United States

אזוי האבן מיר זיך געפירט ביז 30—1929, װען אין אמעריקע האט זיך אנגעהויבן דער גרויםער קריזים. די בענק האבן באנקראטירטז אלע אפשפארונגען זעגען פארלוירן געגאנגען. אויך דאם ביםל געלט, װאם מיר האבן געהאט אין באנק, איז פארפאלן געװארן. ערשט אין יאר1933 האט מען אנגעהויבן קומעןא ביםל צו זיך. מען דארף אבער אונטער־ שטרײכן, אז אפילו אין די 3—4 שװערע קרתים־יארן, זענען געװען גוטע׳ הארציקע לוקאװער מענטשן׳ װאם האבן נישט גערוט, ארומגעגאנגען זומער און װינטער׳ געקלאפט אין די טירן, און זײ זענען נישט אװעק מיטן לײדיקן, דאם זענען געווען: הערשל צוקער־ מאן ע״ה (געװען בײ אוגדזא קראנקן־װעכטער אין משך פון לאנגע יארן)ז זיץ ברודער משה צוקערמאן ע״ה (פארזיצער פון לוקאװער פאראימ1938—1944)ז לײבל מארמאן איז געװען דער םאראנטװארטלעכער פאר די פינאנםן (טרעזשורער) ביזן םוף פון זיץ לעבןז מאריס לעװיט ע״ה (פאחיצער 50—1944) און עלי יאנגשטײן ע״ה, דער פירער זינט דער גרינדונג פץ פאראיץ. ...

װען היטלער ימ״ש האט אנגעצונדן דאם װעלט־פײער אין 1939, איז אונדזער פאר־ בינדונג מיט אײראפע, באזונדערס מיט פוילן, געװארן איבערגעריםן. מיר, די אמערי־ קאנער ײדן, האבן זיך נישט געקאנט פארשטעלן, אז היטלער פלאנט אומצוברענגען דאס גאנצע אײראפעישע ײדנטום. די ידעות זענען געװען קנאפע און צענזורירטע. מיר האבן געהערט, אז די דײטשן בושעװען אין פוילן, אז זײ פײניקן די באפעלקערונג, םפעציעל די ײדן, אז די ארעםטירן און שיקן אויף צװאנגס־ארבעט קיץ דײטשלאנד— דאם אלץ. װען די אנגעזעענםטע ײדישע פערזענלעכקײטן אין די פאר. שטאטן האבן זיך געווענדט צו פרעזידענט רוזװעלט, אז ער זאל עפעם טאן קעגן די דײטשע פארפאלגונגען אויף ײח, איז געקומען אן ענטפער: דערפאר איז אמעריקע אריץ אין קריג, כדי צו פארניכטן דעם היטלעריזם. מיט וױיטיק אין די הערצער איז אונדז געבליבן צו װארטן אויף היטלערם מפלה. ...

... צו יענער צײט האבן די פאראײניקטע שטאטן אנגעהויבן ברענגען ײדן פון די לאגערן. געקומען קיץ אמעריקע זענען מערםטנם אזעלכע, װאם האבן געהאט משפחה אין אמעריקע. די מערהײט פון די געראטעװעטע האבן געװאלט פארן אין נײעם ײדישן לאנד ישראל. אבער דאם לאנד איז נישט געװען בכוח אויפצונעמען אזא גרויםן שטראם פון עליה. דאן האט דער םאראײניקטער יידישער קאמפיץ אונטערגענומעןא גרויםע אקציע צו בויען הײזער פאר די עולים אין מדינת ישראל. דער ״דזשאינט״ האט זיך געװענדט צו די לאנדםמאנשאפטן, אז יעדע פון זײ, װאם װעט בויען הײזער אין ישראל, װעט באקו־ מען דערויף פון ״דזשאינט״25 פראצענט. טויזנטער לאנדםלײט האבן אזוי געטאן, און מיר, לוקאװער, צװישן זײ. אונדזער קאמיטעט׳ מיט אדװ. מארים לעװיט ע״ה בראש, איז אװעק צום ״דזשאינט״ און אײנגעצאלט2400 דאלאר, כדי מיט דער הילף פון ״דזשאינט״ אויפצושטעלן2 הײזלעך אין ישראל.

װען איך בין אנגעקומען אלס אימיגראנט אין די פאראײניקטע שטאטן, האב איך דורכגעמאכט די זעלבע יסורים, װאס יעדער נײ־געקומענער ארבעטער. איך בין געװען עלנט און אליץ און געװען גליקלעך, אז איך האב פארדינט5 טאלערא װאך, גלײכצײטיק האב איך שטארק גענומען בענקעןא הײם. איך האב אנגעהויבן זוכן לאנדםלײט, און איך האב זיך דערוװסט, אז אין נױ־יארק זענען פאראן לוקאװער ײח. צװישן זײ האב איך

... פײגע גרין (פראסט), פאראײניקטע שטאטן ...