Litzmannstadt ghetto

... דאָס איז געווען --- לויט װאָלף יאַסני (אין זיין בוך: געשיכטע פון יידן אין לאָדזש אין די יאָרן פון דער דייטשער אַקופּאַציע) די לעצטע דעמאַנסטראַציע אין געטאָ ליצמאנ- שטאַדט,, ...

... ליצמאַנשְטאַט.געטאָ; 2. אוֹיגוסט 1944..

... ליצמאַנשטאַט-געטאָ, דעם 7, אוינוסט 1944. דער עלטסטער פוּן די יידן אין ליצמאַנשטאַט.

... ן נעװאָרן מיט דער אויסרעכענונג, אז אזא משפּחה העלפט גיכער פו?ל מאַכן די צאָל -- װאָס דאַרף וערן ארויסגעשיקט, וי גרויס איז געווען די צאָל? די ערשטע צאָל איז נגעווען -- צען טויזנט. רומקאָווסקי האָט אין זיין רעדע זיך באַרימט, אז מען האָט פון אים פאַרלאַנגט 20,000 מענטשן, אָבער ער האָט דעם נזר קלענער נעמאַכט און פון געטאָ ועלן ארויסגעשיקט ווערן נאָר צען טויזנט מענטשן. , די צען טויזנט װאָס וװועלן ארויסגעשיקט ווערן? -- האָט רומקאָווסקי פארזי- כערט -- ברעננען דעם געטאָ סייווי נישט קיין נוצן. דאָס זענען די פּאַראַזיטן װאָס ווילן נישט אַרבעטן, די פוילאַקעס װאָס מאַכן מיאוס דעם נאָמען פון דעם האָרעפּאַשניק, ואָס האלט דאָס נעטאָ בכבוד דורך זיין אַרבעט? -- אזוי האָט גע'דרשנט דער עלטסטער פון די יידן אין ליצמאַנשטאַט געטאָ.

... נוקות של בית רבן, האָבן זיי אויסגעברענט וי פארדאַרטע ליכטעלעך זייערע צוגעציילטע טעג אין די שמידערייען פון לאַגעווניצקע גאָס, אין דער נענל-פאַבריק פון פּוצקא, אין , שואַכשטראָם* רעסאָרט ביים ווינקל פון געטאָ אויף דער גרענעץ פראַנצישקאַנער און סמאָגאָװע. די קינדערלעך פון גלאַזערס רעסאָרט, װאָס זענען געקומען מיד און הונגעריק כדי צו לערנען דעם יידישן אות און דאָס יידישע װאָרט איבער וועלכן דו האָסט שוין פריעראויס געהאַט געזאָגט, אז ס'זאָל זיי מיטבאַגלײטן צו די טויטן-וועגענער פון כעלמנאָ און די טויערן פון די בירקענאַוער גאַזדקאַמערן. מיט זיי צוזאמען פארטמיליק נישט דעם אָנדענק פון אלע אנדערע קינדער פון אונדזער היים-שטאָט װאָס זענען געבוירן געװאָרן, געגאַנגען מיט אונדז אין דעם גרויסן שאָטןךטאָל פון ליצמאַנשטאַט-געטאָ און פון דאָרט מיט אונדז ניט ארויסגעקומען. פאר זיי, אַ גאָט גיב דיין חתימה פאר אלע קומענדיקע דורות, ווייל זיי האָבן נישט באַװיזן צו לאָזן זייער חתימה אין בוך פון לעבן פאר די װאָס װועלן נאָכקומען.

נעם אריין אונטער די פליגלען פון דער שכינה, דעם ליכטיקן אָנדענק פון דיינע קינדער פון אונדזער היים-שטאָט לאָדזש און די סביבה ארום איר אין איין קלאַמער, וי דו האָסט זיי צוזאמענגעקלאַמערט אין דער שעה פון דער גרויסער שחיטה. הער זיך צו און פאַרלעש נישט דעם אָפּהילך פון דעם ווייגעשריי װאָס איז געקומען אין יענער צייט פון די אַלע, װאָס זענען פאַרטריבן געװואָרן אין אונדזער געטאָ אריין, קהילה ליצמאַנשטאַט, וי ס'ווערן געטריבן שאָף צום פאָדערהויז פון שחיטה אָרט.