Duchy of Warsaw

אײנע פון די דרײ מלוכות (די אנדערע זענען געװען: רוםלאנד אװ פרײסן), װאם האט באקומעןא היפש חלק פון פוילן, אויך באקומען די צוױי פראװינצן פון לובלין און שעדלעץ. דער דאזיקער טײל האט זיך גערופן ״מערב־גאליציע״. אזוי איז לוקאװ און אירע שכנים, װי מעזריטש, ביאלע א״א, געװארןא טייל פון דער עסטרײכישער קרוין און אירע ײדן זענען געװען אונטערגעװארפן די עםטרײכישע געזעצן לגבי אירע ײדן. די לאגע האט געדויערט ביז 1809. װען נאפאלעאן האט באזיגט זײנע קעגנער און ער האט אםגענומען ״מערב־גאליציע״. די טעריטאריע האט ער אנגעשלאםן אין ״װארשע־ װער פירשטנטום״, װאס איז רעגירט געװארן דורך דעם זאקסישן מלך (1807). אין 1815 איז דאם ״ווארשעװער פירשטנטום״, לויט דעם באשלום פון דעם בארימטן װינער שלום־אפמאך אין 1815, געװארןא טײל פון קאנגרעם־פוילן, װאם איז געװארןא טײל פון רוסלאנד.

... װי געזאגט איז נאך די14 יאר פון עםטרײכישן רעזשים געקומען דער רוםישער רעזשים. אץ1812 װערט נאפאלעאן באזיגט און פארשיקט. פוילן נעמט איבער אויך דאם װארשעװער פירשטנטום, בתוכו אויך לוקאװ. אין1815 באשטעטיקט דער װינער קאנגרעם דעם געשעענעם פאקט. לוקאװ גײט איבער צו רוםלאנד.א נײ קאפיטל עםנט זיך פאר לוקאװער יידן,א קאפיטל, װאם האט זיך פארענדיקט מיט דער ערשטער װעלט־מלחמה. װידערא מאל עםטרײכישע און דײטשע אקופאציע, װידערא מאל פוילישע זעלבשטענדיקייט— לוקאװער ײדן װערן פוילישע בירגער. אין םעפטעמבער 1939 קומטא נייע װעלט־קאטאםטראפע. היטלער אינוואזירט פוילן. מיט דעם אקט איז געחתמעט געויאת דער גורל פונעם פוילישן יידנטום— בתוכה לוקאװער ײדן— די יידישע קהילה־קדושה פון לוקאװ איז געװארן פארשניטן אויף אײביק.

... ביני לביני איז פוילן געװארן צעטײלט און אויפגעהערט עקזיםטירן, און קורץ נאך דעם איז אויפגעגאנגעןא נײער שטערן אויפן פאליטישן האריזאנט— נאפאלעאן באנאפארטע. אין1807 איז געשלאםן געװארן דער אפמאך אין טילזיט, װאם האט צוריקגעשטעלט דאם װארשעװער פירשטנטום אויףא טײל םון דער געװעזענער פוילישער טעריטאריע. ײדן האבן אויםגענומען פוילנם אויפריכטונג מיט גרוים םרײד און האפענונג. נאפאלעאן איז געװען דער אנזאגער פון פרײהײט און בירגערלעכער גלײכבארעכטיקונג. ײדן האבן געהאפט, אז אויך זײער שעה פון באסריױנג איז געקומען און זײ װעלן איצט װערן בירגער פונעם לאנד.

אחרי חלוקת פולין בפעם השלישית (1795) קבלה אוםטריה אחת מ־3 הממלכות (האחרות רוםיה ופרוםיד.)׳ חלק רציני מפולין וכן את הפרובינציות לובלין ושדלץ. חלק זה נקרא ״גליציה המערבית״. לוקוב ושכנותיה׳ כמו מזריטש׳ ביאלה ואחרות הפכו לחלק מן הכתר האוםטרי. והיהודים הפכו להיות כפופים לתקנות האוםטרױת בענין היהודים. מצב זה ארך עד 1809. עם נצחון נפוליון על אויביו הוא צירף את אדמת ״גליציה המערבית״ שכבש לנםיכות הװרשאית שנשלטה ע״י המלך הזקםי (1807). ב־1815, לפי הםכם השלום הװינאי, הופכת הנםיכות הװרשאית לפולין הקונגרםאית וזו נמםרת לרוםיה. ...

... נםולױן בונםרטה. ב־187 נחתם הםכם טילזיט, שהחזיר לנםיכות ורשה חלק מן האדמה הםולנית. החזרת םולין התקבלה בהתלהבות אצל היהודים ובתקוה. נםולױן היה נציג החוםש וזכויות האזרח. היהודים קיװ ששעתם לחוםש באה והם יהםכו אזרחי המדינה.