Biała

אײנע פון די דרײ מלוכות (די אנדערע זענען געװען: רוםלאנד אװ פרײסן), װאם האט באקומען א היפש חלק פון פוילן, אויך באקומען די צװײ פראװינצן פון לובלין און שעדלעץ. דער דאזיקער טײל האט זיך גערופֿן ״מערב־גאליציע״. אזוי איז לוקאװ און אירע שכנים, װי מעזריטש, ביאלע א״א, געװארן א טײל פון דער עסטרײכישער קרוין און אירע ײדן זענען געװען אונטערגעװארפן די עסטרײכישע געזעצן לגבי אירע ײדן. די לאגע האט געדויערט ביז 1809. װען נאפאלעאן האט באזיגט זײנע קעגנע און ער האט אםגענומען ״מערב־גאליציע״. די טעריטאריע האט ער אנגעשלאסן אין ״װארשע־ װער פירשטנטום״, װאס איז רעגירט געװארן דורך דעם זאקסישן מלך (1807). אין 1815 איז דאם ״ווארשעװער פירשטנטום״, לויט דעם באשלוס פון דעם בארימטן װינער שלום־אפמאך אין 1815, געװארן א טײל פון קאנגרעס־פוילן, װאם איז געװארן א טײל פון רוסלאנד.

אחרי חלוקת פולין בפעם השלישית (1795) קבלה אוסטריה אחת מ־3 הממלכות (האחרות רוסיה ופרוסיה.) חלק רציני מפולין וכן את הפרובינציות לובלין ושדליץ. חלק זה נקרא ״גליציה המערבית״. לוקוב ושכנותיה, כמו מזריטש, ביאלה ואחרות הפכו לחלק מן הכתר האוסטרי. והיהודים הפכו להיות כפופים לתקנות האוסטריות בענין היהודים. מצב זה ארך עד 1809. עם נצחון נפוליון על אויביו הוא צירף את אדמת ״גליציה המערבית״ שכבש לנסיכות הוורשאית שנשלטה ע״י המלך הזקםי (1807). ב־1815, לפי הסכם השלום הוינאי, הופכת הנסיכות הוורשאית לפולין הקונגרסאית וזו נמסרת לרוסיה. ...

די טיפום־עפידעמי הא ט זי ד װידע ר פארשפרײ ט אי ן לאגער . דא ס מא ל בי ן אי ד אייד קראנ ק געװארן . װידע ר אי ז דע ר לאגער־פירע ר בארע ן אװע ק קי ץ ביאל ע כד י זי ד צו באקלאג ן װעג ן דע ר נײ־אויםגעבראכענע ר עפידעמיע . ...

איצמאלאין אן אװנ טאיז צומי ר געקומען ר׳ הערש לײזער לענדער. דער ראש פון דער קהילה (יודענראט) און מיר געזאגט, אז נאר איך קען ראטעװען צװײ ײדן װאס זיצן אין טורמע. איך דארף בלויז געבן עטליכע קילא קאװע דעם, װאס קען זײ באפרײען. מען טאר נישט װארטן ביז מארגן, װײל מען װעט זײ דערשיםן. איך בין תיכף געפארן קיץ ביאלע, װוד י ײדן זענען געװען פארשפארט און פאר דרײ קילא קאװע האט מען זײ באפרײט. ...

א זון פון נתן צוקערמאן דער איתן־מוחר. דער האט אונז תיכף אײנגעטײלט אין צװײ גרופעס. אײנע האט געארבעט פון 6.30 ביז 1 נ.מ. און די צװײטע — פון 1 ביז 7.30 אװנט. מיר האבן געארבעט בײם אויםגראבן א קאנאל אויף צו פאראײניקן דעם בוג מיט דער װױיםל. אט די ארבעט איז שוין געהאט געװארן אדורכגעפירט ביז ביאלע דורך פוילישע קרימינעלע פארברעכער. בײ דער ארבעט זענען מיר געװארן באװאכט דורך פאלקסדײטשן און פון ױנגע עם־עם מיט מאשינגעװער. בײם קלענסטן אפנײג אפילו׳ װי בײם אויםגלײכן די פלײצע׳ איז מען דערשאסן געװארן. פון די לוקאװער זענען אויף אזא אופן דערשאסן געװאח עקיבא קצבס א זון׳ לײבעלע טענצערס א ן אײניקל און ױםף בעקערס א זון׳ פון דער יאטקע־גאס.