Auschwitz

... לאנג נאך פאוי ןאנדיי ב פון די באװוסטע שוידערלעכע ״אקציעס״׳ ווען אלץ איז נאך ״נארמאל״, ווערט אנטדעקט די גאנצע אונטערגרונד־באװעגונג׳ מיט מים סאטער ע״ד. צוזאמען. אלע ווערן זיי פארשיקט קיין אוישוויץ און דארטן קומען זיי אום. אין מים וואנדער בעת דער מלחמד. (ליטע, רוסלאנד, יאפאן, אינדיע), ווען איך שטיי

וױ אן אפטימים טאון גלויביקער אינעם מענטש האב איך נישט געגלייבט, אז די דײױשן קענען זי מא אזעלכע. איך האב נישט געקענט גלײבן, אז עס קען גאר עקזיסטירן א פלאן אויסצוראט ן גאנצע פעלקער. אשװיענטשים, אראניענבורג, דאכאו — דאס האט זיך יןיר אויסגעװיזן פאר עטװאס ערגערם פון אונדזער אמאליקן קארטוז־בערעזע. • איצט האב איך אויפגעד׳ערט גלייבן אין דעם ז איצט בין איך איבערצייגט אין פלאנמעםיקן דייטשן מארד אויף אונדזער באדן • אמ דערפאר נעם איך זיך צו דער פען.

... ארט• א מאטאקע צו מארגנם, גייענדיק צו דער ארבעט / פיר ט מען אונדז ארײז אין װאגאנען. מיר באקומען יעדע צוהאלבע ברויט מיט שטיקלך קעז איז גאד צוױי טײ פארן קומען מיר קי ץ אשװיענטשים. בעתן אראפגײן פון די װאגאנען אין אשװיענטשים װערן מיר פײערלעך אויפגע ־

דער רעזשים פון ארבעט אין אשװיענטשים איז זײער א שװערער. װי עס הײבט נאר אן צו טאג שטײען מיר אויף צום אפעל. מיר מוזן זיך אויסשטעלן צו פינף אין א רײ. מיר באקומען צו טרינקען פארשידענע גראזן און אין דער באגלײטונג פון שטארקע װאכן גײען מיר צו דער ארבעט. אונדזערע בלאקאװע ם<דרעקםלערקא, באר־ מאנקע און אסע באפעל אונד ז צו גײן מיט די קעפ פארריסן און זינגען ײדישע פאלקס־ לידער. מיר ארבעטן בײ פעלד־ארבעט, טראגן שטײנער און פיר ן אוי ם די שװערסטע קאטארזשנע ארבעט. איך אדבע ט אין דער קאמאנדא 103, װו עס קומען אױך אפט םאר סעלעקציעם פון די אפגעשװאכטע און זײ װערן אויסגעליפערט אין אוױון ארײן. ...

מיר זענען געפאן עטליכע טעג אן עסן און טרינקען. די שטיקעניש איז געווען א שרעקלעכע — מיר זענען געווען איבער סס פערזאן אין א װאגאן. בעת דער צוג האט זיך ערגעץ־װו געשטעלט אויף א םטאציע, כדי צו בייטן די ליניע, האבן מיר גענומען שרייען ״װאסער״, אבער אין דײטשלאנד האבן די צױוילע מענטשן אין דרויסן אונדז אפגעענטפערט, אז פאר ײדן איז נישטא קיין װאסער. ביז מיר זענען אנגעקומען קײן אוישװיץ, זענען געווען עטליכע טויטע. מען האט זיי ארויסגעװארפן פון צוג אין ...

... א בילד פון אוישװיץ דער פאליאק האט מיך אויפגעהויבן, ארײנגעלײגט צו זיך אין בעט און מיט נאמע קאלטע שמאטע§ האט ער מי ך דעדמינטערט. ער האט מיך געהאלטן בײ זיך עטלעכע טעג ביז כ׳בין בכוח געװען צו גײן צוריק צו דער ארבעט. ...

... בײ אײן װאגאן מיט מיר האט געארבעט א זון פון באוװסטן פראנצויזיש־ײדישן אדװאקאט בלאך. ער איז געפרוירן געװארן מיט דער לאפאטא אין דער האנט. איך האב געזען אױסגײן פון הונגער און קעלט דעם פרעזידענטן פון דיאמאנטערן־קלוב אין אנטװערפן און אויך דעם רעםטאדאטאר פון דעם קלוב. איך האב געזען שטארבן א בעלגישן אפיציר, א ײד. זײנע לעצטע װערטער זענען געװען: ״קינדער, אויב עמעצער פון אײך װעט בלײבן לעבן, זאל ער דערצײלן דער גאנצער װעלט, װאם דא איז פארגעקומען, מען זאל דאס קײן מאל נישט פארגעסן״! אין אוישװיץ

... דעם 18*טן יאנואר אין דער פרי האבן מיר אנגעהויבן דעם מארש . מיר זענעז געגאנגען צו 10 פערזאן אין א רײ . בײ יעדע 20 פערזאן האבן געשפאנט צװײ װאכלײט . די דײטשן האבן צונויפגעזאמלט אלע געפאנגענע פון אוישװיץ און פון דער אומגעגנט און די גאנצע מאסע איז געטריבן געװארן אין שנײ און אין קעלט . װען איינער האט זיך אראפגעבויגן צו נעמען א ביסל שנײ ׳ האט ער גלײך באקומען א קױל אין קאפ . אין דעם מארש זענען געגאנגען צענדליקער טויזנטער מענטשן . דעם גאנצן װעג האבן די װאכלײט געשאםן די אפגעשטאנענע . ...

... ישראל שפרינגער צוזאמען מיטן דרוקער מרדכי קלײנמאן, האבן רעדאגירט, געדרוקט און קאלפארטירט פלוג־בלעטלעך, װעלכע האבן גערופן צו פאראײניקן אלע כוחית אין קאמף קעגן דײטש. די דאזיקע העלדישע מענטשן זענען אומגעקומען אין אשװיענטשים•

... ישראל שטײנבערג, אהרן אײזנבערג און בוטשע הײבלוס — צײכענען זיך אויס אויפן געביט פװ ראטעװען זײערע לאנדסלײט. שטײנבערג איז זיך פשוט מקריב פאר די לוקאװער געפאנגענע אין אשװיענטשים. שוין הארט פארן סוף פון קריג, באקומט ער א הארצשלאק און שטארבט אן דער מינדערסטער הילף • נאד ערגע פארענדיקט אהרן איהענבערג, װעלכער קומט אומ אין מײדאנעק. דאקעגן בוטשע הײבלום געלונגען זיך צו ראטעװען און ער געפינט זיך היינט אין פאריז.

פולין עם הפשיסטים שלד״הםנציה במחנה הממשלה ומתנגדיהם האנדקים במחנה האופוזיציה. מלחמתם על השלטץ הביאה פורענוױת על היהודים. הםנציה עשתה הכל כדי להוציא מידים יהודױת עמדות כלכלױת. מי לא זוכר את הצעת החוק ב־1939 לביטול השחיטה היהודית. כן תופעת ה״אופשם״ המלווה ע״י ה״פנקטים״ ליד חנויות יהודיות. החלו הפגיעות והעלבונות בםטודנטים היהודים. נתקײמו משפטים בהם הואשמו יהודים בפגיעה בכבוד האומה הפולנית. קרו מקרי ״פשיטק״, מינםק ואזוביצק. קרקע האנטישמױת הפוריה הזאת היתה המקום האידיאלי להיטלר להקמת אושװיץ, מײדנק וטרבלינקה. ...

... כבוד מױח ד י ש לנ ו בחײ ו ומות ו ש ל לאבק ע שפארבע ר ב ן מינד ל שפארבע ר ב ן ה־ 15 על עו ז רוח ו ביערו ת לוקוב . קש ה להשלי ם ע ם המחשב ה שאיגכם . את ם שלעול ם ל א תבואו. כ י פזורי ם את ם בנהרות ׳ בימים , בשדות ׳ שרופי ם בתנור י ג ז ש ל מײדנ ק ואושװיץ . אםרכם פזו ר בכ ל כנפו ת הארץ . לשלו ם עולמי ם ל א ל װ אתכם . א ך בחלומותינ ו ובגעגועינ ו אנו רואי ם אתכ ם ױ ם ױ ם במצעד י המו ת שלכם .

... אוםגעקוםען אי ן ד י יאר ן 1942—1943 אי ן אוישװיץ, םאידאנעק ו ...

קוקנדיק אויפן אוישװיץ־נומער פון מײן האנט דערמאן איך זיך אין מײנע טייערע און ליבסטע, וואס זענען אזוי יונג און טראגיש אומגעקומען דורך די ...

... אומגעקומען אין אוישװיץ . איך בין ארוים פ ץ לאגער אליץ ...

... יהודה ראזענטאל , געשטארבן 1931 , פערל׳ אומגעקומען אין אוישװיץ 1944 ...