Biala

... איך האב געשלונגען די ביכער פון יצחק־דאלעס ביבליאטעק, און בעיקר— מארקסיסטישע און סאציאליסטישע ליטעראטור. באלד אין גיכן שיקט מען מיך קײן ראדזין, ביאלע און מעזריטש ארגאניזירן שטרײקן. אין שטרײק בײ די מעזרי־ טשער בערשטער האב איך מצליח געװען. די ארבעטער האבן געור־נען. אט דער ״זיג״ האט מיר געשאפט אנזען אין די אויגן פון בונדישן קאמיטעט. ...

... אין ביאלע האב איך איץ מאל געזען װי עטלעבע טויזנט ײח, צװישן זײא םך

אײנע פון די דרײ מלוכות (די אנדערע זענען געװען: רוםלאנד אװ פרײסן), װאם האט באקומעןא היפש חלק פון פוילן, אויך באקומען די צוױי פראװינצן פון לובלין און שעדלעץ. דער דאזיקער טײל האט זיך גערופן ״מערב־גאליציע״. אזוי איז לוקאװ און אירע שכנים, װי מעזריטש, ביאלע א״א, געװארןא טייל פון דער עסטרײכישער קרוין און אירע ײדן זענען געװען אונטערגעװארפן די עםטרײכישע געזעצן לגבי אירע ײדן. די לאגע האט געדויערט ביז 1809. װען נאפאלעאן האט באזיגט זײנע קעגנער און ער האט אםגענומען ״מערב־גאליציע״. די טעריטאריע האט ער אנגעשלאםן אין ״װארשע־ װער פירשטנטום״, װאס איז רעגירט געװארן דורך דעם זאקסישן מלך (1807). אין 1815 איז דאם ״ווארשעװער פירשטנטום״, לויט דעם באשלום פון דעם בארימטן װינער שלום־אפמאך אין 1815, געװארןא טײל פון קאנגרעם־פוילן, װאם איז געװארןא טײל פון רוסלאנד.

... אבער װוהין גײט מעןז איך בין געװען זיכער׳ אז אלע גײען קײן מעזריטש׳ סון דארט קײן ביאלע און קיץ בריםק. אבער װען איך בין ארויס אויפן מעזריטשער װעג׳ האב איך קײנעם נישט געזען. װו זשע זענען זײ׳ די אלע אנטלאפענעז מען האט מיר געזאגט׳ אז זײ זענען אװעק קיץ שעדלעץ. נו׳ בין איך אװעק אויסן שעדלעצער װעג׳ און דארט האב איך טאקע געטראפןא םך מענטשן׳ בלויז מענער. ...

איץ מאל אין אן אװנט איז צו מיר געקומען ר׳ הערש לײזער לענדער. דער ראש פון דער קהילה (יודענראט) און מיר געזאגט, אז נאר איך קען ראטעװען צװײ ײדן װאס זיצן אין טורמע. איך דארף בלויז געבן עטלעכע קילא קאװע דעם, װאס קען זײ באפרײען. מען טאר נישט װארטן ביז מארגן, וױיל מען װעט זײ דערשיםן. איך בין תיכף געפארן קיץ ביאלע, וװ די ײדן זענען געװען פארשפארט און פאר דרײ קילא קאװע האט מען זײ באפרײט. ...