Mezhyrich

... מיט עטלעכע טעג שפעפטער איז מיר אויםגעקומען צו זיץ אין מעזריטש גראד אין יענעם טאג, װען דאדט איז פארגעקומען אן ״אקציע״. איך האב געזען װי עס זענען געגאנגען טויזנטער ײדן— מענער, פרויען און קינדער. זײ זענען געװארן געטריבן פון דײטשן און אוקראלנער, װאם האבן אין איץ האנט געהאלטןא רעװאלװער, און אין דער צוױיטער—א פלאש בראנפן. זײ האבן געזשלאקעט דעם בראנפן און געשאםן אין דער מאםע ײדן. הונדערטער ײדן זענען אומגעקומען אין אט דעם שרעקלעכן מארש. קײן לוקאװ האט מען געבראכטא סך ײדן פון פארשידענע שטעט, װי סװואלק, נאשעלםק, םעראצק, קאצק. די לוקאװער ײדן האבן ארײנגענומען צו זיך אין די דירות צו אײן משפחה. די איבעריקע האבן זיך באזעצט אין דער גרויםער שול און אין די בתי־ מדרשים. די ארטיקע ײדן האבן געהאלפן לינדעח זײער צעד און װײטיק. אט די אלע יידן פון פרעמדע שטעט זענען געװען די ערשטע קרבנות בעת דער ערשטער ״אקציע״.

עם התנועה׳ שבראשה עמדו יהודים לא דתײם. זה דרש אומץ ואידיאליזם בעיר כמו לוקוב. אך עובדה שכבר בראשית התנועה הציונית היתה בלוקוב קבוצה שהזדהתה עם התנועה והשתדלה לרכוש אוהדים לרעױן הצױני. בענין זה אנו קוראים בדו״ח שהופיע בעתון השבועי ״המליץ״ 2^ ואנו מצטטים; מודיעים מלוקוב׳ שכשהמשכיל ישראל (צריך להיות ליתר) בײניש גולדפרב ממזריטש עבר בעירנו והוא אדם שהנו בלב ונפש מסור לאידיאל הציוני׳ והוא כבר נאם בענין הציונות בערים גדולות חינם׳ בלי לקבל תמורה— בקשוהו הרבה אנשי העיר שגם ידבר בפניהם על מטרות הצױנות ושאיפותיה. הוא קבל בקשתם והסביר להם חשיבות הישוב בא״י. דברױ חדרו ללבבות (השומעים) ועשו רושם חזק ...

... אבער װוהין גײט מעןז איך בין געװען זיכער׳ אז אלע גײען קײן מעזריטש׳ סון דארט קײן ביאלע און קיץ בריםק. אבער װען איך בין ארויס אויפן מעזריטשער װעג׳ האב איך קײנעם נישט געזען. װו זשע זענען זײ׳ די אלע אנטלאפענעז מען האט מיר געזאגט׳ אז זײ זענען אװעק קיץ שעדלעץ. נו׳ בין איך אװעק אויסן שעדלעצער װעג׳ און דארט האב איך טאקע געטראפןא םך מענטשן׳ בלויז מענער. ...