Kock

... דאם גרינדן די ארגאניזאציע השומר־הצעיר אין לוקאװ איז געוועןא נײעם נישט בלויז פאר דער ױגנט און עלטערע אין לוקאװן דאם איז געװעןא נײעם אויד םאר די גרינדער זעלבםט. מיר האבן פשוט נישט געוװםט װי צוצוגיץ צום ענין. מיר האבן נישט געהאט די מינדםטע אנונג װי אזוי אנצוהײבן, כדי צו שאפן דעם ערשטן קערן םון השומר־הצעיר, נישט קוקנדיק װאם אין אלע ארומיקע שטעט איז השומר־הצעיר שוין געװען אין פולן טעמפא פון דער ארבעט, װי למשל אין שעדלעץ, ראדזין, מעזריטש, ביאלע און אפילו אין קאצק און אין אנדעדע שטעטלעך. ...

... געשטאמט האט ער פון שכנותדיקן שטעטל קאצק. זלמן יאבקע איז געװען8 ״ײדי־ ...

... אברהם נחתומי (אברהם פיעקאזש) איז געבוירן אין װאליע,א דארף צװישן קאצק און לוקאוג װען דאם דארף איז אפגעברעגט געװארן איז די משפחה אריבער װוינען קײן קאצק און שפעטער — קײן לוקאוג ...

... עס װערן צו אונדז, אין לוקאװ, ארײנגעמריבן פיל ראדזינער ײדן און אויך סון די ערטער ארום לוקאװ: פון םטאניען, קאצק, זשעלעכאװ, און אויך פון די דערפער ארום. לוקאװ װערט דער זאמלפונקט פון ײדן, װעלנע דארפן אפגעשיקט װערן קיץ טרעבלינקע. ...

... מיט עטלעכע טעג שפעפטער איז מיר אויםגעקומען צו זיץ אין מעזריטש גראד אין יענעם טאג, װען דאדט איז פארגעקומען אן ״אקציע״. איך האב געזען װי עס זענען געגאנגען טויזנטער ײדן— מענער, פרויען און קינדער. זײ זענען געװארן געטריבן פון דײטשן און אוקראלנער, װאם האבן אין איץ האנט געהאלטןא רעװאלװער, און אין דער צוױיטער—א פלאש בראנפן. זײ האבן געזשלאקעט דעם בראנפן און געשאםן אין דער מאםע ײדן. הונדערטער ײדן זענען אומגעקומען אין אט דעם שרעקלעכן מארש. קײן לוקאװ האט מען געבראכטא סך ײדן פון פארשידענע שטעט, װי סװואלק, נאשעלםק, םעראצק, קאצק. די לוקאװער ײדן האבן ארײנגענומען צו זיך אין די דירות צו אײן משפחה. די איבעריקע האבן זיך באזעצט אין דער גרויםער שול און אין די בתי־ מדרשים. די ארטיקע ײדן האבן געהאלפן לינדעח זײער צעד און װײטיק. אט די אלע יידן פון פרעמדע שטעט זענען געװען די ערשטע קרבנות בעת דער ערשטער ״אקציע״.

און באלד האבן זײ זיך טאקע באװיזן פאר אונדז. זײ זענען אראפ פון בוידעם. עטלעכע פון זײ האב איך געקענט. נאךא קורצן שמועם האבן מיר באקזלאםן צו שאפן א פארטיזאנישע גרופע אמ אװעקלאזן זיד אין די װעלדער ארום קאצק. איד האכ באקומען בײ זשימאװםקין ברויט פאר מימ משפחה, און ער האט מיר צוגעזאגט צו העלפן אונדז תמיד װען מיר װעלן זיך װענדן צו אים. ...

... װען זײ זענען אנגעקומען אין װאלד דאבן די געפרװוט זיך פארבינדן מיט פוילישע פארטיזאנער. אבער דערבײ האבן זײ געליטן גרויסע פארלוסטן. עס זענען דאן עפאלן יחיאל אײנשטאק׳ אהרון ערליך און נאךא סך אנדערע׳ פון קאצק. די לוקא־ װעד חברים האבן פארלאזט די קאצקער און צוריקגעקומען אין אונדזער געגנט. ...

... אלא גם חידוש למיםדים עצמם• אנחנו םשוט לא ידענו איך לגשת לענין. לא היה לנו מושג ולו הקטן ביותר איך להתחיל ביצירת גרעין ראשון של השומר הצעיר, למרות שבכל הערים בםביבה היה כבר השומר הצעיר במלוא הפעילות, כמו למשל בשדלץ, רדזין, מזריטש׳ ביאלע ואםילו בקוצק ובעײרות אחרות. ...