Hashomer Hatzair

... פלאן און שמואל חײם םיראקא. צום םוף װיל איך באזונדער אונטערשטרײכז די ארבעט םון ״השומר הצעיר־, װעלכע האט גרופירט ארום זיך אין זײער לאקאלא גרעסעת טײל פון דער ױגנט. די ארגאניזאציע האט געפירטא קולטור־דערציערישע טעטיקײט אין דער ציוניםטישער םביבה. דער ״ל״ג־בעומר״־מארש אין דער בלוי־ווייםער קליידונג האט געמאבטא שטארקן אײנדרוק. ״השומד הצעיר׳ האט אויך אײנגעארדנט דיםקוםיעם און רעפעראטן מיטן אנטײל פון װארשעװער רעדנער. די פירער פון ״השומר הצעיר* זענען געװען הערש לײב און לאה ליכטער, שמואל הובערמאן א׳א. ...

... ה״פאלקם פארטײ׳ בלוקוב היתה במנהיגותם של אימשה וחײם מאיר הײבלום, משה ונתן צוקרמן• גודל ליכטנשטין וחײם מוטל מנדלבוים. נוצרה גם קבוצת ״פועלי צױן׳ שמאלײם עם מועדון משלהם. מנהיגיה הױ: איטשה קניגםברג, אליהו גםטרודויטש, ידל בורשטין ומוטל פלדמן. כן היתה פעילה מפלגת פ.צ. ימנײם עם מועדון משלהם ומועדון םפורט ״הפועל״ ובכלל הם נהלו פעולה חימכית יפה. פעיליהם הױ משה פלדמן, משה בורנשטין, יעקב ליכטנשטין, משה פינקלשטין ודוד גורצר. גם ״הצױנים הכללײם״ נהלו פעילות בראשות מגדל, בנדרמן, מוטל קלינמן ואליהו פלדמן. כן נוםד ה״מזרחי״ והנוער שלהם ״בני עקיבא״. מנהיגיהם היו אברהם ז׳יטו, ברל םלושני• גרשון פלן ושמואל חײם םירוקא. לבםוף אני רוצה לצײן עבודת ״השומר הצעיר״ שרכזו במועדונם חלק גדול מהנוער. הארגון ניהל פעילות תרבותית־חינוכית בםביבה הצױנית. מצעד ה״ל״ג בעומר״ בתלבושת הכחול־לבן עשה רושם חזק. ״השומר הצעיר״ אירגן גם הרצאות בהשתתפות מרצים מװרשה. מנהיגי ״השומר הצעיר״ הױ; הרש־לײב ולאה ליכטר, שמואל הוברמן ואחרים.

... האט לוקאװ געפײערט אירע ססד־יאריקע עקזיסטענץ, לוהאװ, אײנע פון די עלטםטע שטעט אין פוילן איז אנטשטאנען אומגעפער אין יאר 1230, באלד אין די ערשטע יאח האבן דארט זיך שוין געפונען אײנצלנע ײדן, און מיט עטלעכע יאר שםעטער האט דארט שוין געדארפט זײןא ײדישע קהילה. װארום װען לוקאװ איז געװארן אפגעברענט אין א קורצער צײט ארום (בײם אנפאל פון די טאטארן) איז אויך פארברענט געווארן א קלײן שולכל. מיר זענען נישט באלאנט קײן דאקומענטן פון שפעטעדדיקן ײדישן לעבן אין לוקאװ— פון 14טן ביזן 19טן יארהונדערט— אבער פון ציפערן און דאטעם׳ װאם איך האב צוזאמען מיט אסתר סרעברניק געזאמלטא מאל אלס מדריכים פון ״השומר הצעיר״, װײםן מיר, אז אין יאר 1820, װען עס איז פארגעקומעןא באפעלקערונג־ צײלונג אין לוקאװ, האבן דארט געלעבט1259 יידן לגבי (^)12 פאליאקן און עם האט שוין עקזיםטירטא גאנץ אלטער בית־עולם. אין די שפעטערדיקע סס1 יאר איז דער ײדישער ישוב נאך גרעסער געװארן. אין1910 האבן אין לוקאװ געװוינט8070 ײדן און3700 פאליאקן. אבער אין דער מלחמה־צײט האבןא סך ײדן פארלאזט לוקאװ- ארויםגעפארן אין אנדערע שטעט אדער עמיגרירט. אויך די שטערבלעכקײט איז געווען א גרויםע. אין יאר1921 האבן אין לוקאװ זיך געפונען בלויז 250<) ײדן, דאקעגן ...

... אין ״השומר הצעיר״ פלעגט מען זיצן ביז שפעט בײ נאכט. די עלטערע האבן צוגעגרײט ארבעט פאר די ײנגערע. טײל מאל פלעגט מען ארויס אויףא נאכט־שפאציר אין שכנותדיקער שטאט— קײן ראדזין אדער קײן שעדלעץ. אין ״החלוץ״ האט מען

... אפט אײנגעארדנט ״טיײאװנטן״. די הכנסה איז געגאנגען אויף ד׳כשרה אדער אויף עליה פאר עמעצן׳ װאס האט אין דעם זיך געגײטיקט.א מאל פלעגטא גדוד פון ״השומר הצעיר״ ארויס אויףא גאנצער נאכט אין װאלד. מ׳האט דארט אױפגעשטעלט א שטיקל געצעלט פון קאלדרעס. דער מנהל האט דערצײלט װעגן לעבן אין קיבוץ אדער װעגן דער מסירת־נפש פון השומר. די העלדן, װאס האבן אפגעגעבן זײערע לעבנס בײם היטן דעם ישוב. דאן האט די חברה געזונגען ארץ־ישראלדיקע לידער, טרויעריקע און בענקענדיקעי ...

... אין דער זעלבער צײט האבן אויף דער ײדישער גאס אין לוקאװ זיך געשאפן אויך אנדערע פארטײען׳ װי רעכטע און לינקע פ.צ.׳ צױניםטישע און פאלקיםטישע ארגאני־ זאציעם׳ ״מזרחי״, ״השומר הצעיר״— יעדער פון זײ האט געפירט זײן טעטיקייט אין די אײגענע לאקאלן. פראפ׳־פאראײנען זענען געװען נאר בונדישע׳ הגם אין זײ זענען געװעןא סך ארבעטער, װאם האבן געהערט צו אנדערע ריכטונגען. ...

... דאם הײםט נישט, אז די ״אגודה״ האט אױפגעהערט הערשן אין שטאט;א גרויםער טײל פון דער ױגנט האט נאך געלערנט אין ישיבה און בית־מדרש, אבער ״מזרחי״ האט שוין געפירטא שטארקע ארבעט. זי האט געעפנטא שול פון5 כיתות, וװ מעז האט גענומען לערנען נביאים און כתובים, װאס איז ביז דאן געװען װי טריף־פםול. די קינדער, װאם האבן געלערנט אין דער מזרחי־שול, זעגען געװען דער אװאנגארד פאר דער ציוניםטישער ױגנט, און פון דער דאזיקער ױגנט זענען געקומען די גרינדערם פץ ״השומר הצעיר״. ...

... װי אזוי האט אויםגעזען די יידישע יוגנט אין לוקאװ אײדער עם איז געשאפן געװארן די באװעגונג ״השומר הצעיר״ז ...

... דאן איז דער גאמען פון ״השומר הצעיר״ שוין דערגאנגען צו אוגדז. מיר האבן שוין געהערט װעגן די ״ײדישע םקויטך/ וױיל אין די ארומיקע ערטער האט שוין עקזיסטירט דער ״השומר הצעיר׳״. אײן מאל איןא פארגאכט׳ װען מיר זעגען געזעסן אויף אפרים סאבאלאװס בריקל/ האבן מיר דערזען אדורכגײןא חברה אין קורצע היחלעך מיט שטעקגס אין די הענט און מיט סקויטן־קאפעלושן• סח אגהײב האבן מיר געמייגט׳ אז דאם זעגען פוילישע םקויטן׳ אבער באלד האכן מיר דערהערט ווי זיי רעדן צווישן זיך ״עברית^— לשון־קודש. מיר זענען זײ נאכגעגאנגען ^ח מיר האבן זיך דערוװםט/ אז דאם מארשירן די צופום םון שעדלעץ קײן ראדזין.

אין דער ״פאװשעכנע״ שול האבן דאן געלערנט צוױי ײדישע לערערם׳ דאנציג און ראזענצװײג׳ אץ איץ ײדישע לערערקע׳ אלטמאנאװא, מיר האבן זיך געװענדעט צו זײ נאך הילף. ראזענצװײג האט זיך תיכף איבערגעגעבן מיט אלע כוחות דער ארבעט פון ״השומר הצעיר״. ער האט זיך געשטעלט אין שפיץ פץ דער ארבעט׳ געװארן ״ראש הקן״.

... די יוגנט פון אלע שיכטן האט געשטראמט אין ״השומר הצעיר״. אין לוקןןװ זענען נעװען4 מינים יוגנט: 1. די פרומע, װאס האבן געלערנט אין ישיבה און בתי-מדרשים: 2. בירגערלעכע יוגנט, װאם האט געלערנט אין פוילישע שולז אמ זיך /,אנגעשטרענגט״ צו רעדן אין גאס פויליש; 3. קינדער פון בעל־מלאכות, דאס הייםט פמ ״פארגעשריטענע״ נישט קיין חםידישע עלטערןו אמ 4. די ״לינקע״ יוננט, קינדער פון ארבעטער, האראפאשניקעס אמ ארעמע קרעמער, װאס זענען אריין אין קאמוניםטישע אדער בונדישע ױגנט־ארגאניזאציעס. ױגנטלעכע פמ אט ...

פארשטייט זיך, אז די פרומע ײדן האבן גישט געקענט דולדן די ארבעט פון ״השומר הצעיר״. עם האט זיך ארויםגעװיזן, אז אפילו מ־ידלעך פון ״בית יעקב״ קומען אין געהײם אין ״השומר הצעיר״. באזונדערם געברענטע צרות האבן מיר געהאט ...

דאס איז געװען שבת־צו-נאכטם. דער טאטע איז ארײן אין שטוב, און נאו אײדער ער האט געזאגט ״גוטװאך׳ האט ער גענומען שרײען־ ,״וװ איז ער, דער קעלבאס, דער לאבוז? ער װעט דאך מיר ברענגען אין קבר״. איך האב באלד פארשטאנען, אז דאס מײנט מען מיך. האב איך, קודם כל, זיך אפגערוקטא ביםל, אז ער זאל מיד נישט קענען אנכאפן און זיך דערנענטערט צו דער מאמען. װען מײן מאמע האט אים געפרעגט, װאם עס איז געשען אויף דער פולער װאך׳ האט ער דערצײלט, אז מען װעט לײגן אין חרם די עלטערן פון די קינדער, װאם געהערן צום ״השומר הצעיר״. אז איך האב דאם דערהערט, האב איך געקריגן לשמ און אנגעהויבן שרײען, ...

ביםלעכװית האבן די עלעמענטן אין ״השומר הצעיר״ זיך אנגעהויבן צו דיפערענצירן. די רײכערע האבן פארלאזט אונדזער ארגאגיזאציע. זײ האבן זיך גישט געקענט געפינען צוזאמען מיט ארבעטער־קינדער. חוץ דעם האט ״השומר הצעיר״ פארלאנג ״הגשמה״, דאם הײםט פארװירקלעכונג־ פארן אויף הכשרד״ אין קיבוץ. אין דער זעלבער צײט איז ישראל ראזענצװײג אוועקגעפארן קײן ארץ־ישראל. פאר אונדז האט זיך אנגעהויבןא שװערע צײט. מיר זענען איבערגעגאנגען פון איץ לאקאל אין צװײטן. און אפט זענען מיר בכלל געבליבן אןא לאקאל. דאן האבן מיר די אררעט געפירט בײ כאטשע די בעקערין אין בעקערײ, בײ די ליכטערס. די גאנצע משפחה ליכטער איז געװען אין ״השומר הצעיר״. ...

... פון דער אנדערער זײט איז ״השומר הצעיר״ שארף באקעמפט געװארן מצד דער קאמוניםטישער יוגנט. די קאמוניםטן האבן געטענהט, אז אונדזער ױגנט העלפט דער בורזשואזיע. זײ האבן חוזק געמאכט פון דער ״אוטאפיע״ װעגן אן אײגן לאנד. ...

... דאך, נאך אלע קריזיסן, האט דער ״השומר הצעיר״ געפירט אן אינטענסױוע ארבעט. ...

... דאם גרינדן די ארגאניזאציע השומר־הצעיר אין לוקאװ איז געוועןא נײעם נישט בלויז פאר דער ױגנט און עלטערע אין לוקאװן דאם איז געװעןא נײעם אויד םאר די גרינדער זעלבםט. מיר האבן פשוט נישט געוװםט װי צוצוגיץ צום ענין. מיר האבן נישט געהאט די מינדםטע אנונג װי אזוי אנצוהײבן, כדי צו שאפן דעם ערשטן קערן םון השומר־הצעיר, נישט קוקנדיק װאם אין אלע ארומיקע שטעט איז השומר־הצעיר שוין געװען אין פולן טעמפא פון דער ארבעט, װי למשל אין שעדלעץ, ראדזין, מעזריטש, ביאלע און אפילו אין קאצק און אין אנדעדע שטעטלעך. ...

גערעדט און געטאןו ישראל ראזענצוױיג איז גלײך צוגעטראטן צו דער ארבעט, ער איז אװעקגעפארן קיץ װארשע, זיך געװענדט צום פירער פון השומר־הצעיר אין ווארקוע, יהודה גאטהעלף, און ער האט געברענגט פעק מיט ליטעראטור אץ אנװײזונגען ווי אזוי ...

... נאמר ונעשה. ישראל רחנצױיג פנה ישר לעבודה, הוא נםע לװרשה, פנה למנהיג השומר הצעיר בװרשה, יהודה גוטהלף, והביא עמו חבילות עם םפרות והוראות להתחלת העבודה. רחנצוײג ארגן מיד קבוצה של ראשי קבוצות ובאופן אינטנםיבי החל להכין את ראשי הקבוצות, כדי שאלה יוכלו להנהיג את הקבוצות שירשמו. התחלנו מיד לרשום צעירים, הנוער פשוט זרם, לא תארנו לעצמנו שתהיה לנו הצלחה כזו. באו צעירים שהםתובבו ברחובות וישבו על גשרונים ולא היה להם מה לעשות. זאת היתה הקבוצה הראשונה ואני הײתי ראש הקבמה. רוב הקבוצה הזאת נמצאים בישראל. ...

... ההנהגה הראשונה של קן השומר הצעיר היתה מורכבת מ: 1) ישראל רחנצױיג (ראש הקן), 2) מ. בורנשטין, 3) זיסל פלדמן, 4) שרה גולדשטין, 5) משה איזנר, 6) צבי ליכטר. ...

ודאם מען דארף האבן בײם צוגרײטן מלבושים. אפילו די שנײדערם האבן דארט אפט געקויפט, אנשטאט צו פארן קײן װארשע, װי מ׳האט זיךא מאל געפירט. נעבן פרומקינם געשעפט זענען געװען נאך עטלעכע מאנופאקטור־קראמען, צװישן זײ— פון ר׳ אשר ראזען׳ אן עלעגאנטער מענטש. ער איז געװען אן אגודד׳שער דאזאר אין דער קהילה. זײן טאכטער מאשע איז געװעןא חברה אין ״השומר הצעיר״. זי האט זיך געהיטן פארן פאטער, אז ער זאל זיך דאם נישט דערװיםן. אבער עם איז מיט דעם מײדל געשען אן אומגליק: זי איז משוגע געװארן. דער פאטער האט זיך געשעמט, מורא געהאט אז די שטאט זאל זיך נישט דערװיםן, האט ער זיך געװענדעט צו ״השומר הצעיר״, אז מען זאל אים העלפן. זי באקומט אפט אנפאלן פון װילדקײט און מען מוז זי בינדן, מיר פלעגן גיץ אויף גאנצע נעכט, כדי צו װאכן בײ איר, ביז מען האט זי אװעקגעפירט אין אן אנשטאלט פאר גײסטיק־קראנקע אין װארשע, ...

... שבת פלעגט יונג און אלט גײן צום זאפאװיעדניקער װאלד. ױגנט־קרײזלעך פלעגן דארט אפהאלטן אומלעגאלע ״מאםװוקעס״ און פארזאמלונגען.א פרײדיק געזאנג האט זיך געטראגן פון דארט— לידער פון קאמוניםטן, השומר־הצעיר, ״בונד״, פון דער חלוצי־ שער ױגנטן לידער פון פרײהײט, פץ בענקשאפט צו ארץ־ישראל. ...

... ר׳ אלטער איז געװעןא הײםער ציוניםט. ער האט נישט אנגעד.ערט צו קײן שום צױניםטישער גמפירונג, אבער ער האט געהאלטן פון זשאבאטינםקין. װען ער פלעגט הערן, אז ערגעץ אין ארץ־ישראל האט מען געהרגעטא ײד, האט ער זיך אויפגעקאכט און געשריגן, אז װען ער קען, װאלט ער געשאםן פון לוקאוו. ער האט מיך געװאלט איבערצייגן, אז איך זאל אוועק פון ״השומר הצעיר״, וועט ער זען, אז איך זאל ווערןא ...

... די יוגנט אין לוקאװ שטורעמט און ברויזט.א םך םארלאזן די בתי־מדרשים און ״שטיבלעך״ און װארפן זיך אריץ אין די לינק־געשטימטע באװעגונגען. אױך די צױנים־ טישע ארגאניזאציעם זיצן נישט מיט פארלייגטע הענט* די יוגנט רײםט זיך קײן ציון, גייט מען אין ״השומר הצעיר״, אין ״החלח״, און דאם ערשטע װארפט מען אראפ דאס היטל... די ארטאדאקםיע גײט ארוים איןא קעגן־אנגריף. זי ארגאניזירט די בחורים אץ די צעירי־אגודה, די מיידלעך און די בנות אגודה אץ בית־יעקב. די אגודה גרינדעט אן אײגענע ביבליאטעק על טהרות הקודש, ארגאניזירט שיעורים און סאר־ טראגן, צוזאמענטרעפן אץ אויםפלוגן אץ ראטעװעט אפ פארן רעליגיעזן יידנטוםא גרויםע טייל פון דער יוגנט, זײ זאלן גײן אין די װעגן פון די עלטערן אץ ממשיך זיץ די טראדיציע פון תורה־פאלק. ...

ב״ד,שומר הצעיר״ היו יושבים עד לשעות המאוחרות בלילה. הבוגרים הכינו עבודה לצעירים לפעמים הױ ױצאים לטיול לילה, לעיר השכנה— לרדזין או שדלץ. ב״החלוץ״ ארגנו ״ערבי תד,״. ההכנסה הלכה לד,כשרה או לעליה של מישד,וא, שד,יד. צריך לזר,. לפעמים היה גדוד של ״השומר הצעיר״ יוצא ללילה שלם ליער. היו מקימים מעין אוהל משמיכות, המנד,ל היה מםפר על החײם בקיבוץ או על מסירות הנפש של השומרים,

די היגע ארגאניזאציע ״השומר הצעיר*, האט אנגהויבן אן אקציע לטובת ״תרבות״. ...