Israel

שם התפללו הרבה יהודים עשירים מן העיר׳ והם החזיקו את בית המדרש. יהודים אלו הױ: ר׳ משה ליכטנשטיך ר׳ משה בורנשטין, טרקלטויב, ר׳ אליעזר וקסמן ובעלי בתים עשירים אחרים• שם ישבו גם בחורים מבוגרים ולמדו לעצמם אגב, למד באותו בית מדרש חבר עירנו׳ הסופר נחתומי (מנדל פיקש), הױם במדינת ישראל. ...

... די רעכטע פועלי־צױן האט געשאפןא סטאלערײ׳ כדי צו לערנעןא פאך יענע חברים, װאם קלײבן זיד צו פארן קײן ארץ־ישראל. מײםטער און אנפירער פון װארשטאט איז געװען זאקהײזער. ער האט באקומען דעם ערשטן סערטיפיקאט און ער געפינט זיד איצט אין ישראל. ...

... שװערע מלחמה־יאת האב איך געטראפן חברים׳ מיט װעלכע איך האב צחאמען געשאפן די סארטײ רעכטע פועלי־צױן. אויך אין ישראל געפינען זיךא גרויסע צאל געװעזענע רעכטע פועלי־צױניםטן פון לוקאװ׳ װאם זענען געקומען אין לאנד ארײן, א טײל דורך םערטיפיקאטן, אוןא טײל מיטן גרויםן שטראם נאכן חורבן. ...

... נאמר ונעשה. ישראל רחנצױיג פנה ישר לעבודה, הוא נםע לװרשה, פנה למנהיג השומר הצעיר בװרשה, יהודה גוטהלף, והביא עמו חבילות עם םפרות והוראות להתחלת העבודה. רחנצוײג ארגן מיד קבוצה של ראשי קבוצות ובאופן אינטנםיבי החל להכין את ראשי הקבוצות, כדי שאלה יוכלו להנהיג את הקבוצות שירשמו. התחלנו מיד לרשום צעירים, הנוער פשוט זרם, לא תארנו לעצמנו שתהיה לנו הצלחה כזו. באו צעירים שהםתובבו ברחובות וישבו על גשרונים ולא היה להם מה לעשות. זאת היתה הקבוצה הראשונה ואני הײתי ראש הקבמה. רוב הקבוצה הזאת נמצאים בישראל. ...

... אין פאראיץ איז געװען ליכטיק׳ װארעם און שײן. עס איז געװעןא פארגעניגן דארט ארײנצוקומען און זיך טרעפן מיט חברים׳ לײענען צײטונגען און שמועםן װעגן ביכער. מיץ אינטימער חבר דוד געװערצער׳ װעלכער געפינט זיך איצט אין ישראל׳ געדענקט דאם אלץ זיכער גוט. ער האט אקטױו מיטגעארבעט אין פאראײן. ...

זאלן די שורות דין אן אנדענק פאר זיץ אײדעלער אץ נאבעלער נשמה. ר׳ ױנה האט זוכה געװען— זײן זץ, ר׳ מענדל נוי, געפינט זיך מיט אונדז אין ארץ־ישראל אץ איז אײנער פץ די בויער פץ אונדזער ארגץ עולי לוקוב אין הײליקן לאנד•

... בישראל נמצאים עתה שתי בנותיו ושני חתניו. ...

... אין יאר 1939, װען די דײטשן האבן אקופירט פוילן׳ בין איך געװען מאביליזירט אין דעד פוילישער ארמײ בעת די רוםן האבן פארנומען די פוילישע מזרח־געביטן׳ בין איך ארײנגעםאלן אין דער םאװיעטישער געפאנגענשאפט אין שעפעטאװקע. אינעם םאװיעטישן געפאנגען־לאגער האב איך באגעגנט נאך3 לוקאװער ײדן: לײבל בעםער, הערשל באביניקערם זץ (זאקאליק) און יאקובאװיטש (מנשה דראזשקאזשם זץ). איך מיט יאקובאװיטשן האבן באשלאםן זיך אומציקעת קיץ לוקאװ. זאקאליק און בעםער זענען געבליבן אין רוםלאנד אץ שפעטער זענען זײ אנגעקומען קיץ ישראל.

... בשנת1939 כשהגרמנים כבשו את פולניה׳ הײתי מגוײם הצבא הםולני. עם כבוש האזורים המזרחײם של פולניה ע״י הרוםים׳ נפלתי בשבי הרוםי בשפטובקה. במחנה השבוײם הרוםי פגשתי שלשה יהודים מלוקוב: ליבל בםר, הבן של הרש בובגיקר (זקליק) ויעקובוביץ׳ (בנו של מנשה דרושקש). אני ויעקובוביץ׳ החלטנו לחזור ללוקוב. זקליק ובםר נשארו ברוםיה ואחר כך הגיעו לישראל. ...

... צו יענער צײט האבן די פאראײניקטע שטאטן אנגעהויבן ברענגען ײדן פון די לאגערן. געקומען קיץ אמעריקע זענען מערםטנם אזעלכע, װאם האבן געהאט משפחה אין אמעריקע. די מערהײט פון די געראטעװעטע האבן געװאלט פארן אין נײעם ײדישן לאנד ישראל. אבער דאם לאנד איז נישט געװען בכוח אויפצונעמען אזא גרויםן שטראם פון עליה. דאן האט דער םאראײניקטער יידישער קאמפיץ אונטערגענומעןא גרויםע אקציע צו בויען הײזער פאר די עולים אין מדינת ישראל. דער ״דזשאינט״ האט זיך געװענדט צו די לאנדםמאנשאפטן, אז יעדע פון זײ, װאם װעט בויען הײזער אין ישראל, װעט באקו־ מען דערויף פון ״דזשאינט״25 פראצענט. טויזנטער לאנדםלײט האבן אזוי געטאן, און מיר, לוקאװער, צװישן זײ. אונדזער קאמיטעט׳ מיט אדװ. מארים לעװיט ע״ה בראש, איז אװעק צום ״דזשאינט״ און אײנגעצאלט2400 דאלאר, כדי מיט דער הילף פון ״דזשאינט״ אויפצושטעלן2 הײזלעך אין ישראל.

... מיר אכטן זײער אונדזער ליבן גדליה פעלצמאן פאר זײן געטרײשאפט צו די לוקאװער אין דער גארער װעלט, אץ ספעציעל אין ישראל. זײן שטארקסטער װונטש איזא שטענדיקע צוזאמענ־ ארבעט פון אלע לוקאװער. ער האט די גרעסםע פארדינםטן פארן אקטױויזירן די ײנגערע מיטי גלידער, די געקומענע אין אמעריקע נאך דער נטער װעלט־מלחמה. ...

מיר טוען װאם מיר זענען בכוח, כדי צו ראטעװען װאם עם לאזט זיך. מיר הײבן אן שיקן פעקלעך צו די געבליבענע ײח. מיר הײבן אן באקומען די ערשטע בריװ םון לוקאװ, און מיר דערװיםן זיך, אז אויך אין ישראל זענען פאראן געראטעװעטע לוקאװער ײדן. מיר הײבן אן צו באקומען ברױו פץ םוכאװאלםקי, פון גױוערצער. ...

נאכן צוריקקומען קײן פוילן װערט נחום גאלדזאק עטלעכע מאל אויםגעצײכנט דויד דער פוילישער רעגירונג. װען עם קומט פאר די באפרײונגם־מלחמה אין1948 אין ישראל, איז נחום אײנער פון די ערשטע, װאם מאביליזירן זיך אין דער ,/הגנה״ אמ ער םארט אפ קײן ישראל. שפעטער באזעצט ער זיך אין קאלאמביע. אין יאר1955 איז אנגעקומען די ידיעה װעגן זיץ פלוצלונגן טויט. ...

... מנחם בארנשטײן גזבר סון ארגון ױצאי לוקוב אין ישראל ...

... געשטארבן אין ישראל אין יאר 1960. ...