יו ענגער און ענגער אָן אויפהער, װאָס שטאַרקער עס איז געווארן די תליה-פעטליע ארום דעם נור פון געטאָ. |

... די פאַרװויסטונג האָט זיך צעליינט איבער אַלץ און אַלעמען. אָבער גראָד אין יענער וויסטקייט האָט דאָס געטאָ געשטעלט אַ װידערשטאַנד פון נבורה. אַ געטאָידאָקטאָר װאָס האָט זיך אױיסבאַהאַלטן אין אַ בונקער -- ד"ר װייסקאָפּ ז"? -- איז אַנטדעקט געװאָרן דורך דער געבליבענער ארדענונגס-דינסט, און מורא האָבנדיק פאר זייערע אייגענע קעפּ, האָבן זיי דערוועגן צווויסן געגעבן דער געטאָ-פאַרװאַלטונג. ביבאָוו יש"ו איז גע- קומען אָנקוקן דעם בונקער און לויט גענויע קװאַלן, האָט ד"ר װײיסקאָפּ זיך געװאָרפן אויף ביבאָוון מיט ליידיקע הענט; דער רייטשער גיבור האָט זיך פאַרטייריקט --- מיט אַ רעװאָלװער, ...